Cạnh tranh AI Mỹ-Trung: Yu Tiejun nói Mỹ không nên sợ Trung Quốc

Trong bối cảnh cạnh tranh công nghệ Mỹ-Trung lan sang lĩnh vực an ninh, Mỹ không cần quá lo ngại nguy cơ mất quyền dẫn đầu công nghệ vào tay Trung Quốc, theo nhận định tại một diễn đàn ở Singapore ngày 29. Hai nước đang phát huy thế mạnh khác nhau về vốn, hạ tầng AI, bằng sáng chế và các mô hình chi phí thấp.

Yu Tiejun (Yu Tiejun), Viện trưởng Viện Nghiên cứu Chiến lược Quốc tế thuộc Đại học Bắc Kinh, nói tại Diễn đàn Tầm nhìn Mới châu Á ngày 29 rằng “Mỹ có nhiều cơ hội trong đổi mới công nghệ và nên tự tin hơn khi cạnh tranh với Trung Quốc”. Lịch trình chính thức của diễn đàn giới thiệu ông là Viện trưởng Viện Nghiên cứu Chiến lược Quốc tế kiêm giáo sư tại Trường Quan hệ Quốc tế thuộc Đại học Bắc Kinh, còn Fortune đưa tin về phát biểu này.

Yu Tiejun đánh giá cạnh tranh Mỹ-Trung hiện nay đã dẫn tới tình trạng 'an ninh hóa quá mức', khi gần như mọi vấn đề đều được mở rộng thành vấn đề an ninh quốc gia. Ông cũng cho rằng tình hình hiện tại giống những năm 1930 trước Thế chiến II, khi chủ nghĩa dân tộc và chủ nghĩa dân túy gia tăng giữa các cường quốc.

Thị trường vốn và hoạt động đầu tư công nghệ quy mô lớn được xem là thế mạnh của Mỹ. Boston Consulting Group (BCG) thống kê chi tiêu vốn năm 2025 của các công ty công nghệ lớn của Mỹ vượt 400 tỷ USD (khoảng 543,6 nghìn tỷ won), trong khi các công ty công nghệ lớn của Trung Quốc chi 63 tỷ USD (khoảng 85,617 nghìn tỷ won).

BCG ước tính chi tiêu vốn của Mỹ trong năm 2026 sẽ vượt 800 tỷ USD (khoảng 1.087,2 nghìn tỷ won). Con số này dựa trên đánh giá rằng Mỹ đang dẫn trước về huy động vốn và đầu tư vào hạ tầng AI.

Tuy nhiên, chỉ dựa vào chi tiêu vốn là chưa đủ để đánh giá năng lực cạnh tranh công nghệ của hai nước. BCG nhận định Mỹ có ưu thế về mô hình AI, hạ tầng và huy động vốn, trong khi Trung Quốc tập trung vào nghiên cứu cơ bản, bằng sáng chế AI, phát triển chất bán dẫn trong nước và ứng dụng tại các ngành công nghiệp.

Trung Quốc chiếm khoảng một phần ba số bài nghiên cứu AI nằm trong nhóm 10% được trích dẫn nhiều nhất thế giới và được đánh giá là dẫn đầu về số lượng bằng sáng chế AI. Năng lực tính toán tối ưu hóa AI của Mỹ lớn gấp khoảng 8 lần Trung Quốc, nhưng các mô hình Trung Quốc có chi phí thấp hơn mô hình Mỹ và đang tăng tốc độ phổ biến thông qua hệ sinh thái trọng số mở, theo BCG.

Cách thức phát triển của Mỹ và Trung Quốc cũng khác nhau. Mỹ rót lượng vốn lớn để mở rộng các trung tâm dữ liệu và mô hình AI tiên phong, trong khi Trung Quốc phát triển các mô hình chi phí thấp trong bối cảnh nguồn lực tính toán tiên tiến hạn chế, đồng thời mở rộng chuỗi cung ứng chất bán dẫn trong nước và ứng dụng theo từng ngành.

Mô hình trọng số mở là dạng mô hình AI công khai các trọng số để nhà phát triển bên ngoài có thể tải xuống và chỉnh sửa. BCG cho rằng các mô hình Trung Quốc đang tận dụng hệ sinh thái này để nâng cao lợi thế về chi phí và tốc độ phổ biến.

Tại diễn đàn, một số ý kiến cho rằng Mỹ và Trung Quốc vẫn có thể hợp tác trong quản trị AI và công nghệ sinh học dù tiếp tục cạnh tranh. Joseph Liow Chinyong (Joseph Liow Chinyong), Hiệu trưởng Trường Chính sách Công Lý Quang Diệu thuộc Đại học Quốc gia Singapore, nói: “Vấn đề về cơ bản là chính trị”.

Phát biểu của Liow được hiểu là những bất đồng chính trị giữa hai nước có thể giới hạn phạm vi hợp tác, ngay cả khi vẫn tồn tại khả năng hợp tác kỹ thuật. Tuy nhiên, chưa ghi nhận phản ứng trực tiếp từ thị trường tài sản số hoặc ngành blockchain tại diễn đàn.

Cũng có ý kiến cho rằng các nước Đông Nam Á nên bảo đảm 'quyền tự chủ chiến lược' thay vì chọn một bên trong hai nước Mỹ-Trung. Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB) dự báo tăng trưởng của các nền kinh tế đang phát triển tại Đông Nam Á đạt 4,7% năm 2026 và 4,9% năm 2027, nhưng cho rằng mức chênh lệch giữa các quốc gia lớn nên khó xem đây là một xu hướng thống nhất của toàn khu vực.

Cạnh tranh AI Mỹ-Trung gắn với thương mại, chuỗi cung ứng chất bán dẫn và đầu tư trung tâm dữ liệu của hai nước. Trước đó, đã có thông tin quan chức Mỹ và Trung Quốc thảo luận việc thiết lập kênh đối thoại AI và gia hạn đình chiến thương mại, cho thấy cạnh tranh công nghệ và hợp tác có giới hạn có thể tiếp tục song hành.

Phát biểu của Yu Tiejun không phải là tuyên bố khẳng định chắc chắn ưu thế công nghệ của Mỹ, mà gần với lập luận rằng cần thận trọng với cách tiếp cận mở rộng mọi vấn đề công nghệ và kinh tế thành vấn đề an ninh, ngay cả khi cạnh tranh vẫn tiếp diễn. AI, chi tiêu vốn, chất bán dẫn và bằng sáng chế là những chỉ số khác nhau, nên không thể kết luận lợi thế cạnh tranh của hai nước chỉ dựa trên một chỉ số.