EU khởi động hợp nhất thị trường ngân hàng, gói luật mới dự kiến ra mắt quý I/2027

Liên minh châu Âu (EU) bắt tay chỉnh sửa quy định nhằm hợp nhất thị trường ngân hàng vốn đang bị chia cắt theo từng quốc gia thành viên, đồng thời thúc đẩy hoạt động kinh doanh và sáp nhập xuyên biên giới.

Ủy ban châu Âu (European Commission) công bố báo cáo về năng lực cạnh tranh của ngành ngân hàng vào ngày 17/7/2026, kèm theo đề xuất giúp thị trường ngân hàng trở nên gắn kết và hiệu quả hơn. Ủy ban xác định hoàn thiện Liên minh Ngân hàng (Banking Union) và củng cố thị trường ngân hàng chung là hai nhiệm vụ trọng tâm. Nội dung này cũng được nêu trong thông báo của Ủy ban châu Âu về tăng cường năng lực cạnh tranh ngành ngân hàng.

Maria Luís Albuquerque, Ủy viên phụ trách Dịch vụ tài chính và Liên minh Tiết kiệm - Đầu tư của EU, phát biểu tại họp báo rằng “tình trạng phân mảnh quá mức theo từng quốc gia đang giới hạn hoạt động xuyên biên giới và quy mô của ngân hàng”. Phát biểu này cho thấy sự khác biệt về quy định và cách giám sát giữa các nước thành viên khiến ngân hàng khó mở rộng ra ngoài biên giới cũng như phân bổ nguồn lực hiệu quả.

Những lĩnh vực mà Ủy ban châu Âu chỉ ra tồn tại vấn đề gồm quy định về vốn và thanh khoản, phương thức giám sát, cùng các quy tắc bảo vệ người tiêu dùng tài chính. Theo giải thích của cơ quan này, khi ngân hàng muốn hoạt động ở nhiều quốc gia thành viên, họ phải đáp ứng riêng lẻ tiêu chuẩn của từng nước, khiến vốn và thanh khoản bị “giữ chân” trong biên giới quốc gia, đồng thời làm tăng chi phí hệ thống và tuân thủ.

Liên minh Ngân hàng là cơ chế hợp nhất việc giám sát, xử lý ngân hàng gặp khó khăn và bảo vệ người gửi tiền của các nước thành viên EU vào một khung chung. Ủy ban châu Âu cho rằng việc hoàn thiện Liên minh Ngân hàng sẽ là nền tảng hỗ trợ hoạt động xuyên biên giới của các tổ chức tài chính và nâng cao hiệu quả của thị trường chung.

Trong buổi thảo luận với các bên liên quan hồi tháng 12/2025, nhiều ý kiến cũng chỉ ra rằng sự phức tạp của khung pháp lý cùng khác biệt trong thực tiễn giữa các quốc gia làm giảm khả năng dự đoán của ngân hàng và cản trở quá trình hợp nhất xuyên biên giới. Việc vốn và thanh khoản bị cố định theo từng nước, cùng tiêu chuẩn giám sát khác nhau, cũng được nêu là những rào cản đối với quá trình hợp nhất.

Kết quả thảo luận của Ủy ban châu Âu ghi nhận ngành ngân hàng có khả năng chống chịu tốt và nền tảng vốn vững chắc, nhưng mức độ hợp nhất vẫn chưa đủ. Duy trì sự ổn định về quy định trong khi hạ thấp rào cản giữa các quốc gia vẫn là bài toán còn bỏ ngỏ.

Ủy ban châu Âu nhận định quy mô hạn chế và tình trạng phân mảnh theo quốc gia đang làm giảm sức cạnh tranh của ngành ngân hàng châu Âu so với các tổ chức tài chính lớn của Mỹ và Trung Quốc. Theo cơ quan này, để ngân hàng châu Âu mở rộng quy mô tại nhiều nước thành viên, cần thu hẹp khoảng cách giữa các hệ thống quy định và giám sát quốc gia.

Vấn đề này cũng liên quan đến cách áp dụng quy định về vốn. Thông báo lần này tập trung vào việc xây dựng một hệ thống áp dụng gắn kết và hiệu quả hơn, thay vì bãi bỏ quy định.

Do cơ quan giám sát từng nước vẫn chịu trách nhiệm về sự an toàn của ngân hàng và bảo vệ người gửi tiền, việc đơn giản hóa quy định không đồng nghĩa với nới lỏng giám sát. Ủy ban châu Âu cũng đề xuất hướng đi giảm gánh nặng trùng lặp trong hoạt động xuyên biên giới, trong khi vẫn duy trì hệ thống quản lý vốn, thanh khoản và bảo vệ người tiêu dùng tài chính.

Việc sáp nhập xuyên biên giới chưa được xác định chỉ qua thông báo lần này. Để các giao dịch thực tế diễn ra, cần có sự thẩm định của cơ quan giám sát từng nước cũng như sự phối hợp giữa các hệ thống bảo vệ vốn và người gửi tiền.

Vì vậy, định hướng của EU nên được hiểu là chính sách nhằm hạ thấp rào cản thể chế để các giao dịch xuyên biên giới trở nên khả thi, chứ không phải là quyết định phê duyệt một thương vụ sáp nhập cụ thể nào. Ủy ban châu Âu chưa đưa ra đối tượng sáp nhập hay lịch trình giao dịch cụ thể.

Ủy viên Albuquerque cho biết các nước thành viên cần công nhận lợi ích của thị trường chung dựa trên quy định thống nhất của EU, đồng thời tránh dựng lên những rào cản bất hợp lý cản trở hoạt động và hợp nhất xuyên biên giới. Phát biểu này được hiểu là quá trình thu hẹp khác biệt về quy định giữa các nước sẽ đòi hỏi sự phối hợp chính sách từ chính các quốc gia thành viên.

Ủy ban châu Âu dự kiến trình một gói lập pháp toàn diện nhằm chỉnh sửa khung quy định ngân hàng vào quý I/2027. Gói lập pháp này hướng tới mục tiêu nâng cao năng lực cạnh tranh của ngành ngân hàng, đơn giản hóa quy định và thúc đẩy tiến trình xây dựng thị trường ngân hàng chung.

Nội dung lập pháp cụ thể cũng như mức độ chấp thuận của các nước thành viên sẽ được quyết định ở các bước tiếp theo. Vấn đề then chốt trong giai đoạn tới là gói lập pháp trình vào quý I/2027 sẽ điều chỉnh quy định về vốn, thanh khoản và quy trình giám sát ở phạm vi nào.