Base rời OP Stack, mô hình 수퍼체인 của Optimism(OP) lao đao khi nguồn thu lớn nhất đòi tự chủ

Base tuyên bố sẽ rời bỏ công nghệ *OP Stack* của *Optimism(OP)* để chuyển sang bộ công nghệ riêng, qua đó làm dấy lên nghi ngờ về khả năng duy trì mô hình *“수퍼체인(Superchain)”* mà Optimism xây dựng trong nhiều năm. Khi khả năng rời hệ sinh thái của Base – nguồn đóng góp doanh thu lớn nhất – bị đặt lên bàn cân, thị trường bắt đầu *tái định giá* cả mô hình kinh doanh lẫn triển vọng dài hạn của *Optimism(OP)*.

Theo The Defiant dẫn tin ngày 18 (giờ địa phương), Base – giải pháp *Ethereum Layer2* do sàn giao dịch tiền mã hóa Coinbase vận hành – hiện đang nắm khoảng 3,8 tỷ USD tài sản khóa (TVL) theo số liệu L2Beat, thuộc nhóm rollup lớn nhất thị trường. Trong khi đó, *Optimism Mainnet(OP)* – cũng sử dụng *OP Stack* – sở hữu khoảng 1,84 tỷ USD TVL, đứng thứ ba trong mảng Layer2 của Ethereum.

Trong bài đăng blog ngày 18 (giờ địa phương), Base cho biết sẽ “trong vài tháng tới, rời khỏi phần mềm *OP Stack* của Optimism để xây dựng một bộ *software stack* hợp nhất, độc lập”. Ngay sau khi thông tin lan ra, giá *Optimism(OP)* lao dốc khoảng 26% trong 24 giờ, xuống vùng 0,14 USD, phản ánh niềm tin vào câu chuyện tăng trưởng *수퍼체인* bị lung lay rõ rệt.

*bình luận*

Việc Base chọn công bố lộ trình rời *OP Stack* trong bối cảnh thị trường nhạy cảm với rủi ro mô hình kinh doanh khiến phản ứng giá *Optimism(OP)* càng mạnh, cho thấy nhà đầu tư đang đánh giá lại “tận gốc” luận điểm đầu tư quanh *수퍼체인*.

Base vốn được xem là “trục chính” trong mô hình *수퍼체인*, khi đóng góp phần lớn lưu lượng giao dịch và phí mạng cho toàn hệ sinh thái Optimism. Đây không còn là câu chuyện một mạng Layer2 đổi công nghệ, mà là phép thử trực tiếp đối với *mô hình chia sẻ doanh thu* mà Optimism đang theo đuổi.

Theo thiết kế *수퍼체인*, các chuỗi tham gia phải chia sẻ một phần doanh thu phí giao dịch cho hệ sinh thái Optimism. Tài liệu chính thức nêu rõ: mỗi chain sẽ chuyển cho *Optimism Collective* mức cao hơn giữa 2,5% doanh thu chain hoặc 15% lợi nhuận on-chain (sau khi trừ chi phí và gas). Trên thực tế, Base được cho là “người nộp chính” trong cơ chế này.

Shresth Agrawal – Giám đốc điều hành mạng lưới Pod – cho biết Base “đã gánh khoảng 97% doanh thu cho *수퍼체인*”. Theo ông, với tỷ trọng lớn như vậy, việc tiếp tục chịu “*thuế 수퍼체인*” ngày càng trở nên khó hợp lý về mặt kinh tế đối với Base.

Dữ liệu từ Nansen cũng cho thấy sự chênh lệch rõ rệt: nhà nghiên cứu Nicolai Sondergaard chia sẻ với The Defiant rằng số lượng giao dịch trên Base cao gấp khoảng 4 lần Optimism, khối lượng giao dịch trên các sàn phi tập trung (DEX) lớn hơn 144 lần, còn phí gas thu được cao hơn 80 lần. Ông nhận định đợt giảm 26% của *Optimism(OP)* là “quá trình thị trường đánh giá lại toàn bộ logic *수퍼체인*”, đồng thời đặt câu hỏi: khi ngay cả “gương mặt đại diện” là Base còn chọn xây *stack* riêng, vậy các chain khác còn lý do gì để tiếp tục chia sẻ doanh thu?

