Tiền mã hóa AI trên Base sôi động trở lại giữa tranh cãi Vitalik Buterin – Sigil Wen về Conway(CONWAY)

AI *tiền mã hóa* lại bùng nổ, đặc biệt là nhóm token gắn với chủ đề *AI* trên hệ sinh thái *Base* – giải pháp mở rộng lớp 2 của sàn giao dịch Coinbase(NASDAQ: COIN). Các token này đang dẫn dắt đà tăng của *altcoin*, đồng thời làm dấy lên tranh luận gay gắt sau khi đồng sáng lập Ethereum(ETH) *Vitalik Buterin* công khai chỉ trích một dự án mới.

Theo dữ liệu thị trường cập nhật trong 24 giờ qua, hai token AI nổi bật trên Base là *VVV* và *TIBBIR* lần lượt tăng khoảng 23% và 16%, tiếp tục duy trì xu hướng đi lên. Giới phân tích cho rằng, sau giai đoạn “xì hơi” trong năm 2025, dòng tiền và sự chú ý đang quay lại *tiền mã hóa AI*. Khi các “ngôi sao mới” xuất hiện, nhu cầu tự nhiên lan sang các dự án khác, trong đó đáng chú ý nhất là token do cộng đồng phát hành mang tên *Conway(CONWAY)*.

Nhân vật trung tâm của dự án Conway là nhà phát triển *Sigil Wen*. Wen từng là thành viên chương trình học bổng *Thiel Fellowship* do nhà đồng sáng lập PayPal *Peter Thiel* tài trợ. Gần đây, anh công bố một bài viết giới thiệu khái niệm “*Web 4.0*”, ngay lập tức thu hút sự quan tâm của cộng đồng AI và *crypto*. Theo Wen, *Web 4.0* là môi trường internet nơi *AI* có thể tự động hóa, tiếp cận *open web*, tự tạo doanh thu và “tự cải thiện sự tồn tại của chính nó” theo thời gian.

Bài viết này nhanh chóng lan sang cả các cộng đồng phát triển web và AI truyền thống, vượt ra ngoài phạm vi một “*sub-sector crypto*” thông thường. Dựa trên đà quan tâm đó, Wen tuyên bố sẽ sử dụng phí phát sinh từ token cộng đồng *Conway* để mở rộng “*Conway Ecosystem*” – hay hệ sinh thái Conway. Mục tiêu là kết nối *token AI do cộng đồng dẫn dắt* với một hệ sinh thái có ứng dụng thực tế, thay vì chỉ dừng ở mức đầu cơ.

Ngay sau thông báo, *Conway(CONWAY)* tăng vọt, vốn hóa thị trường có lúc vượt khoảng 12 triệu USD (tương đương 174 tỷ đồng). Câu chuyện kết hợp giữa *AI*, *tự động hóa* và *tokenomics* được xem là đã kích thích tâm lý nhà đầu tư. Tuy nhiên, sau nhịp tăng nóng, token này nhanh chóng chịu điều chỉnh mạnh trong ngày, cho thấy mức độ biến động rất cao của dòng *tiền mã hóa AI* mới.

Điểm khiến tranh cãi bùng phát là phản ứng gay gắt của *Vitalik Buterin*. Theo bài đăng trên X (trước đây là Twitter) được ghi nhận ngày 20 (giờ địa phương), Vitalik thẳng thừng nhận xét tầm nhìn của Wen là “*sai lầm* (This is wrong)”. Ông cho rằng việc cố ý tạo khoảng cách giữa con người và *AI* “không phải điều tốt cho thế giới”. Vitalik nhấn mạnh, mục tiêu của Ethereum(ETH) là “giải phóng con người”, chứ không phải xây dựng một thế giới nơi “con người vẫn giậm chân tại chỗ hoặc tệ hơn, trong khi một thực thể khác (AI) được tự do lang thang”.

Đáp lại, *Sigil Wen* khẳng định hướng đi này gần như là xu thế không thể đảo ngược. Anh lập luận, quá trình chuyển dịch sang tự động hóa và mô hình ra quyết định dựa trên *AI* là tất yếu. Trong bối cảnh đó, mô hình Conway là nỗ lực thiết kế một dạng “*đầu vào dân chủ cho AI* (democratic input into AI)”. Nói cách khác, thay vì cố ngăn chặn tính tự chủ của AI, cộng đồng cần chủ động tham gia thiết kế và kiểm soát hướng phát triển của các hệ thống *AI on-chain*.

