Xuất khẩu máy đào tại Trung Quốc: Phân tích xem xét Điều 44 khi đánh giá tội buôn lậu

Chỉ riêng việc xuất khẩu máy đào tiền mã hóa từ Trung Quốc chưa đủ để kết luận cấu thành tội buôn lậu hàng hóa bị cấm xuất khẩu, theo một phân tích pháp lý. Quy định về hoạt động khai thác và quy định về đưa thiết bị ra nước ngoài cần được xem xét riêng.

Trong bài phân tích pháp lý, luật sư Shao Shiwei cho rằng: “Khi chưa có căn cứ rõ ràng cấm xuất khẩu, máy đào không thuộc hàng hóa mà Nhà nước cấm xuất khẩu”. Theo cách diễn giải này, không thể tự động mở rộng quy định hạn chế hoạt động khai thác tại Trung Quốc thành lệnh cấm xuất khẩu máy đào.

Trọng tâm pháp lý là hoạt động khai thác và việc đưa thiết bị ra nước ngoài là hai hành vi khác nhau. Cần xem xét riêng liệu các quy định hạn chế khai thác hoặc bán thiết bị tại Trung Quốc có đồng nghĩa với việc máy đào đã được xếp vào danh mục hàng hóa cấm xuất khẩu hay không.

Điều 18 Luật Thúc đẩy Kinh tế tuần hoàn của Trung Quốc cấm sản xuất, nhập khẩu và bán thiết bị, vật liệu, sản phẩm nằm trong danh mục loại bỏ; đồng thời cấm sử dụng công nghệ, quy trình, thiết bị và vật liệu có tên trong danh mục. Điều khoản này không nêu rõ việc “xuất khẩu”. Trong khi đó, Điều 44 của cùng luật quy định hạn chế xuất khẩu sản phẩm có mức tiêu thụ năng lượng cao và gây ô nhiễm nghiêm trọng trong quá trình sản xuất. Shao phân tích rằng Điều 18 và thông báo năm 2026 không nêu rõ lệnh cấm xuất khẩu máy đào. Việc máy đào có thuộc phạm vi Điều 44 hay có biện pháp hạn chế cụ thể hay không cần được xác minh riêng.

Thông báo do Ngân hàng Nhân dân Trung Quốc cùng 7 cơ quan khác ban hành vào tháng 2/2026 yêu cầu xử lý các hoạt động khai thác tiền mã hóa hiện có, cấm dự án mới và cấm nhà sản xuất máy đào cung cấp dịch vụ như bán máy tại Trung Quốc. Tuy nhiên, thông báo không xếp máy đào vào danh mục hàng hóa cấm xuất khẩu.

Khoản 3 Điều 151 Bộ luật Hình sự Trung Quốc xử phạt hành vi buôn lậu hàng hóa, vật phẩm mà Nhà nước cấm xuất nhập khẩu. Shao nhận định rằng nếu thiếu căn cứ rõ ràng để xác định máy đào là hàng hóa cấm xuất khẩu thì cơ sở pháp lý để áp dụng điều khoản này cũng chưa vững. Đây là phân tích pháp lý, không phải kết luận rằng mọi giao dịch xuất khẩu máy đào đều hợp pháp.

Shao cho biết ông đã tra cứu các quyết định xử phạt hành chính về hải quan được công khai nhưng không tìm thấy trường hợp nào xác định việc xuất khẩu máy đào là buôn lậu hàng hóa cấm xuất khẩu. Theo ông, những quyết định ông tìm thấy liên quan đến lệnh cấm nhập khẩu máy đào hoặc chất thải rắn nhập khẩu.

Các trường hợp xử phạt liên quan đến xuất khẩu mà ông xác định được là khai báo không khớp hoặc không khai báo kiểm dịch vệ sinh. Những vụ việc này cho thấy nghĩa vụ khai báo hải quan và kiểm dịch vẫn cần được tuân thủ, độc lập với việc máy đào có phải hàng hóa cấm xuất khẩu hay không.

Vì vậy, nhận định rằng căn cứ áp dụng tội buôn lậu hàng hóa cấm xuất khẩu còn thiếu không có nghĩa mọi giao dịch xuất khẩu đều không vướng vấn đề pháp lý. Cần kiểm tra riêng việc phân loại hàng hóa, nội dung khai báo, nghĩa vụ thuế và kiểm dịch.

Shao phân tích rằng khai thấp giá hoặc khai gian tên hàng, phương thức thương mại có thể dẫn đến xử phạt hành chính. Nếu số thuế trốn đạt ngưỡng hình sự, hành vi có thể bị xem xét theo tội buôn lậu hàng hóa thông thường.

Điều 153 Bộ luật Hình sự Trung Quốc quy định hình phạt đối với hành vi buôn lậu hàng hóa, vật phẩm không thuộc nhóm quy định tại Điều 151 và một số điều khoản khác nếu số thuế phải nộp bị trốn đạt mức nhất định, hoặc nếu người vi phạm tái phạm trong thời hạn nhất định sau khi đã bị xử phạt hành chính về hành vi buôn lậu. Việc áp dụng phụ thuộc vào các điều kiện luật định, trong đó có quy mô trốn thuế và hành vi cụ thể.

Khi xuất khẩu máy đào đã qua sử dụng, khai báo kiểm dịch cũng là vấn đề cần lưu ý riêng. Shao cho biết trong các quyết định xử phạt công khai có trường hợp xuất khẩu nhưng không khai báo kiểm dịch vệ sinh; tình trạng thiết bị và nghĩa vụ khai báo cần được xem xét cùng nhau.

Sau khi thiết bị đến nơi, các quy định tại điểm đến về nhập khẩu, sở hữu và khai thác sẽ được áp dụng. Việc hoàn tất thủ tục thông quan xuất khẩu tại Trung Quốc không đồng nghĩa thiết bị được phép nhập khẩu hoặc sử dụng tại nơi đến.

Luật 3/24 năm 2024 của Angola quy định người sở hữu máy tính, thiết bị viễn thông hoặc cơ sở hạ tầng được sử dụng hoặc dự kiến sử dụng cho hoạt động khai thác có thể bị phạt tù từ 1 đến 5 năm; người trực tiếp khai thác có thể bị phạt tù từ 3 đến 12 năm. Thiết bị có thể bị tịch thu và sẽ thuộc diện tịch thu sau khi có bản án kết tội.

Máy đào đã qua sử dụng cũng có thể bị phân loại tại nơi đến là rác thải điện tử hoặc chất thải rắn thay vì thiết bị có thể tái sử dụng. Shao lưu ý trường hợp này có thể dẫn đến việc hàng bị trả lại, tịch thu, phạt tiền hoặc xử lý hình sự.

Giao dịch xuất khẩu máy đào cần kiểm tra quy định xuất khẩu của Trung Quốc cùng nghĩa vụ khai báo, thuế và kiểm dịch, đồng thời rà soát riêng quy định tại điểm đến về nhập khẩu, sở hữu và khai thác. Nếu nhập khẩu vào Hàn Quốc, cũng cần phân biệt đánh giá của phía Trung Quốc về xuất khẩu với các quy định của Hàn Quốc.