*bình luận*

Những con số này cho thấy mức độ phụ thuộc của mô hình *수퍼체인* vào Base nghiêm trọng hơn nhiều so với ấn tượng bề ngoài. Rủi ro tập trung doanh thu vào một đối tác lớn khiến toàn bộ mô hình dễ tổn thương khi đối tác đó thay đổi chiến lược.

Một trong những điểm mấu chốt được Agrawal nhấn mạnh là bài toán *giấy phép nguồn mở*. Theo ông, việc *OP Stack* được phát triển theo triết lý *open source* với giấy phép “rộng rãi” (permissive) giúp nó nhanh chóng trở thành bộ khung Layer2 phổ biến. Tuy nhiên, chính sự cởi mở này lại khiến mô hình thu phí dài hạn trở nên mong manh: các doanh nghiệp lớn có thể thoải mái *fork* hoặc “nội bộ hóa” stack, mà không bị ràng buộc phải chia sẻ doanh thu trong dài hạn.

Agrawal xem mô hình giấy phép “kinh doanh” (business license) – tương tự cách Arbitrum từng áp dụng – như một hướng tham khảo: rào cản gia nhập ban đầu có thể cao hơn, nhưng bù lại đem đến khả năng bền vững về thương mại tốt hơn. Quyết định của Base vì vậy được xem là sẽ thổi bùng lại tranh luận trong cộng đồng Layer2: *làm thế nào cân bằng giữa triết lý nguồn mở và nhu cầu xây dựng mô hình doanh thu ở tầng giao thức?*

*bình luận*

Trong thị trường hạ tầng blockchain, *fork* công nghệ luôn dễ hơn *sao chép* mô hình kinh tế. Vấn đề của Optimism không nằm ở chất lượng kỹ thuật mà ở việc làm sao “neo” được đối tác vào một cấu trúc lợi ích đủ hấp dẫn, kể cả khi mã nguồn có thể được sao chép miễn phí.

Bên trong hệ sinh thái Optimism, các thỏa thuận với những rollup như Base từng là điểm tựa cho câu chuyện doanh thu dài hạn. Đại diện ủy quyền quản trị (delegate) có tên “Oxytocin” chia sẻ với The Defiant rằng doanh thu từ các quan hệ đối tác rollup kiểu Base chảy trực tiếp về quỹ, và được giới thiệu như động lực lợi nhuận chính trong tương lai của Optimism.

Cú sốc lần này càng đáng chú ý khi trùng thời điểm *Optimism Foundation* triển khai cơ chế *mua lại token(바이백)*. Tháng 1 năm nay, quỹ đã đề xuất – và được thông qua – kế hoạch sử dụng 50% doanh thu đến từ *수퍼체인* để mua lại *Optimism(OP)* trên thị trường từ tháng 2, nhằm “căn chỉnh” giá trị token với tăng trưởng hệ sinh thái. Tuy nhiên, khi nguồn đóng góp lớn nhất là Base lựa chọn con đường độc lập, mức độ hiệu quả và tính bền vững của cơ chế này đang bị đặt dấu hỏi.

Oxytocin nhận định thời điểm công bố kế hoạch rời *OP Stack* của Base “không thể không ảnh hưởng” tới kỳ vọng về chương trình mua lại *Optimism(OP)*, bởi quy mô doanh thu *수퍼체인* và khả năng dự đoán dòng tiền đã trở thành biến số then chốt.

Trước phản ứng của thị trường, phía Optimism dẫn lại phát biểu của Jing Wang – Giám đốc điều hành OP Labs, đồng sáng lập Optimism – trên X ngày 18 (giờ địa phương). Wang thừa nhận quyết định của Base là “một cú đánh rõ ràng vào nguồn thu on-chain trong ngắn hạn”, đồng thời cho rằng như nhiều người trong cộng đồng tiền mã hóa đã chỉ ra, Optimism cũng cần “tiến hóa” mô hình kinh doanh của mình.

