26 cơ quan LHQ tham gia nền tảng thống kê AI cùng Google

Liên Hợp Quốc (LHQ) và Google đã ra mắt nền tảng cho phép tác nhân AI trực tiếp truy vấn dữ liệu thống kê từ các cơ quan thuộc LHQ, đồng thời hỗ trợ tìm kiếm bằng ngôn ngữ tự nhiên và truy dấu nguồn dữ liệu gốc.

LHQ công bố Kho dữ liệu chung của Hệ thống LHQ (UN System Data Commons) ngày 18. Nền tảng được xây dựng trên nền tảng dữ liệu nguồn mở Data Commons của Google và sẽ thay thế cổng UNData. TechCrunch đưa tin về nội dung này ngày 17 tháng 9.

Người dùng có thể tìm kiếm bằng ngôn ngữ tự nhiên các số liệu do nhiều cơ quan LHQ lưu trữ. Thông qua Giao thức ngữ cảnh mô hình (MCP), tác nhân AI có thể kết nối với dữ liệu bên ngoài, truy vấn một chỉ số cụ thể và xác định số liệu đó do cơ quan nào của LHQ cung cấp.

MCP là tiêu chuẩn hỗ trợ mô hình AI trực tiếp gọi dữ liệu và chức năng bên ngoài. Nền tảng hướng tới việc rút ngắn quy trình người dùng phải lần lượt tìm kiếm cơ sở dữ liệu của từng cơ quan, tải số liệu xuống rồi so sánh.

Nền tảng mới cũng cho phép kết hợp nhiều chỉ số để tạo bảng điều khiển, biểu đồ và bài phân tích. Hệ thống không chỉ dừng ở việc tìm kiếm thống kê mà còn kết nối dữ liệu từ nhiều cơ quan trong cùng một quy trình phân tích.

Trong phần trình diễn, Google đã cùng truy vấn các thống kê của LHQ về tỷ lệ nhiễm HIV, tỷ lệ tử vong do AIDS và tuổi thọ để phân tích tác động của kế hoạch cứu trợ AIDS của tổng thống Mỹ tại châu Phi. Hệ thống AI kết hợp nhiều chỉ số để tạo đồ họa thông tin.

Tuy nhiên, việc sử dụng dữ liệu chính thức không tự động bảo đảm độ chính xác của kết quả AI. Prem Ramaswamy (Prem Ramaswamy) người phụ trách Data Commons của Google nói rằng mô hình AI có thể hiểu sai bối cảnh của số liệu và cần con người kiểm tra trước khi trích dẫn hoặc công bố kết quả. Nhận định này cho thấy lỗi vẫn có thể phát sinh ở bước diễn giải dù AI đã tìm được nguồn gốc dữ liệu.

Người dùng cần kiểm tra cả nguồn dữ liệu, phương pháp tổng hợp, định nghĩa chỉ số và phạm vi áp dụng. UNICEF trước đó đã thử nghiệm khả năng trả lời các chỉ số phát triển toàn cầu của 6 mô hình ngôn ngữ lớn. Trong hơn 133.000 câu trả lời, độ chính xác trung bình đạt 21,2%, trong khi khoảng 3/5 câu trả lời không đưa ra được số liệu có thể sử dụng.

Khi đặt lại cùng một câu hỏi cho cùng mô hình sau hai ngày, số liệu trong hai câu trả lời chỉ trùng khớp khoảng một nửa. Kết quả này cho thấy dù hệ thống truy vấn có liên kết với văn bản gốc, kết quả vẫn có thể thay đổi tùy cách đặt câu hỏi và cách diễn giải bối cảnh.

Có 26 cơ quan thuộc LHQ cam kết tham gia nền tảng. Khi ra mắt, dữ liệu của khoảng 20 cơ quan sẽ được cung cấp; LHQ đặt mục tiêu đưa 80% tổng số bộ dữ liệu thống kê vào nền tảng trước năm 2027.

Google.org đã cung cấp 2 triệu USD (khoảng 2,762 tỷ won) tài trợ nâng cao năng lực cùng hỗ trợ kỹ thuật để xây dựng hạ tầng cốt lõi. Nền tảng được xây dựng trong môi trường do LHQ quản lý, với kế hoạch để LHQ độc lập vận hành và mở rộng trong thời gian tới.

Kho dữ liệu chung của Hệ thống LHQ là nỗ lực hợp nhất cách tiếp cận các thống kê vốn được phân tách theo từng cơ quan vào một hệ thống tìm kiếm duy nhất. Việc kết nối định nghĩa chỉ số và siêu dữ liệu giữa các cơ quan vẫn là thách thức chính khi chuẩn hóa thống kê để tác nhân AI có thể sử dụng.

Tại Việt Nam, hình thức tiếp cận dữ liệu này có thể được sử dụng trong nghiên cứu và phân tích chính sách dựa trên thống kê của các tổ chức quốc tế và các chỉ số phát triển. Tuy nhiên, việc sử dụng kết quả phân tích do AI tạo ra trong chính sách hoặc nghiên cứu vẫn cần đi kèm kiểm tra nguồn gốc dữ liệu và đánh giá của con người.

LHQ sẽ tiếp tục tích hợp thống kê từ các cơ quan thành viên và dự kiến đưa 80% các bộ dữ liệu thống kê vào nền tảng trước năm 2027.