Trung Quốc âm thầm gom vàng, chuẩn bị gắn vàng với nhân dân tệ để thách thức vai trò thống trị của đô la Mỹ?

Trung Quốc đang *âm thầm gom vàng* suốt hơn một năm qua, làm dấy lên nhận định Bắc Kinh đang chuẩn bị cho một chiến lược dài hạn: gắn kết vàng với **nhân dân tệ** để từng bước đẩy mạnh tham vọng *tiền tệ dự trữ toàn cầu*, qua đó bào mòn dần vai trò thống trị của đồng đô la Mỹ. Nếu kịch bản *vàng – nhân dân tệ* trở thành trụ cột trong thương mại và dự trữ quốc tế, trật tự tiền tệ hình thành sau Thế chiến II có thể bước vào giai đoạn thay đổi lớn nhất trong nhiều thập kỷ.

Theo tờ Financial Times đưa tin ngày 24 (giờ địa phương), Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình gần đây đã nhấn mạnh trên tạp chí lý luận của Đảng Cộng sản “Cầu Thị” rằng, thế giới cần một “đồng tiền mạnh” – được sử dụng rộng rãi trong thương mại quốc tế, thị trường ngoại hối và có địa vị là tiền tệ dự trữ toàn cầu. Phát biểu này được giới phân tích xem là tín hiệu cho thấy Bắc Kinh muốn đưa **nhân dân tệ** lên vị thế *tiền tệ chủ chốt*, thay thế dần vai trò trung tâm của đô la Mỹ trong hệ thống tài chính quốc tế.

“VÀNG TRUNG QUỐC” CÓ THỂ GẤP ĐÔI SỐ LIỆU CHÍNH THỨC

Theo Ngân hàng Nhân dân Trung Quốc, tính đến cuối năm 2025, dự trữ vàng của nước này đạt khoảng 2.306 tấn – đứng thứ 6 thế giới, sau Mỹ, Đức, Ý, Pháp và Nga. Tuy nhiên, nhiều chuyên gia vàng và các ngân hàng đầu tư cho rằng con số thực tế có thể cao hơn rất nhiều. Một số ước tính cho thấy Bắc Kinh có thể đang nắm giữ ít nhất gấp đôi, thậm chí gấp ba, lượng vàng được công bố.

Số liệu của Hội đồng Vàng Thế giới (WGC) cho thấy Trung Quốc đã *mua vàng liên tiếp trong 14 tháng gần đây* và tiếp tục bổ sung thêm trong tháng 1 năm 2026. Điều đáng chú ý là chuỗi mua vào này diễn ra ngay cả khi giá vàng đang ở vùng cao kỷ lục lịch sử, cho thấy Bắc Kinh không hề có ý định tạm dừng.

Chuyên gia phân tích kim loại quý Jan Nieuwenhuijs (Money Metals Exchange) ước tính Trung Quốc có thể đang nắm giữ khoảng 5.411 tấn vàng, tương đương hơn gấp đôi số liệu chính thức. Ông nhận định Bắc Kinh lựa chọn chiến lược *“gom vàng trong im lặng”* để tránh làm thị trường quốc tế hoảng sợ và đẩy giá vàng tăng sốc.

Nieuwenhuijs phân tích, việc mua vàng một cách kín đáo giúp Ngân hàng Nhân dân Trung Quốc có thể mua được “nhiều vàng hơn với cùng một lượng tiền”, tức tối ưu hóa hiệu quả đầu tư dự trữ. Cùng quan điểm, Charles-Henry Monchau, Giám đốc đầu tư của tập đoàn tài chính Syz Group (Thụy Sĩ), cho rằng thay vì ồ ạt bán ra trái phiếu Mỹ – dễ gây “cú sốc tâm lý” cho thị trường – Trung Quốc chọn cách âm thầm chuyển dần dự trữ đô la sang vàng. Cách làm này vừa giảm dần nhu cầu đối với **đô la Mỹ**, vừa giúp Bắc Kinh tích lũy thêm một “tấm đệm tiền tệ” dựa trên *tài sản hữu hình*.

