Tiền mã hóa ẩn danh như Monero(XMR), Zcash(ZEC) trở thành công cụ rửa tiền sau tấn công mạng

Tiền mã hóa ẩn danh và vai trò trong các vụ rửa tiền sau tấn công mạng

Các vụ tấn công tiền mã hóa thường đi kèm với việc dòng tiền bị đánh cắp nhanh chóng biến mất nhờ vào các công cụ ẩn danh đặc biệt. Trong đó, các loại tiền mã hóa tập trung vào quyền riêng tư như Monero(XMR) hay Zcash(ZEC) thường xuyên được nhắc đến như “lựa chọn hàng đầu của tin tặc”. Tuy nhiên, vai trò của các loại tiền này không đơn thuần chỉ là phương tiện thoát thân, mà chúng còn là một phần trong kế hoạch rửa tiền phức tạp hơn nhiều.

Theo phân tích của Cyvers ngày 24, các loại “từ tiền mã hóa ẩn danh” thường xuất hiện ở các giai đoạn về sau của quy trình rửa tiền — nơi mà việc theo dõi trở nên khó khăn hơn đối với cả công cụ giám sát lẫn cơ quan điều tra.

Quy trình rửa tiền: Ẩn danh chỉ là giai đoạn sau

Thông thường, sau khi chiếm đoạt được tài sản số, các tin tặc sẽ khởi động quy trình “làm sạch” tài sản với bốn đến năm bước liên tiếp. Đầu tiên là thu gom các quỹ bị đánh cắp thành một hoặc nhiều ví chính (“hợp nhất”), tiếp đến sử dụng các công cụ giao dịch như mixer hoặc cross-chain swaps để làm nhiễu hành vi giao dịch (“làm rối”). Sau đó là bước “chuyển chuỗi” (chain hopping) — dịch chuyển tài sản giữa các mạng lưới blockchain để đứt gãy chuỗi truy vết.

Chỉ sau các bước này, một phần dòng tiền mới được chuyển sang các “từ tiền mã hóa ẩn danh” nhằm ẩn thông tin người gửi, người nhận và số tiền trong giao dịch. Cuối cùng là các giao dịch trực tiếp, theo hình thức P2P hoặc OTC, để quy đổi thành tiền mặt hoặc tài sản truyền thống.

Bình luận: Dễ thấy, tiền mã hóa ẩn danh thường không phải là công cụ chính trong tẩu thoát, mà là lá chắn bảo vệ ở các giai đoạn cuối cùng, khi dòng tiền đã được làm mờ từ trước đó.

Vì sao tiền ẩn danh vẫn được dùng ngay sau tấn công?

Một điểm đáng lưu ý là vẫn có nhiều trường hợp hacker “từ tiền mã hóa ẩn danh” ngay sau khi thực hiện vụ tấn công. Lý do nằm ở giai đoạn “cao rủi ro” kéo dài vài ngày đầu: khi cộng đồng và các sàn giao dịch còn đang truy tìm dấu vết, việc sử dụng các loại coin có tính riêng tư cao sẽ giúp ngắt dòng truy vết hiệu quả hơn.

Thêm vào đó, trong các cuộc thương lượng thông qua P2P hoặc chợ đen OTC, việc sử dụng các loại coin không tiết lộ nguồn gốc sẽ khiến hacker khó bị phát hiện và tăng lợi thế khi giao dịch. Điều này từng được ghi nhận trong các vụ tống tiền bằng ransomware, nơi nhiều nhóm đổi từ Bitcoin(BTC) sang các “từ tiền mã hóa ẩn danh” sau khi thấy các sàn lớn chia sẻ danh sách đen địa chỉ khả nghi.

Tác động từ các lệnh cấm mixer đến nhu cầu của coin ẩn danh

Sau khi các cơ quan điều tra đẩy mạnh kiểm soát các mixer — công cụ dùng để làm mờ lịch sử giao dịch — các loại coin ẩn danh nổi lên như một phương án thay thế không cần phụ thuộc vào bên thứ ba. Với cấu trúc tự động và phi tập trung, chúng trở thành công cụ hữu hiệu giúp hacker tiếp tục triển khai chuỗi rửa tiền mà không cần tự vận hành hệ thống mixer riêng hay phụ thuộc vào các cầu nối “rủi ro cao”.

