Blockchain mở ra kỷ nguyên mới cho thị trường tài sản trí tuệ trị giá 8.000 nghìn tỷ won

Thị trường tài sản trí tuệ (IP) toàn cầu với quy mô lên tới khoảng 8.000 nghìn tỷ won đang đứng trước bước ngoặt mới nhờ sự xuất hiện của công nghệ blockchain. Từ âm nhạc, video, thiết kế đến nhãn hiệu và bằng sáng chế, blockchain không chỉ tái định nghĩa cách thức lưu hành IP mà còn mở ra cánh cửa cho việc phân phối lợi nhuận minh bạch, hiệu quả hơn, giúp đưa giá trị thực sự trở lại tay người sáng tạo.

Theo dữ liệu công bố thời gian gần đây, sự kết hợp giữa blockchain và AI tạo sinh đang biến IP trở thành trung tâm của nền kinh tế kỹ thuật số. Trong bối cảnh nội dung số bị sao chép tràn lan và quyền sở hữu thường xuyên bị tranh chấp trên nhiều nền tảng toàn cầu, blockchain đang thể hiện vai trò như một công cụ bảo hộ mạnh mẽ, giúp truy vết quá trình sử dụng và phân bổ thu nhập ngay lập tức thông qua cơ chế “từ” token hóa và thanh toán vi mô.

Blockchain và cách mạng hóa mô hình cấp phép IP

Một trong những thay đổi đáng chú ý là sự xuất hiện của các mô hình cấp phép IP linh hoạt – gọi là “cấp phép lập trình được” (programmable license) – vốn được vận hành qua hợp đồng thông minh trên blockchain. Thay vì đàm phán hợp đồng phức tạp truyền thống, giờ đây quyền sử dụng IP có thể được cấu trúc lại theo kiểu module giống như Lego.

Ví dụ, với một bản remix âm nhạc, hệ thống có thể tự động phân chia và hoàn trả 15% doanh thu cho người sáng tạo gốc trực tiếp qua ví điện tử, không cần trung gian. Góp phần tạo nên xu hướng này có thể kể đến giao thức Story, một nền tảng blockchain giúp lưu trữ và minh bạch hóa các điều kiện sử dụng IP ngay trên chuỗi. Story biến văn hóa remix từ một hành động ngẫu hứng thành một nguồn thu chính thức và bền vững.

“từ” Fan financing: khi người hâm mộ trở thành nhà đầu tư

Trong lĩnh vực thể thao, blockchain đang xoay trục cách tiếp cận IP theo hướng lấy người hâm mộ làm trung tâm. Người dùng ngày nay có thể sở hữu một phần nội dung có liên quan đến vận động viên mà họ yêu thích, từ hình ảnh, video đến vật phẩm kỹ thuật số.

Nền tảng SCOR đã triển khai hệ thống danh tiếng theo chuỗi nhằm ghi nhận “chứng chỉ tham gia” của người hâm mộ thông qua các hoạt động như tham gia dự đoán kết quả, hay sở hữu tài sản số liên quan. Điều này giúp các giải đấu thể thao hiểu rõ hơn về hành vi của fan toàn cầu và có thể chuyển hóa sự tương tác ấy thành lợi nhuận.

Hệ thống bản quyền tức thời: lời giải mới cho "nút thắt" của nghệ sĩ độc lập

Vấn đề cố hữu của ngành công nghiệp IP là sự chậm trễ trong kiểm kê và thanh toán bản quyền. Trong khi đó, blockchain cho phép xử lý vi thanh toán gần như tức thời. Với giải pháp này, nghệ sĩ độc lập hoặc nhà sáng tạo nhỏ lẻ cũng có thể nhận tiền bản quyền chỉ vài xu hoặc thậm chí nhỏ hơn ngay sau một lượt phát, mà không cần qua trung gian hay quy trình thanh toán. Điều này đặc biệt quan trọng trong thời đại mà remix và nội dung AI tổng hợp đang bùng nổ – khi mỗi tương tác nhỏ đều có thể là một nguồn doanh thu.

"từ" IP xuyên nền tảng – giấc mơ không còn xa

Một điểm đột phá khác mà blockchain mang lại là khả năng tạo nên “tính tương tác IP đa nền tảng”. Trong khi hiện nay người dùng vẫn bị giới hạn việc sử dụng một vật phẩm số (như skin nhân vật trong trò chơi Fortnite) chỉ trong một nền tảng duy nhất, thì mô hình IP dựa trên blockchain hoàn toàn có thể khắc phục điều đó.

Giống như cách Token phát hành trên Ethereum có thể được kết nối sang Solana thông qua cầu nối (bridge), tài sản IP cũng có thể vận hành liên chuỗi. Đây là yếu tố quan trọng giúp nâng cao “giá trị trọn đời” của tài sản số và khẳng định quyền sở hữu thực sự của người dùng.

Blockchain – lớp “từ” watermark trong thời đại AI

Khi AI tạo sinh phát triển mạnh mẽ, việc xác định nguồn gốc nội dung đào tạo và giải quyết tranh chấp bản quyền ngày càng cấp thiết. Blockchain đóng vai trò như một hệ thống xác thực nguồn dữ liệu tạo sinh, giúp các IP đủ điều kiện học máy được đưa vào whitelist để sử dụng AI một cách hợp pháp.

Điển hình, thị trường nội dung thể thao toàn cầu trị giá khoảng 2.900 nghìn tỷ won đang là nguồn dữ liệu tiềm năng cho AI. Nếu được đăng ký qua blockchain, nội dung đó hoàn toàn có thể sinh lời liên tục thông qua mô hình phân phối doanh thu minh bạch cho chủ sở hữu bản quyền.

Từ thế “phòng thủ” chuyển sang “tấn công”

Trong quá khứ, mô hình IP chủ yếu mang thiên hướng bảo vệ quyền sở hữu, nhưng giờ đây, với quy mô “từ” 8.000 nghìn tỷ won và tốc độ số hóa ngày càng nhanh, một chiến lược IP chủ động – nơi doanh thu có thể được ghi nhận ngay từ thời điểm xuất bản – trở nên cần thiết hơn bao giờ hết.

Thông qua việc mã hóa IP dưới dạng dữ liệu có thể lập trình, blockchain đang mở ra một kỷ nguyên mới nơi người sáng tạo và người tiêu dùng cùng chia sẻ giá trị. “Từ” blockchain đóng vai trò kiến tạo một hệ sinh thái IP không chỉ minh bạch mà còn linh hoạt, tự động và bền vững hơn, phù hợp với nhu cầu của thời đại kỹ thuật số.