945 TWh điện vào năm 2030: Liên Hợp Quốc kêu gọi doanh nghiệp AI công khai dữ liệu môi trường

Tiêu thụ điện của các trung tâm dữ liệu trên toàn cầu có thể đạt 945 TWh vào năm 2030. Liên Hợp Quốc kêu gọi các doanh nghiệp trí tuệ nhân tạo (AI) công khai không chỉ lượng phát thải carbon mà cả mức sử dụng nước, đất và chuyển trung tâm dữ liệu sang năng lượng tái tạo.

Tổng Thư ký Liên Hợp Quốc António Guterres đã đề xuất 'AI Environmental Transparency Initiative' trong bài phát biểu tại Tuần lễ Hành động vì Khí hậu London ngày 23 tháng 6. Ông nói: “Đến năm 2030, AI có thể sử dụng nhiều điện hơn tất cả các quốc gia ngoại trừ 5 nước”. Đề xuất này hướng tới việc các doanh nghiệp AI lớn đo lường và công khai dấu chân carbon, nước và đất của hệ thống. Nội dung liên quan được nêu trong bài phát biểu của Liên Hợp Quốc.

Ông Guterres cũng đặt mục tiêu vận hành toàn bộ trung tâm dữ liệu bằng năng lượng tái tạo vào năm 2030. Tuy nhiên, đây không phải nghĩa vụ đã được xác lập theo luật quốc tế hay quy định kèm chế tài, mà là đề xuất kêu gọi doanh nghiệp minh bạch và tự nguyện đặt mục tiêu cắt giảm.

Viện Nước, Môi trường và Sức khỏe của Đại học Liên Hợp Quốc (UNU-INWEH) cho biết trong báo cáo tháng 6 rằng tiêu thụ điện của các trung tâm dữ liệu toàn cầu có thể tăng từ 448 TWh năm 2025 lên 945 TWh vào năm 2030. Con số năm 2030 tương đương khoảng 3% lượng điện tiêu thụ toàn cầu.

Báo cáo cũng phân tích dấu chân nước liên quan đến sản xuất điện và hạ tầng của các trung tâm dữ liệu có thể vượt 9,3 nghìn tỷ lít vào năm 2030, trong khi dấu chân đất có thể vượt 14.500 km². Báo cáo ước tính cần khoảng 6,7 tỷ cây trong 10 năm để bù đắp lượng phát thải carbon.

Dấu chân nước và đất ở đây không chỉ bao gồm lượng nước được sử dụng trực tiếp bên trong trung tâm dữ liệu hay diện tích khu đất. Đây là các ước tính cộng gộp tác động môi trường phát sinh từ sản xuất điện, làm mát và hạ tầng liên quan.

UNU cho rằng không thể đánh giá chi phí môi trường của AI chỉ dựa trên phát thải carbon. Một nguồn điện giúp giảm phát thải carbon có thể đồng thời làm tăng mức sử dụng nước và đất, vì vậy cần xem xét cả ba chỉ số. Báo cáo cũng đưa ra phân tích rằng quá trình suy luận để cung cấp dịch vụ thực tế có thể chiếm 80-90% mức sử dụng năng lượng của AI, thay vì hoạt động huấn luyện mô hình.

Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) đưa ra dự báo tiêu thụ điện của các trung tâm dữ liệu cao hơn UNU. IEA cho biết mức tiêu thụ có thể tăng từ 485 TWh năm 2025 lên 950 TWh vào năm 2030, tương đương khoảng 3% nhu cầu điện toàn cầu.

Hai dự báo tương đối gần nhau nhưng khác về năm cơ sở và phương pháp tính. Dự báo 945 TWh của UNU dựa trên mức 448 TWh năm 2025, còn dự báo 950 TWh của IEA dựa trên mức 485 TWh cùng năm.

Đà tăng nhu cầu điện có thể gây áp lực không chỉ lên hoạt động xây dựng trung tâm dữ liệu mà cả đầu tư vào lưới điện. IEA phân tích rằng chuỗi cung ứng điện, năng lực sản xuất chất bán dẫn, kết nối lưới điện và lo ngại môi trường của cộng đồng địa phương có thể trở thành các điểm nghẽn khi trung tâm dữ liệu AI mở rộng.

Tổng Thư ký Công ước khung của Liên Hợp Quốc về Biến đổi Khí hậu (UNFCCC) Simon Stiell cũng nói trong bài phát biểu ngày 21 tháng 9 rằng lãnh đạo và hội đồng quản trị các doanh nghiệp AI cần đặt mục tiêu khí hậu, công khai mức sử dụng năng lượng và nước, đồng thời vận hành trung tâm dữ liệu bằng năng lượng tái tạo. Điều này cho thấy yêu cầu công khai thông tin môi trường của hạ tầng AI đang tiếp tục được nêu ra trong nội bộ Liên Hợp Quốc.

Các doanh nghiệp đang đưa ra những biện pháp phát triển bền vững riêng. Microsoft($MSFT) cho biết đã khớp 100% lượng điện tiêu thụ hằng năm trong năm tài chính 2025 với năng lượng tái tạo. Doanh nghiệp cũng thúc đẩy mở rộng nguồn điện không phát thải, bao gồm đầu tư vào điện hạt nhân và lưới điện để đáp ứng nhu cầu AI và điện toán đám mây.

Google cho biết trong báo cáo môi trường năm 2026 rằng hạ tầng AI đang mở rộng nhanh hơn tốc độ khử carbon của lưới điện. Nhu cầu điện năm 2025 tăng 37% so với năm trước, nhưng lượng phát thải trong hoạt động giảm 2%; Google cũng cho biết đã khớp 100% lượng điện tiêu thụ với hoạt động mua năng lượng tái tạo.

Meta đưa ra nguyên tắc 'Design for Sustainability', theo đó theo dõi lượng phát thải theo từng bộ phận của phần cứng trung tâm dữ liệu AI và nâng cao khả năng mô-đun hóa, tái sử dụng và sửa chữa. Do số liệu và tiêu chuẩn công khai khác nhau giữa các doanh nghiệp, cần kiểm tra phạm vi tính toán khi so sánh trực tiếp dấu chân môi trường.

945 TWh không phải mức tiêu thụ điện riêng của AI mà là dự báo cho toàn bộ trung tâm dữ liệu trên thế giới, bao gồm AI. Tại Việt Nam, việc mở rộng trung tâm dữ liệu AI cũng có thể kéo theo các vấn đề về lưới điện, chuỗi cung ứng chất bán dẫn, nước làm mát và quỹ đất. Vì vậy, việc so sánh phương thức mua năng lượng tái tạo và tiêu chuẩn công khai dấu chân môi trường của từng doanh nghiệp sẽ tiếp tục được quan tâm.

Đề xuất của Liên Hợp Quốc đã mở rộng trách nhiệm môi trường của ngành AI từ cắt giảm carbon sang công khai dữ liệu về nước, đất và chuỗi cung ứng. Việc mỗi doanh nghiệp đo lường dấu chân theo tiêu chuẩn nào và có áp dụng mục tiêu năng lượng tái tạo vào năm 2030 hay không vẫn là vấn đề cần thảo luận thêm.