Hạn chế của tiền ẩn danh: Không dễ “đổi ra tiền thật”

Mặc dù có nhiều ưu điểm trong khâu che giấu giao dịch, nhưng các “từ tiền mã hóa ẩn danh” lại khó chuyển đổi ra tài sản thật. Lý do là các coin như Monero hay Zcash thường không được niêm yết ở các sàn lớn, thanh khoản thấp và nằm trong diện giám sát chặt của các nhà chức trách. Điều này khiến hacker buộc phải quy đổi về Bitcoin(BTC), Ethereum(ETH) hoặc các stablecoin phổ biến để thanh khoản ở mức cao hơn trong giai đoạn cuối.

Nói cách khác, “từ tiền mã hóa ẩn danh” chỉ là cầu nối tạm thời về mặt kỹ thuật, trong khi đích đến vẫn là các tài sản có giá trị chuyển đổi cao.

Chiến lược rửa tiền: Hỗn hợp, ngày càng tinh vi

Các nhà phân tích blockchain đã nhận diện rõ các kiểu mẫu thường thấy: từ phân tán rồi lại gom tiền về (“gộp - phân - gộp”), chuyển tiền qua nhiều chain nhưng không theo dõi liền mạch, trì hoãn giao dịch trong thời gian dài bất thường, và nhờ cậy đến các broker ngoài hệ thống. Trong các mô hình hỗn hợp này, “từ tiền mã hóa ẩn danh” thường đóng vai trò "trạm dừng bí mật" để cắt đứt liên kết trong dòng tiền.

Bình luận: Sự pha trộn giữa lớp vỏ riêng tư và lớp tài sản có tính thanh khoản cho thấy kẻ tấn công ngày càng chuyên nghiệp trong việc né tránh khả năng bị điều tra, buộc cơ quan pháp lý phải thay đổi chiến thuật liên tục.

Ẩn danh không có nghĩa là không để lại dấu vết

Mặc dù thiết kế nhằm giấu địa chỉ và thông tin giao dịch, các coin ẩn danh vẫn không hoàn toàn “vô hình”. Việc quy đổi qua các điểm giao dịch - nơi bắt buộc áp dụng KYC như sàn lớn hay broker uy tín - sẽ tạo ra các “cổng giao nhận” mà nhà chức trách có thể tiếp cận.

Hơn nữa, hạ tầng thực tế như thiết bị, tài khoản ngân hàng hoặc broker tại thế giới thật cũng có thể lần ra hồ sơ cá nhân hoặc bằng chứng liên kết. Do vậy, nhiều công ty phân tích blockchain đang chuyển hướng “truy dấu trước và sau coin”, thay vì chỉ tập trung vào giai đoạn dùng coin ẩn danh.

Từ khóa quan trọng: Không phải ai dùng coin ẩn danh cũng là tội phạm

Tuy được hacker sử dụng, các công nghệ “từ tiền mã hóa ẩn danh” không phải là công cụ tội phạm mặc định. Nhiều người dùng hợp pháp — như người dân ở các quốc gia có kiểm duyệt Internet nghiêm ngặt, nhà đầu tư muốn bảo vệ chiến lược tài chính, hay cá nhân sợ lộ tài sản bị bắt cóc — có lý do chính đáng để yêu cầu quyền riêng tư.

Thách thức đặt ra là làm sao để phân biệt giữa hành vi xấu và quyền hợp pháp. Việc siết chặt giám sát với các giao dịch đáng ngờ, tăng cường chia sẻ địa chỉ liên quan đến rửa tiền và áp dụng KYC mạnh mẽ là những giải pháp đã được nhiều bên triển khai.

Tổng thống Trump và bài toán cân bằng giữa bảo vệ quyền riêng tư và phòng chống tội phạm

Dưới thời Tổng thống Trump, chính phủ Mỹ áp dụng lập trường cứng rắn trong việc giám sát tiền mã hóa, đặc biệt với các hành vi rửa tiền và tài trợ khủng bố. Đây là một phần trong chiến dịch mở rộng kiểm soát của các cơ quan tài chính, yêu cầu các sàn giao dịch thắt chặt chính sách AML/KYC hơn nữa.

Tuy nhiên, trong môi trường mà tiền liên chuỗi di chuyển nhanh, hacker chuyển từ các mixer sang “từ tiền mã hóa ẩn danh”, rồi lại nhảy qua các công cụ khác khi bị kiểm soát — thì quy định cứng nhắc có thể không đủ hiệu quả.

Điều quan trọng, như nhiều chuyên gia nhấn mạnh, là đạt được sự “cân bằng”: không biến các biện pháp kiểm soát thành công cụ tước đoạt quyền được bảo vệ quyền riêng tư hợp pháp của người dùng. Đồng thời, giới chức cần nâng cao kỹ năng truy dấu, đổi mới công nghệ điều tra để không tụt hậu trước tội phạm mạng ngày càng tinh vi trong thế giới tiền mã hóa.