Bill Gates đề xuất cơ quan quốc tế quản lý rủi ro AI, kêu gọi Mỹ-Trung hợp tác

Bill Gates đề xuất thành lập một cơ quan quốc tế để quản lý rủi ro từ trí tuệ nhân tạo (AI), trong bối cảnh chính phủ các nước chưa theo kịp những biến động xã hội do AI tạo ra.

Bill Gates (Bill Gates), Chủ tịch Quỹ Gates, nói trong cuộc phỏng vấn với Reuters công bố ngày 15 tháng 9: “Các chính phủ chưa tham gia sâu đến mức cần thiết đối với AI”. Ông cho rằng AI có thể tác động đến việc làm, an ninh mạng và làm gia tăng sự phụ thuộc vào các trợ lý AI.

Bill Gates đánh giá AI có tiềm năng lớn trong hỗ trợ người thu nhập thấp và lĩnh vực y tế. Theo ông, cần xây dựng thể chế để quản lý rủi ro và phân bổ rộng rãi lợi ích từ AI thay vì dừng phát triển công nghệ này.

Ông ví AI như ‘trí tuệ ngoài hành tinh’ mà Mỹ và Trung Quốc cần cùng ứng phó. Dù hai nước tiếp tục cạnh tranh công nghệ, rủi ro từ AI vẫn có thể lan rộng qua biên giới.

Trong bài viết đăng trên Gates Notes ngày 26 tháng 8, Bill Gates cho biết cần thiết lập lại hệ thống quản lý AI trong nước và quốc tế. Ông đề xuất một cơ quan quốc tế thường trực, kết hợp các yếu tố của cơ chế thanh sát vũ khí hạt nhân, quy định hàng không quốc tế và hiệp định bảo vệ tầng ozone.

Cơ quan này sẽ xử lý tổng hợp các lĩnh vực chịu ảnh hưởng của AI như an ninh quốc gia, việc làm, giáo dục, y tế và tài chính. Bill Gates cho rằng cơ quan quốc tế cần được xây dựng song song với hệ thống ứng phó trong nước của từng quốc gia, đồng thời cần có sự hợp tác giữa Mỹ và Trung Quốc.

Tuy nhiên, Bill Gates chưa đưa ra thẩm quyền, số quốc gia tham gia hay thời điểm thành lập cơ quan này. Điều được xác nhận hiện nay chỉ là đề xuất xây dựng cơ chế giám sát quốc tế; việc thành lập thực tế và phạm vi quản lý vẫn chưa được quyết định.

Đề xuất của Bill Gates khác với quan điểm kêu gọi dừng phát triển AI. Ông nhấn mạnh tiềm năng ứng dụng AI trong y tế, giáo dục và nông nghiệp, đồng thời từng cảnh báo về tác động của AI đối với việc làm và nguy cơ bị lạm dụng trong lĩnh vực sinh hóa trong một bài viết trước đây.

Quỹ Gates ngày 14 tháng 9 thông báo sẽ đầu tư ít nhất 1 tỷ USD (khoảng 1.370 tỷ won) trong hai năm tới để mở rộng khả năng tiếp cận AI. Ngân sách được phân bổ cho giáo dục 40%, y tế 40%, nông nghiệp 10% và xây dựng hạ tầng kỹ thuật số, bao gồm dữ liệu đa ngôn ngữ, 10%.

Quỹ Gates cho biết nếu AI chỉ được giao cho thị trường, công nghệ này có thể được thiết kế chủ yếu cho người dùng thu nhập cao. Thông báo chính thức của quỹ nêu mục tiêu đầu tư là nâng cao khả năng tiếp cận AI cho người thu nhập thấp và các khu vực dễ bị tổn thương.

Trong giáo dục, quỹ dự kiến hỗ trợ gia sư AI và công cụ dành cho giáo viên. Trong y tế, nguồn vốn sẽ được dành cho chẩn đoán, hỗ trợ quyết định lâm sàng, phát triển thuốc và vaccine. Trong nông nghiệp, quỹ sẽ hỗ trợ các công cụ AI giúp nông hộ nhỏ tiếp cận thông tin phù hợp với điều kiện đất, khí hậu và cây trồng.

Quỹ Gates cho biết sẽ phối hợp với nhân viên y tế, giáo viên, nhà hoạch định chính sách và nông dân để phát triển các giải pháp AI theo nhu cầu thực tế. Khoản đầu tư mở rộng khả năng tiếp cận AI của Quỹ Gates gắn với đề xuất thành lập cơ quan quốc tế ở điểm cùng chú trọng dữ liệu và khả năng tiếp cận dịch vụ theo từng khu vực, bên cạnh hiệu năng công nghệ.

Trung Quốc cũng đưa ra cảnh báo cấp chính phủ về rủi ro AI. Chen Yixin (Chen Yixin), Bộ trưởng Bộ An ninh Quốc gia Trung Quốc, viết trên một tạp chí nhà nước rằng AI có thể đe dọa an ninh chính trị, thể chế và ý thức hệ, đồng thời kêu gọi tăng cường giám sát của chính phủ.

AP đưa tin Trung Quốc vừa đẩy nhanh phát triển AI, vừa yêu cầu kiểm soát rủi ro và xây dựng cơ chế quản lý quốc tế. Dù Mỹ và Trung Quốc có thể cùng thừa nhận nhu cầu quản lý rủi ro AI, hai nước vẫn có thể khác biệt về an ninh quốc gia và cách vận hành thể chế.

Bill Gates dự báo các lựa chọn trong 12-18 tháng tới có thể quyết định AI sẽ giúp giảm hay làm gia tăng bất bình đẳng. Khả năng đề xuất thành lập cơ quan quốc tế chuyển thành hợp tác thực tế, cũng như kết quả đầu tư của Quỹ Gates trong giáo dục, y tế và nông nghiệp, sẽ phụ thuộc vào danh sách quốc gia tham gia và lịch triển khai cụ thể trong thời gian tới.