ERIA hỗ trợ xây dựng lộ trình bán dẫn ASEAN giai đoạn 2026–2030

ASEAN đang thúc đẩy kết nối năng lực thiết kế, sản xuất và lắp ráp bán dẫn giữa các nước thành viên, nhằm xây dựng nền tảng sản xuất khu vực bằng cách liên kết thế mạnh của từng nước.

Tại hội nghị cấp cao tháng 10/2025, ASEAN hoan nghênh việc hoàn thiện Khung Tích hợp Chuỗi Cung ứng Bán dẫn ASEAN (AFISS). Tuyên bố của chủ tịch hội nghị và các tài liệu AFISS định hướng kết nối vai trò giữa các nước thành viên. Khung này bao quát nhiều công đoạn, từ bảo đảm nguyên liệu đến thiết kế, sản xuất, lắp ráp và kiểm thử.

AFISS đưa ra các nguyên tắc không mang tính ràng buộc. Viện Nghiên cứu Kinh tế ASEAN và Đông Á (Economic Research Institute for ASEAN and East Asia, ERIA) công bố vào tháng 5/2026 việc hỗ trợ xây dựng Lộ trình Bán dẫn ASEAN giai đoạn 2026–2030 để triển khai AFISS.

Viện Lowy (Lowy Institute) thống kê xuất khẩu bán dẫn của Đông Nam Á đạt 258 tỷ USD (khoảng 345.000 tỷ won) trong năm 2023, tương đương 28% tổng xuất khẩu toàn cầu, theo báo cáo tháng 7/2026. Quy đổi sang won sử dụng tỷ giá tham chiếu 1 USD = 1.335,40 won do Ngân hàng Woori công bố lúc 12:59 ngày 29 (giờ Hàn Quốc). Báo cáo cũng nhận định chính sách công nghiệp của từng nước có thể thúc đẩy cạnh tranh thu hút đầu tư và chi tiêu trùng lặp; hợp tác khu vực không mang tính ràng buộc có thể hạn chế hiệu quả điều phối chính sách.

Nghiên cứu của Đại học Quốc gia Singapore (National University of Singapore, NUS) tính kim ngạch xuất khẩu năm 2023 ở mức 268,8 tỷ USD (khoảng 359.000 tỷ won), dựa trên dữ liệu của ITC, và tỷ trọng toàn cầu là 23,6%. Do chưa xác nhận hai nghiên cứu sử dụng cùng phương pháp thống kê, không thể gộp các con số này.

Cả hai mức trên đều là giá trị xuất khẩu, không phải doanh thu ngành. Quy mô xuất khẩu cũng không đủ để xác định giá trị gia tăng tạo ra trong khu vực hay trình độ thiết kế và sản xuất của doanh nghiệp mỗi nước.

Nghiên cứu của NUS xem xét ngành bán dẫn Hàn Quốc và Đài Loan, đồng thời nêu đào tạo nhân lực, hợp tác giữa trường đại học và doanh nghiệp, cùng đầu tư nghiên cứu và phát triển là những kinh nghiệm Đông Nam Á có thể tham khảo. Nghiên cứu cũng đề cập nhân lực lành nghề và năng lực nghiên cứu bên cạnh nền tảng sản xuất.

Các nước đang phát triển thế mạnh ở những công đoạn khác nhau. Singapore có nền tảng sản xuất wafer, còn Malaysia và Philippines đang nâng cao năng lực lắp ráp, kiểm thử và đóng gói. Hoạt động thảo luận đầu tư chuỗi cung ứng cũng diễn ra ngoài khu vực; chuỗi cung ứng bán dẫn Ấn Độ đã nhận được cam kết đầu tư tối đa 12 tỷ USD (khoảng 16.440 tỷ won).

Trong chiến lược bán dẫn quốc gia, Chính phủ Malaysia đặt mục tiêu hỗ trợ tài chính ít nhất 25 tỷ ringgit và đào tạo 60.000 kỹ sư trình độ cao vào năm 2030. Đây là mục tiêu chính sách, không phải kết quả đã đạt được.

Micron (MU) khởi công nhà máy wafer mới tại Singapore vào tháng 1 năm nay. Khi công bố khởi công, công ty đặt mục tiêu bắt đầu sản xuất vào nửa cuối năm 2028; đây là kế hoạch tương lai, chưa phải sản lượng hiện tại.

Robert Walker, nghiên cứu viên tại Trung tâm Phát triển Ấn Độ Dương–Thái Bình Dương thuộc Viện Lowy, nói trong cuộc phỏng vấn do Fortune đăng ngày 29: “Đông Nam Á đã đứng đúng vị trí vào đúng thời điểm để phát triển chuỗi cung ứng bán dẫn”. Ông cũng dự đoán nhu cầu trí tuệ nhân tạo (AI) sẽ làm tăng nhu cầu về năng lực sản xuất mới.

Arata Kuno, giáo sư kinh tế quốc tế tại Đại học Asia (Asia University) của Nhật Bản, nói trong cùng cuộc phỏng vấn: “Nếu ASEAN khăng khăng muốn đảm nhiệm mọi công đoạn sản xuất bán dẫn trong nội khối, điều đó có thể làm suy giảm sức cạnh tranh”. Ông nhấn mạnh các biện pháp như đẩy nhanh thủ tục hải quan và mở rộng công nhận lẫn nhau về tiêu chuẩn kỹ thuật, chứng chỉ chuyên môn để giảm chi phí sản xuất giữa các nước. Việc phối hợp các thế mạnh riêng trong lộ trình 2026–2030 sẽ là trọng tâm đáng chú ý.