Tác giả kiêm chuyên gia về vàng và **Bitcoin(BTC)** Dominic Frisby cũng nhận định, chiến lược tích trữ vàng của Trung Quốc là “câu chuyện lớn nhất trong tài chính toàn cầu hiện nay nhưng lại chưa nhận được sự chú ý xứng đáng”. Ông ước tính Bắc Kinh có thể sở hữu khoảng 7.000 tấn vàng, và nhấn mạnh: nếu muốn, Trung Quốc hoàn toàn có thể tuyên bố đang nắm giữ lượng vàng gấp ba, thậm chí gấp mười lần số liệu hiện tại – qua đó tạo cú sốc niềm tin trên thị trường tiền tệ.

*bình luận* Nếu Bắc Kinh bất ngờ công bố “con số thật” về dự trữ vàng và gắn nó với **nhân dân tệ**, đây có thể được xem như một đòn “tuyên chiến tiền tệ” gián tiếp với đô la Mỹ, dù Trung Quốc có thể gọi đó là bước đi nhằm “tự chủ tài chính”.

Frisby cho rằng trong kịch bản căng thẳng Mỹ – Trung leo thang, Bắc Kinh cũng sẽ coi tiền tệ là một “vũ khí chiến lược” giống như Washington. Kho vàng được tích trữ trong bóng tối, theo ông, có thể trở thành quân bài chủ chốt khi *chiến tranh tài chính* bước vào giai đoạn gay gắt.

80 NĂM SAU BRETTON WOODS: “TIỀN KHÔNG CẦN VÀNG” – MỘT SỰ NGỘ NHẬN?

Để hiểu rõ tham vọng *vàng – nhân dân tệ*, cần nhìn lại quá trình đô la Mỹ trở thành *tiền tệ dự trữ toàn cầu*.

Năm 1944, tại hội nghị Bretton Woods, 44 quốc gia Đồng minh đã nhất trí gắn giá trị đồng nội tệ của mình với đô la Mỹ, trong khi đô la được cố định ở mức 35 đô la Mỹ/ounce vàng. Trên thực tế, hệ thống này biến đô la thành “bản sao của vàng”, còn Mỹ đóng vai trò trung tâm khi chịu trách nhiệm chuyển đổi đô la sang vàng trong thanh toán quốc tế.

Tuy nhiên, những năm sau đó, chi phí chiến tranh (đặc biệt là chiến tranh Việt Nam) cùng với các chương trình chi tiêu lớn đã buộc Mỹ in ra nhiều đô la hơn lượng vàng thực tế đang nắm giữ. Khi dòng yêu cầu đổi đô la lấy vàng tăng mạnh, Tổng thống Mỹ Richard Nixon vào năm 1971 tuyên bố chấm dứt việc đổi đô la lấy vàng – chấm dứt kỷ nguyên *bản vị vàng*.

Dù vậy, *đô la Mỹ* vẫn giữ được vị thế trung tâm. Lý do nằm ở quy mô kinh tế, sức mạnh quân sự và niềm tin rằng Bộ Tài chính Mỹ vẫn lưu trữ khoảng 8.133 tấn vàng tại Fort Knox. Theo Frisby, niềm tin này tạo ra một dạng “ảo giác tiền tệ” – nơi mọi người tin rằng “đằng sau đô la vẫn có vàng chống lưng”, mặc dù trên lý thuyết, đồng tiền không còn gắn chặt với vàng như trước.

Frisby lập luận, nếu Trung Quốc một ngày tuyên bố đang nắm giữ lượng vàng gấp nhiều lần con số công bố, **nhân dân tệ** sẽ có được “sự bảo chứng hữu hình” tương tự – thậm chí cạnh tranh trực tiếp với đô la. Ban đầu, ông từng ước tính dự trữ vàng tiềm năng của Trung Quốc có thể lên tới 16.000 tấn, sau đó điều chỉnh xuống quanh mức 7.000 tấn, song vẫn nhấn mạnh mức độ “khó lường” do thiếu minh bạch trong số liệu chính thức.

*bình luận* Niềm tin là nền tảng của mọi hệ thống tiền tệ. Khi một bên chứng minh được có “vàng thật” đứng sau đồng tiền, cán cân niềm tin giữa các đồng tiền lớn có thể thay đổi nhanh chóng hơn nhiều so với tốc độ dịch chuyển của những con số trên báo cáo.

