Nhu cầu điện Đông Nam Á dự kiến tăng 5,4%, cần hơn 300 tỷ USD đầu tư lưới điện

Nhu cầu điện tại Đông Nam Á dự kiến tăng trung bình 5,4% mỗi năm trong giai đoạn 2026–2030. Khi nhu cầu từ trung tâm dữ liệu và công nghiệp cũng gia tăng, khu vực này được ước tính cần đầu tư quy mô lớn để mở rộng và hiện đại hóa lưới điện đến năm 2040.

Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) nhận định trong báo cáo “Đánh giá an ninh năng lượng ASEAN”, công bố ngày 6 tháng 10, rằng nhu cầu làm mát, công nghiệp và trung tâm dữ liệu sẽ thúc đẩy mức tăng này. IEA cho biết để duy trì nguồn cung ổn định, các nước cần mở rộng cả công suất phát điện, lưới điện và những nguồn lực linh hoạt có thể ứng phó với biến động cung cấp.

Báo cáo “Nền kinh tế xanh Đông Nam Á 2026” do Bain & Company và Standard Chartered phối hợp thực hiện ước tính nhu cầu điện bổ sung từ trung tâm dữ liệu, xe điện và các khu công nghiệp xanh sẽ vượt 100 TWh vào năm 2030. Báo cáo phân tích rằng hạn chế về công suất lưới điện và chậm trễ trong kết nối lưới có thể cản trở đầu tư vào trung tâm dữ liệu. Đây là ước tính nhu cầu trong báo cáo, không phải mức tiêu thụ thực tế hay quy mô dự án đã được xác nhận.

Báo cáo này cũng đưa ra tỷ lệ hủy dự án năng lượng tái tạo tại Việt Nam, Thái Lan và Indonesia ở mức 50–60%. Các nguyên nhân gồm vấn đề về cơ chế hợp đồng mua bán điện (PPA), cấp phép và kết nối lưới. Tỷ lệ này được tính trên các dự án tại ba nước, không đại diện cho toàn Đông Nam Á.

Lưới điện cũng cần ứng phó với biến động sản lượng điện mặt trời và điện gió. Sản lượng thay đổi theo thời tiết và thời điểm trong ngày. Khi thiếu lưới điện, hệ thống lưu trữ và công cụ điều chỉnh nhu cầu, việc truyền điện từ nơi dư thừa đến nơi cần dùng hoặc điều chỉnh theo biến động nguồn cung sẽ khó khăn hơn. IEA cho biết cần thúc đẩy hiện đại hóa lưới điện, lưu trữ năng lượng và cải cách thị trường điện song song với mở rộng năng lượng tái tạo.

Phân tích “Tài chính cho lưới điện ASEAN” của IEA thống kê khoảng 2 tỷ USD (khoảng 2.684 tỷ won) đã được đầu tư vào các kết nối điện liên quốc gia kể từ dự án liên kết xuyên biên giới đầu tiên trong thập niên 1970. ASEAN hiện chưa có một hệ thống điện thống nhất; các hệ thống con cấp quốc gia và khu vực đang vận hành riêng. Để tăng giao dịch điện xuyên biên giới, các nước cần điều phối quy định, tiêu chuẩn kỹ thuật và mô hình kinh doanh.

IEA ước tính cần hơn 300 tỷ USD (khoảng 402.600 tỷ won) để mở rộng và hiện đại hóa lưới điện Đông Nam Á trong giai đoạn 2025–2040. Khoản đầu tư cho các tuyến kết nối liên quốc gia thuộc sáng kiến lưới điện ASEAN được đưa ra ở mức 27 tỷ USD (khoảng 36.234 tỷ won) đến năm 2040. Đây là các ước tính về nhu cầu đầu tư, không phải ngân sách đã được phê duyệt hay khoản tiền đã giải ngân.

Đông Nam Á cũng đối mặt với sự phụ thuộc vào nhiên liệu nhập khẩu và nguy cơ gián đoạn các tuyến vận tải biển. IEA khuyến nghị đa dạng hóa nguồn cung, nâng cao hiệu quả và tăng cường hợp tác giữa các nước để củng cố an ninh năng lượng. Các dự báo nhu cầu điện và ước tính đầu tư không bảo đảm dự án sẽ được khởi công, hoàn thành hay cải thiện năng lực cung cấp; kết quả còn phụ thuộc vào tiến độ đầu tư lưới điện và các dự án kết nối của từng nước.