Quốc hữu hóa phòng thí nghiệm AI có thể cần thiết, CEO Palantir nói

Alex Karp, CEO Palantir($PLTR), cho rằng có thể cần quốc hữu hóa các phòng thí nghiệm trí tuệ nhân tạo (AI) nếu rủi ro trách nhiệm của các doanh nghiệp AI tiên tiến tiếp tục gia tăng.

Trong cuộc phỏng vấn với chương trình 'Squawk on the Street' của CNBC ngày 17 tháng 9, Karp nói AI cần những 'hướng dẫn hợp lý'. Ông cho rằng các công ty tư nhân có thể khó gánh trách nhiệm nếu khách hàng khởi kiện doanh nghiệp AI vì vi phạm quyền sở hữu trí tuệ hoặc các thiệt hại khác. Karp nói: “Các doanh nghiệp này nên được quốc hữu hóa”.

Phát biểu của Karp đặt câu hỏi ai phải chịu trách nhiệm khi hệ thống AI tạo ra kết quả sai hoặc vi phạm quyền sở hữu trí tuệ: nhà phát triển hay người sử dụng. Đây cũng là vấn đề liệu các công ty tư nhân có thể tiếp tục gánh rủi ro từ những vụ kiện quy mô lớn hay không.

Tuy nhiên, chưa có căn cứ cho thấy chính phủ Mỹ đang thúc đẩy quốc hữu hóa các phòng thí nghiệm AI như một chính sách. Karp cũng chưa nêu cụ thể những phòng thí nghiệm nào sẽ thuộc diện quốc hữu hóa, phạm vi áp dụng hoặc cách chính phủ giành quyền sở hữu và vận hành.

Một động thái lập pháp riêng liên quan đến việc chính phủ can thiệp vào AI đang được tiến hành. Thượng nghị sĩ Mỹ Bernie Sanders đã giới thiệu 'American AI Sovereign Wealth Fund Act' ngày 18 tháng 6.

Dự luật đề xuất áp dụng mức thuế một lần 50% đối với cổ phiếu của các doanh nghiệp AI có quy mô nhất định để thành lập quỹ sở hữu công. Tình trạng thông qua thực tế của dự luật chưa được xác nhận.

Dự luật của Sanders và phát biểu của Karp cùng phản ánh quan điểm cho rằng cần mở rộng vai trò của chính phủ trong ngành AI. Tuy vậy, dự luật tập trung vào sở hữu công và phân phối tài sản, trong khi Karp nhấn mạnh gánh nặng trách nhiệm và quản trị rủi ro phát sinh từ sự cố, kiện tụng.

Cơ cấu kinh doanh của Palantir có thể trở thành bối cảnh cho tranh luận về xung đột lợi ích liên quan đến phát biểu của Karp. Crypto Briefing đã nêu khả năng xung đột lợi ích dựa trên tỷ trọng doanh thu từ chính phủ của Palantir, nhưng chưa có căn cứ cho thấy Karp kêu gọi quốc hữu hóa vì lợi ích kinh doanh.

Palantir thu 2 tỷ 402 triệu 287.000 USD (khoảng 3.329,6 tỷ won) từ khách hàng chính phủ trong năm 2025, trong khi tổng doanh thu đạt 4 tỷ 475 triệu 446.000 USD (khoảng 6.203 tỷ won).

Doanh thu từ chính phủ tăng 53% so với năm trước. Tuy nhiên, chỉ riêng quy mô doanh thu này không đủ để kết luận Karp kêu gọi quốc hữu hóa vì lợi ích kinh doanh.

Cổ phiếu Palantir kết thúc phiên giao dịch ở mức 176,24 USD trong ngày phát biểu được đưa ra, tăng 1,09% so với phiên trước. Chưa có căn cứ xác nhận mức tăng này bắt nguồn từ phát biểu của Karp.

Anthropic và OpenAI đang đề xuất các biện pháp ứng phó rủi ro AI tập trung vào tiêu chuẩn an toàn và hợp tác chính sách, thay vì quốc hữu hóa. Anthropic đã công bố lộ trình chính sách bao gồm nghiên cứu an toàn để đánh giá khả năng lạm dụng mô hình AI và mục tiêu giảm thiểu rủi ro.

OpenAI cũng cho biết ngày 9 tháng 9 rằng công ty sẽ hợp tác với Quốc hội Mỹ để xây dựng các tiêu chuẩn an toàn AI quốc gia bắt buộc. Tài liệu chính thức của hai công ty chưa cho thấy họ ủng hộ quốc hữu hóa các phòng thí nghiệm AI.

Phát biểu mới nhất của Karp nằm trong mạch thảo luận trước đó của ông về quản lý AI và trách nhiệm pháp lý. So với phát biểu trước đây của Karp nhấn mạnh trách nhiệm của các chủ thể sử dụng AI và những hướng dẫn có thể thực thi, lần này ông mở rộng rủi ro trách nhiệm thành vấn đề liên quan đến cơ cấu sở hữu tư nhân.

Để quốc hữu hóa các phòng thí nghiệm AI trở thành hiện thực, cần xác định riêng doanh nghiệp và tài sản mục tiêu, cách chính phủ giành cổ phần cũng như tiêu chuẩn phân bổ trách nhiệm. Hiện chưa có lịch trình triển khai cụ thể hoặc quyết định chính sách liên quan.

Phát biểu của Karp và dự luật của Sanders có điểm chung là đề cập đến việc mở rộng can thiệp của chính phủ, nhưng không phải hai vấn đề liên kết trực tiếp. Sự chú ý sẽ tập trung vào diễn biến lập pháp của dự luật Sanders và cách các cuộc thảo luận về tiêu chuẩn trách nhiệm của doanh nghiệp AI tiếp tục được triển khai.