SỐ LIỆU SẢN XUẤT, NHẬP KHẨU, GIAO DỊCH ĐỀU CHỈ RA: “TRUNG QUỐC CÓ NHIỀU VÀNG HƠN”

Theo Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), năm 2026, GDP Trung Quốc dự kiến vào khoảng 20.700 tỷ đô la Mỹ, trong khi kinh tế Mỹ khoảng 31.800 tỷ đô la Mỹ. Nếu giả định quy mô vàng dự trữ tỷ lệ thuận với GDP, Trung Quốc “hợp lý” khi nắm giữ khoảng 65% lượng vàng dự trữ của Mỹ, tương đương khoảng 5.300 tấn – gần gấp đôi con số chính thức hiện nay.

Nhóm phân tích của Ngân hàng ANZ (Úc) cũng đưa ra con số tương tự, ước tính dự trữ vàng của Trung Quốc ở quanh mức 5.500 tấn – đủ để nước này đứng thứ hai thế giới về vàng dự trữ quốc gia, chỉ sau Mỹ.

Những tính toán này được củng cố bởi dữ liệu sản xuất, nhập khẩu và giao dịch vàng:

- Trung Quốc là *nhà sản xuất vàng lớn nhất thế giới* kể từ năm 2007. Theo blog “The Flying Frisby” của Dominic Frisby, kể từ năm 2013, tổng lượng vàng được khai thác tại Trung Quốc đạt khoảng 4.811 tấn. Riêng năm 2024, nước này khai thác khoảng 380 tấn vàng – tương đương 10% sản lượng toàn cầu – trong đó hơn một nửa đến từ các mỏ quốc doanh.

- Trung Quốc cũng là *một trong những nước nhập khẩu vàng lớn nhất*. Năm 2024, Trung Quốc đã nhập khoảng 1.225 tấn vàng từ Thụy Sĩ, Canada, Úc… Nếu tính thêm lượng vàng đi qua Hồng Kông, con số thực tế có thể cao hơn đáng kể.

- Dữ liệu từ Sở Giao dịch Vàng Thượng Hải (SGE) là một chỉ báo quan trọng khác. Từ năm 2015, lượng vàng rút khỏi SGE trung bình khoảng 1.800 tấn mỗi năm – phản ánh nhu cầu vàng cực lớn của cả khu vực chính thức lẫn tư nhân tại Trung Quốc.

Frisby ước tính rằng, kể từ năm 2007, tổng lượng vàng chảy qua hệ thống SGE lên tới khoảng 23.250 tấn; cộng với khoảng 2.500 tấn vàng chưa được công bố cất giữ tại London và khoảng 4.000 tấn nằm trong nước (tại các mỏ, trang sức, tích trữ dân sự). Nếu giả định khoảng 23% số vàng này thuộc sở hữu Ngân hàng Nhân dân Trung Quốc, dự trữ quốc gia của Bắc Kinh có thể lên đến khoảng 7.294 tấn – cao gấp hơn ba lần số liệu chính thức.

VÌ SAO BẮC KINH CHƯA “LẬT BÀI NGỬA” VỀ KHO VÀNG?

Giới phân tích cho rằng Trung Quốc đang cố tình trì hoãn việc công bố “con số thật” về vàng cho đến khi hoàn thiện xong chiến lược thoát khỏi sự phụ thuộc vào *đô la Mỹ*.

Theo Nieuwenhuijs, Bắc Kinh sẽ chỉ tiết lộ quy mô dự trữ vàng khi tin rằng nền kinh tế và hệ thống tài chính của mình đã đủ khả năng vận hành mà không cần dựa nặng vào đô la Mỹ. Khi đó, việc công bố lượng vàng khổng lồ sẽ giống như một tuyên bố “độc lập tài chính”, hơn là một hành động tấn công trực tiếp vào Mỹ.

Hiện tại, dự trữ ngoại hối của Trung Quốc vào cuối năm 2025 được ước tính vào khoảng 3.400 tỷ đô la Mỹ, với tỷ trọng lớn vẫn nằm ở tài sản định danh bằng đô la, trong đó có trái phiếu Kho bạc Mỹ. Nieuwenhuijs cho rằng một kịch bản hợp lý là: đến khi Trung Quốc phân tán được phần lớn dự trữ sang các đồng tiền khác và *vàng*, Ngân hàng Nhân dân Trung Quốc sẽ công bố quy mô vàng thực sự, qua đó hợp thức hóa một cấu trúc dự trữ “ít đô la hơn, nhiều vàng và tiền tệ khác hơn”.

