32% nhân viên giấu việc dùng AI tại nơi làm; lo ngại việc làm sau khi công khai hiệu quả

32% người được khảo sát cho biết họ giấu việc sử dụng AI tại nơi làm việc, trong khi nỗi lo về việc làm có thể khiến nhân viên ngần ngại công khai hiệu quả mà AI mang lại.

Christoph Trattner, giáo sư khoa học thông tin tại Đại học Bergen và giám đốc sáng lập SFI MediaFutures, nêu câu hỏi “Điều gì sẽ xảy ra với tôi nếu AI làm tốt công việc của tôi?” trong bài viết đăng trên Fortune. Theo ông, hành vi của nhân viên có thể phụ thuộc vào cách kết quả do AI tạo ra ảnh hưởng đến việc làm và điều kiện làm việc, chứ không chỉ vào việc AI hỗ trợ công việc ra sao.

Chỉ số Work AI Index năm 2026 của Glean, được trích trong bài viết, khảo sát 6.000 lao động làm việc với công cụ số tại Mỹ, Anh và Australia từ tháng 12/2025 đến tháng 1/2026. Trong tổng số người trả lời, 32% cho biết họ giấu việc dùng AI ở nơi làm việc. Trong nhóm người dùng AI hiệu quả cao, những người cho biết cả năng suất lẫn chất lượng công việc đều cải thiện, 36% nói rằng họ che giấu mức độ AI giúp ích cho mình. Hai tỷ lệ này dựa trên câu hỏi và nhóm đối tượng khác nhau, nên không thể xem là cùng một chỉ số.

Chỉ số Work Trend Index do Microsoft (MSFT) và LinkedIn công bố năm 2024 khảo sát 31.000 người tại 31 quốc gia. Trong số những người dùng AI cho công việc, 53% lo ngại việc dùng AI cho nhiệm vụ quan trọng có thể khiến họ bị xem là người dễ bị thay thế; 52% ngần ngại thừa nhận họ dùng AI cho những nhiệm vụ quan trọng nhất. Các con số này phản ánh mối lo của người trả lời, không phải mức giảm việc làm thực tế.

Trong bài viết trên Fortune, Trattner nhận định nhân viên có thể giấu việc dùng AI nếu cho rằng công khai kết quả sẽ dẫn đến cắt giảm nhân sự hoặc nâng mục tiêu công việc. Đây là cách diễn giải của tác giả bài viết. Hai khảo sát cho thấy nhận thức và câu trả lời của nhân viên, nhưng không chứng minh quan hệ nhân quả giữa việc công khai sử dụng AI với cắt giảm nhân sự hoặc tăng khối lượng công việc.

Chính phủ Na Uy cho biết chính phủ và các tổ chức đại diện chính của người lao động và người sử dụng lao động đã ký thỏa thuận về AI vào ngày 2/10/2026. Thỏa thuận đề cập đến sự tham gia của nhân viên trong quá trình triển khai AI và việc cùng thảo luận các biện pháp tăng năng suất, tạo ra giá trị. Thời hạn áp dụng kéo dài từ ngày 2/10/2026 đến ngày 31/12/2029. Thỏa thuận không bảo đảm tăng lương, phân chia khoản tiết kiệm nhờ triển khai AI hay duy trì việc làm.

Đề xuất của Trattner là bên cạnh việc khuyến khích áp dụng AI, các tổ chức cần giải thích năng suất tăng lên sẽ được phản ánh thế nào trong công việc và chế độ đãi ngộ. Thỏa thuận của Na Uy đưa sự tham gia của nhân viên và chia sẻ lợi ích vào thảo luận chính sách, nhưng chỉ từ trường hợp này chưa thể kết luận mô hình đó có thể áp dụng nguyên vẹn tại các doanh nghiệp trong nước. Cách phân chia lợi ích từ năng suất do AI tạo ra sẽ tiếp tục là vấn đề được quan tâm.