Sau màn “khẩu chiến” giữa *Vitalik Buterin* và *Sigil Wen*, tâm lý lo ngại có vẻ đã lan sang một bộ phận nhà đầu tư nắm giữ *Conway(CONWAY)*. Ghi nhận trong 24 giờ gần nhất, token này giảm khoảng 55%, vốn hóa còn vào khoảng 3 triệu USD (xấp xỉ 43 tỷ đồng). Nhiều nhà đầu tư nhắc lại các trường hợp trong năm 2026, khi hàng loạt token “*AI do cộng đồng dẫn dắt*” nổi lên rồi chóng tàn sau khi đội ngũ phát triển chính giảm tương tác, khiến giá sụp đổ nhanh chóng. *bình luận* Nỗi lo về việc Conway lặp lại kịch bản “bong bóng ngắn hạn” là có cơ sở, nhất là khi cấu trúc dự án vẫn phụ thuộc nhiều vào niềm tin và câu chuyện hơn là sản phẩm đã hoàn thiện.

Dù vậy, ảnh hưởng của tranh cãi xoay quanh *Conway(CONWAY)* tới toàn bộ hệ *Base AI* có thể sẽ không quá tiêu cực. Theo dữ liệu thị trường ngày 21 (giờ địa phương), phần lớn các token *Agentic AI* – tức các token gắn với mô hình *AI agent on-chain* đã có chỗ đứng trên Base – vẫn duy trì vai trò dẫn dắt khá ổn định. Các cái tên như *TIBBIR* và *VVV* tiếp tục giữ vị trí dẫn đầu về vốn hóa và thanh khoản trong phân khúc, ngay cả khi xuất hiện những nhịp điều chỉnh ngắn hạn. Điều này tạo kỳ vọng rằng, ngay cả khi các phép thử với token AI mới kiểu Conway thất bại, *đà tăng của tiền mã hóa AI trên Base* vẫn có thể được duy trì nhờ những dự án đã tương đối “cứng” về cộng đồng và thanh khoản.

Tầm nhìn dài hạn của *AI on-chain*, *agent on-chain* và *token cộng đồng* được dự báo sẽ tiếp tục là chủ đề được nhắc đến xuyên suốt năm nay. Trong ngắn hạn, thị trường nhiều khả năng vẫn chứng kiến các pha biến động rất mạnh, mang tính “lướt sóng” và đầu cơ – nhà đầu tư vào các token như *Conway(CONWAY)* phải chấp nhận kịch bản “lên nhanh, xuống cũng nhanh”. *bình luận* Tuy nhiên, cuộc tranh luận lần này giữa Vitalik và Wen có thể là bước khởi đầu cho một lớp thảo luận sâu hơn về mối quan hệ giữa *AI*, con người và cơ chế quản trị trên *blockchain*. Liệu nên để *AI* có mức độ tự chủ đến đâu trên *on-chain*? Cộng đồng được quyền can thiệp và “bỏ phiếu” vào hành vi của *AI agent* như thế nào?

Về phía nhà đầu tư, điểm cần theo dõi trong thời gian tới là việc hệ *Base AI* có vượt qua giai đoạn “trào lưu” để hình thành mô hình bền vững hay không. Nếu các dự án như *VVV*, *TIBBIR* và nhóm *Agentic AI* khác chứng minh được *use case* thực sự – từ tự động hóa giao dịch, tối ưu hạ tầng DeFi đến hỗ trợ các ứng dụng *Web 3.0/4.0* – thì *tiền mã hóa AI* có thể trở thành một mảng độc lập, không chỉ sống nhờ câu chuyện thổi phồng. Ngược lại, nếu chỉ dừng ở mức *token cộng đồng* thiếu sản phẩm, thị trường *AI crypto* trên Base rất dễ lặp lại chu kỳ bong bóng – xì hơi như những gì từng xảy ra vào năm 2025.