Raj Panjabi: Cần bằng chứng AI hạ thấp rào cản thí nghiệm sinh học

Không thể xác định một cuộc khủng hoảng an ninh sinh học chỉ dựa vào việc AI cung cấp thông tin sinh học nguy hiểm. Raj Panjabi, cựu Giám đốc cấp cao phụ trách an ninh y tế toàn cầu và phòng thủ sinh học tại Hội đồng An ninh Quốc gia Nhà Trắng, cho rằng cần xác lập trước các tiêu chí nối tín hiệu cảnh báo với biện pháp ứng phó.

Trong bài viết đăng trên Fortune ngày 9, Raj Panjabi (Raj Panjabi) cho rằng chỉ dựa vào các biện pháp an toàn tự nguyện của doanh nghiệp sẽ khó xác định ai cần ứng phó và cần làm gì ở từng cấp độ rủi ro. Theo ông, cần đánh giá liệu AI có thực sự hạ thấp rào cản tiến hành thí nghiệm hay không.

Ông đưa ra ba tín hiệu cần theo dõi: bằng chứng cho thấy người không có chuyên môn sinh học đã dùng AI để giải quyết vấn đề thí nghiệm vốn cần phán đoán của chuyên gia; hồ sơ cho thấy trình tự gene do AI tạo ra gây lo ngại đã được đặt hàng tại công ty tổng hợp hoặc xử lý trong phòng thí nghiệm tự động; và bằng chứng cho thấy AI giúp giảm đáng kể kinh nghiệm thực tiễn cần có để thực hiện công việc sinh học nguy hiểm. Đây là các hạng mục giám sát do Panjabi đề xuất, không phải những trường hợp đã được xác nhận xảy ra.

Panjabi cũng gắn từng tín hiệu với biện pháp ứng phó: thử nghiệm red team trước khi triển khai do đơn vị đánh giá độc lập thực hiện; tích hợp dấu thủy ấn và chức năng truy xuất vào các công cụ thiết kế sinh học; cùng việc rà soát đơn hàng tại các công ty tổng hợp DNA và phòng thí nghiệm đám mây. Thử nghiệm red team là quy trình kiểm tra điểm yếu của hệ thống từ góc nhìn của đối tượng tấn công.

Các biện pháp này nhằm xác định thiết kế sinh học chỉ dừng ở thông tin số hay đã chuyển thành vật chất và thí nghiệm thực tế. Panjabi giải thích rằng chỉ thiết kế trình tự gene thì chưa thể tạo ra mầm bệnh; việc đó còn cần DNA tổng hợp, thiết bị và phòng thí nghiệm.

Trong bài viết trên Fortune, Panjabi hồi tưởng rằng khi một gia đình ở Campuchia nhiễm H5N1 vào năm 2023, tiêu chí ứng phó được đặt ra là liệu virus có lây truyền liên tục từ người sang người hay không. Ông viết rằng dữ liệu giám sát tại các khoa cấp cứu gần đó không cho thấy số bệnh nhân tăng bất thường so với trước đây, nên ông không báo cáo ngay với tổng thống khi ấy. Đây là phần hồi tưởng của Panjabi trong bài viết.

Thông tin do doanh nghiệp công bố cũng cho thấy khả năng rủi ro và giới hạn của bằng chứng cùng tồn tại. Anthropic cho biết trong báo cáo tình báo về mối đe dọa tháng 9 năm 2026 rằng mô hình của công ty có thể bị lạm dụng để phát triển vũ khí sinh học trong năm trường hợp, đồng thời công ty đã chặn các tài khoản liên quan. Công ty nói các trường hợp này không chứng minh rằng việc phát triển hay sử dụng vũ khí thực sự đã diễn ra.

Tại Mỹ, một dự luật yêu cầu rà soát đơn đặt hàng tổng hợp gene và khách hàng cũng đã được trình. Thượng nghị sĩ Tom Cotton (Tom Cotton) cùng Thượng nghị sĩ Amy Klobuchar (Amy Klobuchar) trình dự luật “Đạo luật Hiện đại hóa và Đổi mới An ninh Sinh học” ngày 4 tháng 2 năm 2026. Dự luật yêu cầu các công ty tổng hợp gene rà soát đơn hàng và khách hàng.

Trọng tâm của cuộc thảo luận về an ninh sinh học AI là xác định trước bằng chứng nào có thể xác nhận tín hiệu rủi ro và ai sẽ hành động sau khi xác nhận. Chưa xác nhận được các tiêu chí Panjabi đề xuất đã được đưa vào chính sách hoặc quy định bắt buộc hay chưa.