Cảnh báo kinh tế toàn cầu có thể rơi vào “chuỗi khủng hoảng” do khí hậu, AI và nợ

Cú sốc khí hậu, căng thẳng địa chính trị, rủi ro từ trí tuệ nhân tạo (AI) và vấn đề nợ có thể đan xen, đẩy kinh tế toàn cầu vào một “chuỗi khủng hoảng” thay vì trở lại ổn định.

Lesetja Kganyago, Thống đốc Ngân hàng Dự trữ Nam Phi, nêu biến đổi khí hậu, mất cân đối toàn cầu, thay đổi công nghệ, nợ và chính sách tiền tệ là những thách thức chính sách trong bài phát biểu tại Diễn đàn châu Phi và địa chính trị của Viện Nghiên cứu Chiến lược Mapungubwe (MISTRA) ngày 28 tháng 9. Ngân hàng Thanh toán Quốc tế (BIS) công bố bài phát biểu ngày 7 tháng 10.

Kganyago cho biết cú sốc khí hậu có thể làm gián đoạn sản xuất, trong đó có nông nghiệp, và đẩy giá cả lên cao. Ông cũng nhận định khoảng trống bảo hiểm có thể mở rộng nếu các khoản chi trả bảo hiểm thiên tai tăng hoặc doanh nghiệp bảo hiểm ngần ngại nhận bảo hiểm tại những khu vực rủi ro cao.

Căng thẳng địa chính trị và cú sốc thương mại cũng là những rủi ro chính được đề cập. Thống đốc nêu thiệt hại cơ sở hạ tầng do chiến tranh Nga-Ukraine, gián đoạn vận chuyển ngũ cốc qua Biển Đen, xung đột Trung Đông và vấn đề lưu thông qua eo biển Hormuz. Theo ông, các yếu tố này có thể gây áp lực lên giá năng lượng và lương thực.

Ông cho rằng nếu quá trình điều chỉnh mất cân đối toàn cầu diễn ra thiếu trật tự, các nước thâm hụt có thể chứng kiến dòng vốn vào và nhập khẩu giảm, trong khi các nước thặng dư có thể gặp hạn chế về khả năng tiếp cận thị trường xuất khẩu. Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) đánh giá trong Báo cáo Khu vực Đối ngoại năm 2026 rằng mất cân đối cán cân vãng lai toàn cầu đã mở rộng trong năm 2025, với Trung Quốc và Mỹ là những động lực chính.

Kganyago cũng nêu rủi ro đối với ổn định tài chính, giả định các tác nhân AI có thể tấn công tổ chức tài chính hoặc hệ thống thanh toán. Ông đề cập bong bóng giá tài sản như một rủi ro khác liên quan đến AI.

Với vấn đề nợ, tính độc lập của ngân hàng trung ương là điểm then chốt. Kganyago giải thích “sự chi phối của tài khóa” là tình trạng gánh nặng nợ chính phủ tăng khiến ngân hàng trung ương ưu tiên tài trợ cho chính phủ thay vì ổn định giá cả. Tuy nhiên, ông nói chi phí lãi vay cao không nhất thiết dẫn đến tình trạng này; vai trò và quyết tâm của ngân hàng trung ương có ý nghĩa quan trọng.

Trong Báo cáo Giám sát Tài khóa tháng 4 năm 2026, IMF ước tính nợ công toàn cầu năm 2025 ở mức thấp hơn một chút so với 94% GDP. IMF dự báo tỷ lệ này có thể đạt 100% vào năm 2029 nếu xu hướng hiện tại tiếp diễn. Đây là số liệu về nợ công, không cùng chỉ số với phạm vi nợ chính phủ và nợ tư nhân được đề cập trong bài phát biểu.

Bài phát biểu không trực tiếp đề cập Bitcoin(BTC), stablecoin, token hóa hay blockchain. Không có cơ sở để diễn giải cảnh báo của thống đốc thành dự báo về giá hoặc xu hướng thị trường của một tài sản mã hóa cụ thể.