Một kịch bản khác là “lá bài khẩn cấp”: nếu niềm tin thị trường vào **nhân dân tệ** suy yếu nhanh – do căng thẳng địa chính trị, khủng hoảng tài chính trong nước hoặc cú sốc bất ngờ – Bắc Kinh có thể bất ngờ công bố lượng vàng dự trữ khổng lồ để trấn an rằng “nhân dân tệ hoàn toàn có thể được vàng bảo chứng ở tỷ lệ rất cao, thậm chí 1:1”.

*bình luận* Đô la từng giành được vị thế bá chủ toàn cầu nhờ một lời hứa gắn với vàng. Dù lời hứa đó đã bị hủy bỏ từ năm 1971, ký ức lịch sử vẫn là nền tảng của niềm tin. Trung Quốc dường như đang chuẩn bị một phiên bản cải biên của chiến lược này: sử dụng *vàng thật* để củng cố niềm tin vào **nhân dân tệ**, nhất là trong bối cảnh niềm tin với các chính phủ phát hành *tiền pháp định* ngày càng lung lay.

Jeff Currie, Giám đốc chiến lược của bộ phận Energy Pathway thuộc tập đoàn Carlyle, trong cuộc phỏng vấn với Financial Times ngày 20 tháng 12 (giờ địa phương), nhận định việc Trung Quốc đẩy mạnh mua vàng là một phần của chiến lược *“phi đô la hóa”* (de-dollarization). Dù từng xuất hiện ý tưởng về một đồng tiền chung gắn với vàng trong khối BRICS, nhưng đa số chuyên gia cho rằng đây là mục tiêu khó đạt được trong ngắn hạn. Do vậy, khả năng cao là Trung Quốc sẽ tự mình thúc đẩy mô hình *vàng – nhân dân tệ* thay vì chờ đợi một dự án đa quốc gia phức tạp.

“VÀNG, BITCOIN, BẠC”: LÀN SÓNG KÊU GỌI PHÒNG HỘ TÀI SẢN

Trong bối cảnh các ngân hàng trung ương, dẫn đầu bởi Trung Quốc, liên tục gom *vàng*, làn sóng kêu gọi nhà đầu tư cá nhân tìm đến các tài sản phòng hộ như vàng, **Bitcoin(BTC)**, bạc… đang ngày một mạnh hơn.

Tác giả “Rich Dad Poor Dad” (Cha giàu Cha nghèo) Robert Kiyosaki cùng Dominic Frisby nhiều năm qua liên tục công khai khuyến nghị mua vàng và **Bitcoin(BTC)**. Gần đây, Kiyosaki còn bổ sung cả **Ethereum(ETH)** vào danh sách tài sản ưa thích, thể hiện sự hoài nghi ngày càng lớn với hệ thống *tiền pháp định* truyền thống.

Frisby cho biết ông luôn khuyên nhà đầu tư “tích lũy càng nhiều càng tốt hai loại tiền không chịu sự kiểm soát trực tiếp của chính phủ: *vàng* và *Bitcoin*”. Theo ông, cả hai sẽ đóng vai trò ngày càng quan trọng trong tương lai. Ông mô tả vàng là “*tiền do tự nhiên tạo ra*”, trong khi **Bitcoin(BTC)** là “*tiền được tạo ra bởi sức mạnh tính toán khổng lồ*”; điểm chung của chúng là tồn tại độc lập, không dựa trên cam kết của bất kỳ chính phủ hay tổ chức tài chính nào.

Thời gian gần đây, giá *vàng* liên tục lập đỉnh mới, được nhiều chuyên gia xem là biểu hiện của “giao dịch pha loãng giá trị tiền tệ” (currency debasement trade). Trong bối cảnh nợ công chính phủ tăng vọt và rủi ro địa chính trị leo thang, dòng tiền đang tìm đến tài sản hữu hình và những tài sản kỹ thuật số có nguồn cung hạn chế.

