Đề xuất dừng sản xuất chip huấn luyện AI trong ít nhất 10 năm

Một nghiên cứu đề xuất ngừng sản xuất chip dùng để huấn luyện các mô hình trí tuệ nhân tạo (AI) mới trong ít nhất 10 năm, đồng thời chuyển chip hiện có sang chỉ phục vụ suy luận. Nhóm nghiên cứu cho rằng biện pháp này có thể thực hiện về mặt kỹ thuật nếu đạt được thỏa thuận quốc tế, nhưng việc các nước có thực sự đồng thuận và thực thi hay không vẫn là vấn đề riêng.

Nhóm công tác gồm 26 nhà nghiên cứu từ nhiều trường đại học, trong đó có Đại học California, Berkeley, công bố báo cáo dài khoảng 200 trang vào ngày 9 tháng 10. Báo cáo không đánh giá việc dừng huấn luyện có phải là lựa chọn đáng mong muốn hay các nhà lãnh đạo có muốn thực hiện hay không. Thay vào đó, báo cáo xem xét cách triển khai với giả định rằng các bên đã đạt thỏa thuận. Phương án là ngừng hoặc cắt giảm mạnh sản xuất chip có khả năng huấn luyện, rồi từng bước chuyển chip hiện có sang loại chỉ dùng cho suy luận.

Suy luận là quá trình đưa câu hỏi vào một mô hình đã được huấn luyện để nhận câu trả lời. Báo cáo đề xuất lập danh sách các mô hình hiện có đáp ứng tiêu chuẩn an toàn để tiếp tục cung cấp dịch vụ, đồng thời hạn chế huấn luyện nhằm tạo ra những mô hình mới mạnh hơn. Theo cách này, các dịch vụ AI hiện hành có thể tiếp tục hoạt động trong khi phần cứng dùng để huấn luyện được kiểm soát.

Đề xuất gồm cấm huấn luyện các mô hình AI tiên phong mới, lập danh sách cho phép đối với mô hình hiện có, ngừng hoặc cắt giảm đáng kể sản xuất chip huấn luyện, chuyển sang sản xuất chip chỉ phục vụ suy luận, cùng việc kiểm kê và quản lý toàn bộ chip huấn luyện hiện có. Thời gian dừng tối thiểu là 10 năm và có thể được gia hạn nếu các nước muốn.

Chuỗi cung ứng chip làm cơ sở xác minh

Nhóm nghiên cứu cho rằng chuỗi cung ứng phần cứng cần thiết để huấn luyện AI tiên tiến có các điểm nghẽn lớn, giúp chính phủ các nước quản lý sản xuất và phân phối. Will Fithian, phó giáo sư thống kê tại Đại học California, Berkeley, viết trong báo cáo: “Rất khó để né tránh chuỗi cung ứng hiện có”. Ông cho rằng lệnh cấm huấn luyện quốc tế có thể tận dụng đặc điểm này. Các biện pháp xác minh được đề xuất gồm kiểm kê chip hiện có, giám sát việc sử dụng số chip huấn luyện còn lại và kiểm tra hành vi vi phạm.

Nhóm nghiên cứu cho biết cần có sự hợp tác của các khu vực pháp lý tham gia sản xuất chất bán dẫn và huấn luyện mô hình AI.

Báo cáo cũng đề xuất đặt cơ chế giám sát trong giai đoạn chuyển tiếp để quản lý chip huấn luyện đã được phân phối trước khi lệnh dừng có hiệu lực. Trước mắt, số chip này sẽ được dùng cho suy luận; sau khi xác minh, chúng có thể được thay bằng chip chỉ phục vụ suy luận hoặc được chính phủ thu hồi. Báo cáo nhận định nếu không quản lý chip cũ, chúng có thể được đưa trở lại sử dụng khi cuộc đua huấn luyện nối lại.

