568 đơn vị tiền tệ được ghi nhận, chỉ 163 còn lưu hành: BIS phân tích lý do phát hành và ngừng phát hành

Cơ sở dữ liệu của Ngân hàng Thanh toán Quốc tế (BIS) ghi nhận 568 đơn vị tiền tệ từ năm 1850 đến năm 2026. Tính đến tháng 10/2026, có 163 đơn vị còn lưu hành và 405 đơn vị đã ngừng phát hành.

Trong working paper công bố vào tháng 11, mang tên “Gaining (and losing) currency: a global database of currencies, 1850–2026”, BIS tổng hợp tên tiền tệ, đơn vị phát hành, khu vực áp dụng, thời điểm và lý do phát hành hoặc ngừng phát hành. Nghiên cứu chỉ tính các đơn vị tiền tệ riêng biệt được phát hành theo thẩm quyền của một quốc gia.

Số đơn vị tiền tệ lưu hành tăng từ khoảng 67 vào năm 1850 lên mức đỉnh 192 vào năm 1994, trước khi giảm còn 163 vào năm 2026. Nhóm nghiên cứu cho biết việc đồng euro ra đời, thay thế 23 đơn vị tiền tệ trước đó, là nguyên nhân chính khiến con số giảm. Trước đó, sự tan rã của Liên Xô và sự xuất hiện của các quốc gia mới góp phần làm số lượng tăng lên.

Trung vị tuổi thọ quan sát được của các đơn vị tiền tệ là 33 năm. Trong tổng số 568 đơn vị, có 133 đơn vị, tương đương khoảng 23%, tồn tại chưa đến 10 năm. Con số này bao gồm cả tuổi hiện tại của những đơn vị vẫn đang lưu hành, nên không có nghĩa là tất cả tiền tệ đều bị ngừng phát hành trong vòng 33 năm. Một phân tích sinh tồn riêng ước tính một nửa số đơn vị tiền tệ bị ngừng phát hành trong vòng 44 năm kể từ khi phát hành.

Lý do phổ biến nhất để tạo ra tiền tệ mới là khu vực áp dụng giành độc lập, với 156 trường hợp, chiếm 27,5%. Trong số 405 đơn vị đã ngừng phát hành, thay đổi tên gọi hoặc đơn vị chiếm tỷ trọng lớn nhất với 143 trường hợp, tương đương 35,3%. Mất niềm tin do lạm phát đứng tiếp theo, với 79 trường hợp, chiếm 19,5%. Tỷ lệ lý do phát hành được tính trên tổng số 568 đơn vị; tỷ lệ lý do ngừng phát hành được tính trên 405 đơn vị đã ngừng phát hành.

Nhóm nghiên cứu chia lý do phát hành và ngừng phát hành thành bảy nhóm riêng cho mỗi loại. Chiến tranh, xung đột và liên minh tiền tệ cũng được ghi nhận thành các lý do riêng. Khi có nhiều nguyên nhân cùng tác động, chẳng hạn bất ổn giá cả và thay đổi tên gọi, nghiên cứu phân loại nguyên nhân chính theo thứ tự ưu tiên đã định.

Đơn vị thống kê là đơn vị tiền tệ, không phải loại tiền giấy hay tiền xu. Nhiều loại tiền giấy cùng ghi một đơn vị tiền tệ được tính là một; nếu một khu vực sử dụng đồng thời các đơn vị khác nhau, từng đơn vị được ghi nhận riêng. Vì vậy, biến động số lượng tiền tệ không thể được hiểu là thay đổi về số cơ quan phát hành hay lượng tiền mặt lưu thông.

Nhóm nghiên cứu loại tiền mã hóa như Bitcoin(BTC) và Ethereum(ETH), stablecoin và tiền kỹ thuật số của ngân hàng trung ương (CBDC) khỏi cơ sở dữ liệu. Báo cáo đề cập rằng sự xuất hiện của tài sản kỹ thuật số do tư nhân phát hành đã khơi lại tranh luận về bản chất của tiền, nhưng không phân tích quan hệ thay thế giữa tiền mã hóa và tiền tệ quốc gia, cũng không xem xét giá hay quy mô thị trường của tiền mã hóa.

Nhóm nghiên cứu cho biết hồ sơ tiền tệ từ thời kỳ xa hơn có thể kém đầy đủ hơn dữ liệu gần đây. Các quan điểm trong working paper của BIS là của các tác giả và không nhất thiết phản ánh lập trường chính thức của BIS hay các ngân hàng trung ương thành viên.