Giá lúa mì tăng gần 25% từ tháng 1, xuất khẩu qua Biển Đen gián đoạn

Giá lúa mì đã tăng khoảng 25% so với tháng 1/2026, lên mức cao nhất trong hai năm. Đà tăng diễn ra trong bối cảnh vận chuyển ngũ cốc qua Biển Đen gặp trở ngại, trong khi hạn hán ở Bắc bán cầu làm dấy lên dự báo sản lượng giảm.

Viện Nghiên cứu Chính sách Lương thực Quốc tế (IFPRI) phân tích giá lúa mì năm 2026 đã tăng gần 25% so với mức tháng 1. Nga và Ukraine chiếm khoảng 32% thương mại lúa mì toàn cầu trong niên vụ 2025/26, khiến gián đoạn tại các cảng và tuyến vận tải Biển Đen tác động đến chuỗi cung ứng quốc tế.

Đến cuối tháng 7, tổng lượng hàng bốc xếp tại Biển Đen giảm hơn 40% so với cùng kỳ năm trước. Ukraine có thể chuyển một phần hàng hóa qua sông Danube, đường sắt và đường bộ, nhưng chi phí cao hơn vận tải biển và năng lực xử lý vẫn hạn chế.

Gián đoạn vận tải Biển Đen xảy ra đúng thời điểm thu hoạch. Bộ trưởng Nông nghiệp Ukraine cho biết trong 12 ngày đầu tháng 8, lượng ngũ cốc xuất khẩu chỉ đạt 590.000 tấn, tương đương khoảng 30% mức cần thiết.

Cảng Odesa thường xử lý khoảng 90% lượng hàng xuất khẩu của Ukraine. EFE đưa tin trong tháng 7 đã xảy ra 67 vụ tấn công nhằm vào cảng Odesa và 57 vụ tấn công nhằm vào tàu thuyền.

Đà tăng giá không chỉ bắt nguồn từ chiến tranh. Hạn hán và dự báo sản lượng giảm tại Mỹ, Canada và châu Âu xuất hiện cùng lúc với gián đoạn vận tải Biển Đen, làm điều kiện nguồn cung tại các nước xuất khẩu lớn đồng loạt xấu đi.

Bộ Nông nghiệp Mỹ (USDA) dự báo trong báo cáo tháng 7 rằng sản lượng lúa mì vụ đông của Mỹ sẽ giảm 29% so với năm trước. Dự báo sản lượng Mỹ giảm có thể gây thêm áp lực lên nguồn cung thay thế cho phần thiếu hụt từ khu vực Biển Đen.

Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc (FAO) công bố giá lúa mì quốc tế tháng 8/2026 tăng 2,6% so với tháng trước và 15,0% so với cùng kỳ năm trước. FAO chỉ ra gián đoạn logistics xuất khẩu tại Biển Đen, triển vọng sản lượng châu Âu bị hạ thấp và đồng USD suy yếu là những yếu tố chính đẩy giá lên.

Trong cùng tháng, chỉ số giá lương thực thế giới đạt 133,3 điểm, tăng 1,9% so với tháng trước và 2,5% so với cùng kỳ năm trước. Mức tăng của giá lúa mì cao hơn mức tăng của chỉ số giá lương thực tổng thể, nhưng hai chỉ số có phạm vi dữ liệu và phương pháp tính khác nhau.

Tuy nhiên, khó có thể xem tình hình hiện nay tương đương với khủng hoảng lương thực đầu chiến tranh năm 2022. FAO dự báo tỷ lệ tồn kho trên mức sử dụng ngũ cốc toàn cầu trong niên vụ 2026/27 đạt 31,6%, vẫn tương đối ổn định theo tiêu chuẩn lịch sử.

IFPRI cũng phân tích giá lúa mì gần đây đã tăng, nhưng chưa tiến gần mức đỉnh đầu năm 2022. Nếu điều kiện tồn kho không xấu đi nhanh chóng, chưa thể khẳng định gián đoạn nguồn cung sẽ lập tức dẫn đến tình trạng thiếu lương thực trên toàn cầu.

Nhu cầu cũng đang chuyển sang các nguồn cung thay thế. S&P Global phân tích người mua tại Đông Nam Á và Bangladesh đang tìm lúa mì Australia thay cho hàng hóa từ Biển Đen, đẩy giá lúa mì Australia và Canada lên mức cao nhất kể từ năm 2023.

Việc chuyển sang nguồn cung thay thế có thể phần nào thu hẹp khoảng trống nguồn hàng, nhưng khoảng cách vận chuyển dài hơn cùng chi phí bảo hiểm và vận tải tăng sẽ làm gia tăng gánh nặng giá. Nếu các cuộc tấn công nhằm vào cảng Biển Đen kéo dài, không chỉ lượng xuất khẩu thực tế mà cả chi phí thu mua trong thương mại ngũ cốc quốc tế cũng có thể tăng.

Trường hợp hoạt động tại một nhà ga ngũ cốc ở Novorossiysk bị đình trệ sau các cuộc tấn công nhằm vào cảng Biển Đen cho thấy gián đoạn tại một cảng có thể lan sang chuỗi cung ứng ngũ cốc. Tuy nhiên, tác động của việc một cảng riêng lẻ ngừng hoạt động đối với toàn bộ thị trường lúa mì thế giới cần được đánh giá cùng nguồn cung thay thế và dòng chảy tồn kho.

Tác động đến giá lương thực trong nước sẽ phụ thuộc vào nguồn nhập khẩu, lượng tồn kho, tỷ giá và điều kiện hợp đồng của các doanh nghiệp xay xát. Việc hoạt động vận tải tại các cảng Biển Đen có trở lại bình thường hay không và sản lượng tại các nước xuất khẩu lớn thay đổi ra sao do hạn hán sẽ là những biến số chính đối với giá lúa mì trong thời gian tới.