Báo cáo ước tính năng lực tính toán cấp độ huấn luyện trên toàn cầu vào cuối năm 2026 tương đương khoảng 47 triệu chip Nvidia H100. Lượng chip mới xuất xưởng mỗi tháng được ước tính khoảng 2,9 triệu chiếc. Theo báo cáo, cần khoảng 16 tháng để thay thế toàn bộ và quá trình chuyển đổi có thể diễn ra trong vòng 5 năm.

Khả năng thực thi và rào cản chính trị

Báo cáo xem xét riêng hành vi vi phạm bí mật và việc công khai phá vỡ thỏa thuận. Báo cáo ước tính cần khoảng 6,4 triệu chip để bí mật huấn luyện một mô hình có ý nghĩa chiến lược trong vòng 5 năm, tương đương quy mô tổng số chip mà OpenAI dự kiến sở hữu vào cuối năm. Tổng số chip của Trung Quốc được ước tính khoảng 3,1 triệu chiếc.

Trong trường hợp công khai phá vỡ thỏa thuận và phát triển một mô hình mang tính quyết định trong vòng 2 năm, ước tính cần khoảng 180 triệu chip, tương đương khoảng 4 lần lượng chip hiện có trên toàn cầu. Báo cáo lưu ý Mỹ có thể sử dụng số chip huấn luyện được giữ lại để phục vụ suy luận trong giai đoạn chuyển đổi làm nền tảng cho việc công khai phá vỡ thỏa thuận. Năng lực tính toán chưa được Trung Quốc khai báo có thể gây khó khăn cho việc phát hiện vi phạm bí mật.

Báo cáo cho biết ASML của Hà Lan cung cấp thiết bị quang khắc cực tím EUV cần thiết để sản xuất chip tiên tiến, TSMC phụ trách hoạt động đúc chip và đóng gói tiên tiến, còn chip Nvidia chiếm hơn 60% năng lực tính toán AI trên toàn cầu. Nhóm nghiên cứu đưa mức độ tập trung của chuỗi cung ứng này ra làm cơ sở để kiểm soát quốc tế. Tuy nhiên, phương án đòi hỏi sự hợp tác của các khu vực cung ứng chủ chốt và chính phủ các nước.

Bối cảnh chính trị hiện nay khác xa kịch bản dừng huấn luyện mà báo cáo giả định. Báo cáo dẫn lời Tổng thống Mỹ Donald Trump: “Bên nào thắng trong AI sẽ là bên chiến thắng”. Báo cáo cũng cho biết hơn 20 nhà lãnh đạo quốc gia hưởng ứng lời kêu gọi kiểm soát các mô hình AI tiên phong được đưa ra ngày 21 tháng 9, nhưng Mỹ và Trung Quốc không tham gia. Dario Amodei của Anthropic, Sam Altman và Elon Musk từng bày tỏ mong muốn điều chỉnh tốc độ phát triển, song Amodei nhấn mạnh việc điều chỉnh tốc độ không đồng nghĩa với dừng huấn luyện.

Báo cáo nhận định tác động kinh tế có thể hạn chế, nhưng Nvidia có thể chịu áp lực đáng kể. Chuyển đổi hoạt động kinh doanh vốn tập trung vào chip huấn luyện sang chip chỉ dùng cho suy luận “không dễ dàng và cũng không rẻ”. Báo cáo cũng nêu khả năng vị thế của các doanh nghiệp lớn được củng cố và mốc thời gian cập nhật kiến thức của mô hình ngày càng lùi xa là những chi phí có thể phát sinh.

Báo cáo chỉ xem xét liệu các nước có thể dùng công cụ kỹ thuật và chính sách để thực hiện việc dừng huấn luyện nếu họ muốn hay không. Việc ngừng sản xuất chip huấn luyện và chuyển sang chip chỉ phục vụ suy luận là đề xuất của nhóm nghiên cứu; chưa có thỏa thuận quốc tế hay lịch trình thực hiện nào được xác nhận.