BRICS tái khẳng định thanh toán nội tệ, chưa có lịch tiền chung

BRICS tái khẳng định việc sử dụng nội tệ và kết nối các mạng lưới thanh toán xuyên biên giới trong thương mại nội khối, nhưng chưa đưa ra lịch triển khai đồng tiền chung thay thế USD. Trọng tâm thảo luận lần này là kết nối các hệ thống thanh toán hiện có thay vì phát hành một đồng tiền duy nhất.

Các nhà lãnh đạo BRICS đã thảo luận về khả năng tương tác giữa hệ thống thanh toán, hệ thống nhắn tin và thanh toán bằng nội tệ tại hội nghị thượng đỉnh ở New Delhi, Ấn Độ, ngày 12-13 tháng 9. Tuyên bố New Delhi do Văn phòng Thủ tướng Ấn Độ công bố cho biết Nhóm công tác thanh toán BRICS sẽ tiếp tục nghiên cứu các giải pháp thực tiễn nhằm nâng cao tốc độ, chi phí, khả năng tiếp cận, hiệu quả, tính minh bạch và an toàn của thanh toán xuyên biên giới.

Tuyên bố không đề cập việc thành lập đồng tiền chung hay quyết định đưa vào sử dụng một đồng tiền duy nhất để thay thế USD. Tuyên bố Rio de Janeiro của BRICS năm 2025 cũng để ngỏ việc thảo luận về khả năng tương tác giữa các hệ thống thanh toán xuyên biên giới và sử dụng nội tệ, đồng thời xác định các sáng kiến liên quan mang tính tự nguyện và không ràng buộc.

Diễn biến này phù hợp với các nội dung TokenPost từng đưa tin, theo đó thảo luận phi đô la hóa của BRICS tập trung vào xây dựng mạng lưới thanh toán xuyên biên giới hơn là phát hành đồng tiền chung. Cách tiếp cận BRICS đang thực sự theo đuổi gần với việc kết nối mạng lưới thanh toán và giao dịch bằng nội tệ của từng nước hơn là tạo ra một đồng tiền mới.

Nền tảng thanh toán quốc tế của USD vẫn rất lớn. Theo Ngân hàng Thanh toán Quốc tế (BIS), trong các giao dịch ngoại hối tháng 4 năm 2025, USD xuất hiện ở một phía của giao dịch với tỷ lệ 89,2%, trong khi euro và yen lần lượt đạt 28,9% và 16,8%.

Đây là lý do thanh khoản và quy mô thị trường tài chính của USD khó bị thay thế trong thời gian ngắn. Thanh toán bằng nội tệ có thể giúp giảm các bước chuyển đổi ngoại tệ, nhưng cần có thanh khoản của đồng tiền đối tác, công cụ phòng hộ tỷ giá và hạ tầng thanh toán liên ngân hàng để hoạt động ổn định.

Quy mô kinh tế của BRICS cũng không tự động chuyển thành ảnh hưởng của đồng tiền thanh toán. Hội nghị Liên Hợp Quốc về Thương mại và Phát triển (UNCTAD) phân tích rằng các thành viên BRICS chiếm 27% GDP thế giới và 24% xuất khẩu hàng hóa toàn cầu trong năm 2024, nhưng thương mại nội khối chỉ chiếm khoảng 5% thương mại thế giới.

Cấu trúc công nghiệp và quan hệ thương mại giữa các thành viên chưa được hội nhập đầy đủ cũng được xem là một hạn chế. Trong bối cảnh USD được sử dụng phổ biến để định giá hàng hóa nguyên liệu toàn cầu, các nhà xuất khẩu có thể không có nhiều động lực chấp nhận những đồng nội tệ có thanh khoản thấp.

Mất cân bằng thương mại giữa Trung Quốc và Ấn Độ cũng gây sức ép lên việc hợp nhất mạng lưới thanh toán. Theo dữ liệu của Bộ Ngoại giao Ấn Độ, thương mại song phương trong năm tài chính 2025-2026 đạt 151,1 tỷ USD (khoảng 20,3 nghìn tỷ won), trong khi thâm hụt thương mại của Ấn Độ với Trung Quốc là 112,16 tỷ USD (khoảng 15,1 nghìn tỷ won).

Việc thay đổi đồng tiền thanh toán không làm thay đổi cấu trúc thương mại. Ấn Độ ủng hộ mở rộng sử dụng rupee, nhưng trong bối cảnh thâm hụt thương mại lớn với Trung Quốc, thanh toán bằng nội tệ không đồng nghĩa với việc lợi ích chiến lược sẽ xuất hiện ngay lập tức.

Việc Nga và Trung Quốc mở rộng thanh toán bằng nội tệ cũng khó được khái quát thành thành quả chung của toàn BRICS. Chính phủ Nga cho biết 70% thanh toán thương mại song phương trong quý I năm 2022 được thực hiện bằng rouble và nhân dân tệ, nhưng đây là trường hợp gắn chặt với sự thay đổi cấu trúc thương mại giữa hai nước sau các lệnh trừng phạt của phương Tây.

Jayant Krishna, nghiên cứu viên cấp cao tại Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế, cho biết: “BRICS chưa có hạ tầng tài chính và kinh tế vĩ mô tích hợp để thay thế thanh khoản, mức độ tin cậy và nền tảng thể chế của USD”. Nhận định này cho thấy vẫn tồn tại khoảng cách giữa tuyên bố của BRICS và hệ thống tài chính thực tế.

Reema Bhattacharya, người đứng đầu bộ phận nghiên cứu châu Á tại Verisk Maplecroft, chỉ ra cạnh tranh giữa Trung Quốc và Ấn Độ là yếu tố hạn chế lớn nhất đối với sự gắn kết của BRICS. Theo bà, sự khác biệt giữa các thành viên về rủi ro trừng phạt, biến động tỷ giá, thanh khoản tiền tệ và cơ cấu thương mại đối ngoại khiến việc xây dựng một hệ thống thanh toán thống nhất trở nên khó khăn.

Trong thị trường tài sản số, sự phổ biến của stablecoin neo theo USD được xem là biến số trực tiếp hơn so với phi đô la hóa. Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) phân tích rằng stablecoin neo theo USD có thể giúp thanh toán xuyên biên giới nhanh hơn, nhưng đồng thời cũng có thể củng cố vị thế quốc tế của USD.

Nếu các phương tiện thanh toán neo theo USD như Tether(USDT) và USD Coin(USDC) được sử dụng rộng rãi trên blockchain, hạ tầng thanh toán có thể thay đổi nhưng đơn vị tiền tệ tham chiếu vẫn là USD. Vì vậy, việc mở rộng thanh toán trên blockchain không đồng nghĩa với phi đô la hóa.

Nội dung được xác nhận tại hội nghị thượng đỉnh BRICS lần này là quyết định tiếp tục nghiên cứu thanh toán bằng nội tệ và kết nối các mạng lưới thanh toán, chứ không phải thay thế USD. Tuyên bố New Delhi cho biết Nhóm công tác thanh toán sẽ tiếp tục xem xét các giải pháp liên quan, nhưng không đưa ra lịch triển khai đồng tiền chung.