Token hóa tài sản thực: Nguy cơ đánh mất tinh thần phi tập trung của blockchain

Thị trường tài sản thực (RWA) đang dần chứng kiến sự tăng trưởng mạnh mẽ nhờ quá trình chuyển đổi tài sản thực sang dạng token trên nền tảng blockchain. Tuy nhiên, phần lớn các ứng dụng trong lĩnh vực này lại đang lựa chọn sử dụng blockchain dạng "từ" permissioned thay vì mạng lưới công khai. Theo cảnh báo từ các chuyên gia, điều đó có nguy cơ làm tổn hại đến tầm nhìn "từ" phi tập trung – vốn là cốt lõi của công nghệ blockchain.

Theo CoinDesk đưa tin ngày 24 (giờ địa phương), quá trình token hóa tài sản thực như bất động sản, trái phiếu, hàng hóa… đang thu hút sự tham gia mạnh mẽ từ các tổ chức đầu tư lớn như BlackRock và Grayscale. Những tổ chức này tìm cách nâng cao hiệu quả giao dịch thông qua số hóa các tài sản vật lý. Tuy nhiên, họ lại phần lớn vận hành trên mạng lưới "từ" permissioned blockchain hoặc các giải pháp lớp thứ hai tập trung – cấu trúc vốn cho phép một nhóm nhỏ kiểm soát việc truy cập và quản lý dữ liệu.

"từ" Bình luận: Mạng lưới này giống như tái tạo mô hình của tài chính truyền thống thay vì thay đổi nó, từ đó dễ dẫn đến lặp lại những khiếm khuyết về quyền lực tập trung và rủi ro kiểm soát.

Trong một chia sẻ gần đây, Joaquín M. (Giám đốc điều hành của Taiko – công ty hạ tầng blockchain), cho rằng hệ sinh thái RWA hiện tại đang dần đi lệch khỏi triết lý cốt lõi của blockchain. "Ngày xưa, trao đổi giá trị diễn ra trực tiếp giữa hai bên như đổi vàng lấy lúa mì", ông nhận định, "Còn ngày nay chúng ta trao quyền cho các bên trung gian như ngân hàng, nhà môi giới, tổ chức lưu ký… kiểm soát giao dịch".

Khi một bất động sản được chia nhỏ thành hàng nghìn token nhưng chỉ giao dịch được trong một mạng lưới đóng, nơi người dùng phải được phê duyệt trước, thực chất vẫn là sự kiểm soát của bên trung gian – dù trung gian đó nay đã “on-chain”. Như Joaquín M. bình luận: “Thay vì xóa bỏ trung gian, chúng ta chỉ đang đưa họ lên blockchain mà thôi”.

Một trong những nguyên nhân sâu xa của việc chấp nhận mô hình tập trung là áp lực từ quy định. Nhiều cơ quan quản lý yêu cầu doanh nghiệp cần cung cấp công cụ kiểm soát như định danh khách hàng (KYC), giám sát giao dịch hoặc đóng băng tài sản khi cần. Điều đó khiến các nền tảng RWA phải áp dụng mô hình doanh nghiệp trung gian như trong thị trường tài chính truyền thống.

Tuy nhiên, việc “thuận theo” quy định bằng cách tập trung hóa có thể khiến nền tảng đối mặt với nhiều rủi ro hơn. Joaquín M. cảnh báo rằng các chuỗi tập trung sẽ dễ bị xem là "từ" trung gian dịch vụ (intermediaries), kéo theo nghĩa vụ pháp lý mới như giấy phép lưu ký hoặc hạn chế vận hành.

Một giải pháp được đưa ra là sử dụng các "từ" rollup công khai (public rollup) dựa trên Ethereum(ETH). Đây là mô hình cho phép doanh nghiệp xây dựng hệ thống dịch vụ tuân thủ pháp lý mà không hy sinh đặc tính phi tập trung. Theo Joaquín M., thiết kế rollup thừa hưởng độ bảo mật từ Ethereum, cho phép người dùng truy cập mà không cần được cấp quyền trước. Nhờ đó, nền tảng có thể vừa đảm bảo "từ" sự phân quyền vừa đáp ứng yêu cầu kiểm soát.

Một điểm cộng lớn nữa là hệ thống rollup cho phép trình xác thực của Ethereum quyết định thứ tự giao dịch, giảm thiểu nguy cơ kiểm duyệt hoặc sai phạm từ một bên quản lý tập trung.

"từ" Bình luận: Với kiến trúc rollup, blockchain không chỉ là công nghệ, mà là một lựa chọn về mô hình tổ chức xã hội – nơi quyền lực và dữ liệu không bị gom lại vào tay một nhóm nhỏ.

Theo ước tính, thị trường RWA có thể đạt giá trị hàng ngàn tỷ đô la vào năm 2030. Điều này cho thấy hạ tầng mà ngành công nghiệp lựa chọn hôm nay sẽ quyết định hình dạng tương lai của nền kinh tế số.

Nếu tiếp tục mở rộng trên nền tảng tập trung, blockchain có nguy cơ trở thành bản sao kỹ thuật số của tài chính truyền thống – thay đổi về hình thức nhưng không thay đổi về bản chất. Để duy trì "từ" tinh thần phi tập trung, các chuyên gia khẳng định rằng cần tiếp tục đầu tư và phát triển mô hình dựa trên mạng công khai như Ethereum.

Joaquín M. kết luận: “Chúng ta không cần những trung gian mới trong một chiếc áo blockchain. Công nghệ phi tập trung đã sẵn có, giờ là lúc chúng ta xây dựng hệ thống đúng như triết lý khởi đầu của nó: phân quyền, không kiểm soát tập trung, và minh bạch cho tất cả”.