BitMEX: Cú sụp tháng 10 chấm dứt kỷ nguyên lợi nhuận an toàn với hợp đồng vĩnh viễn

Thị trường tiền mã hóa đang thay đổi mạnh mẽ sau cú sụp đổ lớn vào tháng 10 năm 2025. Theo báo cáo mới nhất từ sàn giao dịch tiền mã hóa BitMEX, sự kiện này không đơn thuần là một đợt "bán tháo" thông thường mà đã làm lung lay tận gốc cấu trúc của thị trường hợp đồng tương lai – đặc biệt là mô hình "hợp đồng vĩnh viễn" (perpetual swap), vốn được xem là trụ cột của giao dịch phái sinh tiền mã hóa trong hơn nửa thập kỷ qua.

Theo BitMEX công bố ngày 24, cú lao dốc kéo dài từ ngày 10 đến ngày 11 tháng 10 đã kích hoạt thiệt hại trị giá khoảng 20 tỷ USD. Báo cáo nhận định đây là một trong những biến cố phá hoại nặng nề nhất đối với các nhà tạo lập thị trường (market makers) trong lịch sử tiền mã hóa. Mô hình “kiếm tiền dễ dàng” đã đi đến hồi kết, kéo theo sự thay đổi toàn diện trong chiến lược của giới giao dịch chuyên nghiệp.

Tâm điểm gây thiệt hại: Cơ chế giảm đòn bẩy tự động

BitMEX chỉ ra rằng nguyên nhân chính dẫn đến thiệt hại nghiêm trọng là cơ chế "giảm đòn bẩy tự động" (auto-deleveraging). Cơ chế này được thiết kế để bảo vệ sàn giao dịch khỏi rủi ro nhưng trong trường hợp này lại "gậy ông đập lưng ông", khi khiến các vị thế đang có lãi của nhiều nhà giao dịch bị buộc đóng. Điều này làm vô hiệu hóa chiến lược "delta trung lập" – cách mà market makers thường ứng dụng bằng việc nắm giữ tài sản thực trong khi bán khống hợp đồng tương lai để giảm thiểu rủi ro giá.

Bình luận: Việc chiến lược trung lập bị đảo lộn đã dẫn đến hiện tượng cạn kiệt nghiêm trọng về thanh khoản. Theo báo cáo, độ sâu sổ lệnh (order book) của thị trường hiện nay đã giảm xuống mức thấp nhất kể từ năm 2022.

Không chỉ vậy, chiến lược kiếm lợi từ chênh lệch lãi suất giữa thị trường giao ngay và hợp đồng tương lai – vốn là cách sinh lời phổ biến – cũng trở nên kém hấp dẫn. Trong bối cảnh lãi suất trái phiếu ngày càng tăng và tỷ lệ funding một năm chỉ còn khoảng 4%, chiến lược cũ gần như không còn hiệu quả.

Thị trường phân hóa: Tăng trưởng DEX nhưng chưa đủ thay thế

Báo cáo của BitMEX cũng chỉ ra xu hướng phân hóa rõ rệt giữa các sàn giao dịch. Một bên là những sàn giao dịch sử dụng mô hình đối khớp minh bạch, công bằng; một bên là các sàn dùng cấu trúc B-book mạnh tay, sẵn sàng đặt cược ngược chiều nhà đầu tư bằng vốn tự có, thậm chí từ chối trả lãi với lý do “giao dịch bất thường”.

Chính vì thế, nhiều nhà giao dịch đã chuyển hướng sang các sàn phi tập trung (DEX) như Hyperliquid. Tuy nhiên, BitMEX cảnh báo rằng giải pháp on-chain không phải là “thuốc chữa bách bệnh”. Ví dụ điển hình là sự kiện ra mắt token Plasma(XPL) vào tháng 9, khi nhiều người đã lợi dụng cơ chế thanh toán không minh bạch và thiếu oracles giá để cố tình thao túng vị thế, gây ra hiện tượng "ép thanh lý" trong hệ thống DEX.

Bình luận: Tính minh bạch cao không đồng nghĩa với bảo mật tuyệt đối. Các cuộc tấn công tinh vi vẫn có thể xảy ra nếu người dùng không được trang bị cơ chế bảo vệ hiệu quả.

Cơ hội mới dành cho nền tảng đã được kiểm chứng

BitMEX nhận định rằng cú sốc vào tháng 10 vừa qua không chỉ là biến động giá, mà là tín hiệu cho thấy thị trường đang bước vào một kỷ nguyên mới. Các sàn giao dịch có hệ thống minh bạch, thanh khoản mạnh, bảo vệ người dùng tốt sẽ có lợi thế nổi bật trong bối cảnh hiện tại.

Thay đổi mô hình và hành vi giao dịch đang mở ra cơ hội lớn cho những tổ chức thích nghi nhanh và có nền tảng công nghệ vững chắc. Đặc biệt trong bối cảnh mô hình “kiếm lời dễ dàng” đang đi vào hồi kết, người chơi chuyên nghiệp buộc phải chấp nhận rủi ro thực sự và phát triển chiến lược mới phù hợp với cấu trúc thị trường hậu khủng hoảng.

Kết luận: Sự kiện sụp đổ vào tháng 10 không chỉ đơn thuần là biến động – đó là khởi đầu cho sự tái định hình sâu rộng trong thị trường hợp đồng vĩnh viễn của tiền mã hóa. Điều này đặt dấu chấm hết cho mô hình "lợi nhuận an toàn", đồng thời mở ra cơ hội lớn cho các sàn được kiểm chứng và sáng tạo đang dẫn dắt làn sóng thay đổi mới.

Từ khóa: “BitMEX”, “hợp đồng vĩnh viễn”, “giảm đòn bẩy tự động”, “market maker”, “DEX”, “sàn phi tập trung”