**Bitcoin(BTC)** hiện giao dịch quanh 68.423 đô la Mỹ – thấp hơn khoảng một phần ba so với một năm trước, nhưng nếu tính từ năm 2016 đến nay, giá đã tăng tới 16.500%. Mặc dù biến động lớn, nhiều nhà đầu tư vẫn xem **Bitcoin(BTC)** như một dạng “bảo hiểm” trước rủi ro mất giá của tiền pháp định. Frisby vì vậy khẳng định ông vẫn khuyến nghị kết hợp cả vàng và Bitcoin trong chiến lược phân bổ tài sản dài hạn.

*bình luận* Việc các tiếng nói có ảnh hưởng như Kiyosaki hay Frisby cùng hướng sự chú ý vào vàng, **Bitcoin(BTC)**, **Ethereum(ETH)** phản ánh một thực tế: niềm tin vào khả năng bảo toàn sức mua của tiền pháp định đang bị bào mòn, và thị trường đang tích cực tìm kiếm các “van an toàn” mới.

ĐÔ LA MẤT DẦN THẾ ĐỘC TÔN, TAM GIÁC “NHÂN DÂN TỆ – VÀNG – BITCOIN” LÊN NGÔI?

Chiến lược tích trữ vàng và giảm dần sự lệ thuộc vào đô la của Trung Quốc chưa đủ để ngay lập tức làm lung lay địa vị *tiền tệ dự trữ toàn cầu* của đô la Mỹ. Hệ quả tích lũy trong suốt gần 80 năm kể từ Bretton Woods – gồm mạng lưới thanh toán, hợp đồng, thói quen kế toán, niềm tin thể chế – tạo ra rào cản rất lớn đối với bất kỳ đối thủ mới nào.

Tuy nhiên, khi đặt cạnh các động thái như mở rộng hệ thống thanh toán bằng **nhân dân tệ**, đẩy mạnh sử dụng đồng tiền này trong thương mại năng lượng và nguyên liệu, cùng việc thử nghiệm **nhân dân tệ kỹ thuật số**, xu hướng dài hạn đang nghiêng về một trật tự tiền tệ *đa cực*, nơi đô la Mỹ vẫn đứng đầu nhưng không còn ở vị thế “không thể thay thế”.

Trong bối cảnh đó, một số nhà phân tích nhận định có thể hình thành “*tam giác phòng hộ*” gồm:

- *Vàng*: tài sản dự trữ cốt lõi của ngân hàng trung ương và chính phủ, là “bảo hiểm hệ thống” ở cấp độ quốc gia.

- **Bitcoin(BTC)**: công cụ phòng hộ phi chính phủ, được nhà đầu tư cá nhân và tổ chức sử dụng để bảo vệ tài sản trước rủi ro chính sách tiền tệ.

- **Nhân dân tệ**: đồng tiền thanh toán thay thế từng phần cho đô la trong thương mại hàng hóa, đặc biệt là năng lượng và nguyên liệu thô, nếu được “chống lưng” bởi một kho vàng đủ lớn và một hệ sinh thái thanh toán riêng.

Điểm mấu chốt, theo giới quan sát, nằm ở thời điểm và cách thức Trung Quốc quyết định công bố *“con số thật”* về dự trữ vàng. Khi đó, chỉ một dòng cập nhật trong báo cáo của Ngân hàng Nhân dân Trung Quốc cũng có thể đủ sức tạo ra cú chấn động đồng thời trên thị trường ngoại hối, trái phiếu chính phủ lẫn thị trường *tiền mã hóa* như **Bitcoin(BTC)** và **Ethereum(ETH)**.

*bình luận* Nếu chiến lược *vàng – nhân dân tệ* của Trung Quốc tiến thêm một bước và được “chính thức hóa” bằng một tuyên bố lớn về dự trữ vàng, thị trường có thể chứng kiến một làn sóng tái định giá mạnh: đô la Mỹ bị chất vấn về mức độ “bảo chứng”, vàng và **Bitcoin(BTC)** hưởng lợi từ nhu cầu phòng hộ, còn **nhân dân tệ** bước dần vào trung tâm của một hệ thống tiền tệ mới – nơi quyền lực không còn tập trung trong tay một đồng tiền duy nhất.