Wang khẳng định, bất kể việc Base có *fork* hay không, *OP Stack* vẫn là bộ công nghệ “hiệu năng cao nhất” và đã được kiểm chứng với mức lưu lượng thực tế cao nhất trong môi trường vận hành thực. Tuy nhiên, dữ liệu DeFiLlama cho thấy tổng giá trị khóa trên cầu nối Optimism (Optimism Bridge) hiện chỉ còn khoảng 498 triệu USD, giảm mạnh so với đỉnh gần 5 tỷ USD vào năm 2024. Cú sụt giảm TVL kéo dài, cộng thêm câu chuyện Base, đang buộc Optimism phải cùng lúc đối mặt cả bài toán kỹ thuật lẫn tái cấu trúc mô hình doanh thu.

Về quan hệ với Base, Optimism trong tuyên bố chính thức gửi The Defiant nói “biết ơn” vì mối quan hệ đối tác kéo dài 3 năm qua, và cho biết sẽ tiếp tục đồng hành cùng Base dưới hình thức khách hàng *OP Enterprise* trong khi Base xây dựng hạ tầng riêng. Điều này cho thấy hai bên không “cắt đứt” hoàn toàn, mà chuyển sang quan hệ mang tính giải pháp doanh nghiệp.

Song song, Optimism đang nỗ lực thu hút đối tác mới để bù đắp khoảng trống. Giao thức tài chính phi tập trung EtherFi gần đây công bố sẽ chuyển *tài khoản tiền mặt* (Cash Accounts) và chương trình thẻ từ Scroll sang *Optimism Mainnet(OP)*. Khi quá trình di dời hoàn tất, ước tính khoảng 160 triệu USD TVL và hơn 70.000 thẻ đang hoạt động sẽ dịch chuyển sang mạng Optimism, mở ra một nguồn lưu lượng và phí mới cho hệ sinh thái. Cả EtherFi và Optimism đều mô tả đây là khởi đầu cho một quan hệ đối tác dài hạn.

Oxytocin đánh giá thông tin liên quan Base rõ ràng gây sốc cho thị trường, nhưng tin rằng OP Labs có thể “tái định hình” sứ mệnh giá trị của mình và tiếp tục kéo thêm các đối tác mới như EtherFi. Theo ông, Optimism luôn đề cao văn hóa tự soi xét và lặp lại (iteration), và đã nhiều lần điều chỉnh lộ trình khi cần thiết.

*bình luận*

Việc Optimism đẩy mạnh mảng *OP Enterprise* và tăng tốc tìm đối tác DeFi lớn cho thấy họ đang chuyển từ chiến lược “phụ thuộc vào một vài trụ cột” sang đa dạng hóa nguồn doanh thu và use case, điều cần thiết để giảm rủi ro tương tự “cú sốc Base” trong tương lai.

Trong bức tranh rộng hơn, cú rẽ hướng của Base đang làm nóng lên cuộc cạnh tranh giữa hai mô hình Layer2: *chia sẻ doanh thu trong một 수퍼체인 chung* và *xây dựng stack độc lập, tự chủ kinh tế*. Đối với *Optimism(OP)*, tầm nhìn *수퍼체인* vẫn chưa sụp đổ, nhưng sự lộ diện của rủi ro “đối tác cốt lõi rời đi” buộc dự án phải trả lời câu hỏi sống còn: sẽ dùng loại giấy phép và cấu trúc chia sẻ lợi ích nào để giữ chân – và thu hút thêm – các mạng mới?

Trong ngắn hạn, giá *Optimism(OP)* có thể tiếp tục biến động mạnh khi thị trường điều chỉnh lại kỳ vọng doanh thu. Tuy nhiên, khả năng *Optimism(OP)* phục hồi câu chuyện *수퍼체인* sẽ phụ thuộc lớn vào hai yếu tố: họ có dám và có thể tái thiết mô hình kinh doanh theo hướng bền vững hơn, và họ có liên tục mang về được các đối tác chiến lược như EtherFi để lấp đầy khoảng trống Base để lại hay không.