Mục tiêu 15% điện toán AI: Châu Âu đề xuất 100 tỷ euro vốn công

Một đề xuất mới kêu gọi huy động 100 tỷ euro vốn công cùng khoảng 1.300 tỷ euro vốn tư nhân nhằm nâng tỷ trọng điện toán trí tuệ nhân tạo (AI) toàn cầu của châu Âu từ khoảng 5% hiện nay lên 15% vào năm 2030.

Báo cáo chiến lược độc lập mang tên “A Transformative AI Strategy for Europe”, với sự tham gia của Margrethe Vestager, cựu Phó Chủ tịch điều hành cấp cao Ủy ban châu Âu, cho rằng châu Âu cần mở rộng đồng thời trung tâm dữ liệu và lưới điện nếu muốn giảm phụ thuộc vào hạ tầng AI của Mỹ và Trung Quốc. Báo cáo được công bố vào tháng 9/2026.

Mục tiêu mà báo cáo đưa ra là xây dựng hạ tầng điện toán AI với quy mô 45 gigawatt. Ý tưởng là nâng tỷ trọng của các cơ sở tại châu Âu trong tổng hạ tầng tính toán phục vụ huấn luyện mô hình AI và vận hành dịch vụ AI toàn cầu lên 15% vào năm 2030.

Để đạt mục tiêu này, báo cáo đề xuất khu vực công nên đóng vai trò giảm rủi ro cho các khoản đầu tư trung tâm dữ liệu có tầm quan trọng chiến lược, từ đó thu hút vốn tư nhân tham gia xây dựng cơ sở hạ tầng. Thay vì trực tiếp xây dựng bằng vốn công, chính sách nên tập trung nguồn lực vào việc đảm bảo nguồn cung điện và rút ngắn thời gian cấp phép.

Báo cáo cũng đưa ra điều kiện rằng các khu vực có trung tâm dữ liệu nên được nhận nguồn thu thuế và đầu tư hạ tầng, trong khi các nhà vận hành quy mô lớn phải chia sẻ chi phí phát sinh thêm cho lưới điện. Nói cách khác, việc mở rộng lưới điện và rút ngắn thủ tục cấp phép được xem là điều kiện tiên quyết để thu hút đầu tư tư nhân.

Tuy nhiên, hai con số 100 tỷ euro và 1.300 tỷ euro chưa phải là khoản ngân sách đã được phê duyệt hay quy định trong luật. Bản thân báo cáo cũng nêu rõ đây là báo cáo độc lập, không nhận ủy thác hay hỗ trợ tài chính từ Liên minh châu Âu (EU) hay chính phủ các nước thành viên.

Song song đó, Ủy ban châu Âu đang triển khai riêng dự án “AI Gigafactory”. Ủy ban cho biết đã chính thức mở thầu từ ngày 30/7, nhận được 77 đề xuất từ 60 địa điểm tại 16 quốc gia thành viên.

AI Gigafactory là cơ sở tính toán siêu lớn kết hợp giữa chip AI quy mô lớn và trung tâm dữ liệu. Cơ sở đầu tiên dự kiến khởi công vào năm 2027, và Ủy ban cho biết sẽ huy động 20 tỷ euro cho dự án này.

Hãng tin AP đưa tin Liên minh châu Âu dự định cấp 10 tỷ euro vốn công cho việc xây dựng 7 AI Gigafactory, đồng thời thu hút thêm 20 tỷ euro vốn tư nhân. Mỗi cơ sở sẽ được trang bị tối thiểu 100.000 chip AI tiên tiến.

Quy mô tổng thể do Ủy ban châu Âu công bố và cách phân bổ vốn công - tư mà AP đưa tin có sự khác biệt về cách trình bày. Tuy nhiên, cả hai nguồn đều thống nhất ở điểm chung là việc xây dựng AI Gigafactory sẽ sử dụng kết hợp vốn công và đầu tư tư nhân.

Việc mở rộng hạ tầng điện toán của châu Âu cũng gắn liền với nhu cầu điện năng cần thiết để vận hành các trung tâm dữ liệu. Báo cáo cho rằng chỉ khi đảm bảo được năng lực cung cấp điện và tốc độ cấp phép song song với việc mở rộng quy mô hạ tầng, châu Âu mới có thể thu hút được vốn tư nhân.

Việc này có dẫn đến tự chủ công nghệ hay không lại là vấn đề khác. Tờ Le Monde của Pháp đưa tin khả năng cao các AI Gigafactory của châu Âu vẫn sẽ phụ thuộc vào chip của các công ty Mỹ như Nvidia(NVDA) và AMD.

Châu Âu sở hữu những tài sản then chốt trong chuỗi cung ứng bán dẫn, như thiết bị quang khắc cực tím (EUV) của ASML, nhưng chưa tự chủ hoàn toàn về chip tiên tiến cũng như năng lực vận hành trung tâm dữ liệu cần thiết cho hạ tầng điện toán AI. Mở rộng hạ tầng và tự chủ chuỗi cung ứng chip vẫn là hai bài toán cần được xử lý riêng biệt.

Chi phí điện năng, tác động môi trường, và việc đàm phán ngân sách giữa các nước thành viên cũng được nhắc đến như những biến số. Nếu mọi việc diễn ra theo đúng kế hoạch, cơ sở đầu tiên có thể đi vào hoạt động giữa năm 2028, nhưng việc huy động đủ nguồn vốn vẫn chưa được xác nhận.

Việc châu Âu mở rộng hạ tầng AI có thể là trường hợp tham khảo cho các doanh nghiệp AI và ngành bán dẫn trong nước, xét trên khía cạnh chuỗi cung ứng và năng lực tính toán. Trước đó, TokenPost từng đưa tin về kế hoạch của Cerebras nhằm mở rộng công suất điện toán AI tại châu Âu.

Việc đề xuất này có được triển khai hay không phụ thuộc vào cách các nước thành viên phân bổ nguồn vốn, khả năng đảm bảo lưới điện, và tốc độ rút ngắn thủ tục cấp phép. Dự án AI Gigafactory của Liên minh châu Âu dự kiến sẽ tiếp tục các thủ tục với mục tiêu khởi công cơ sở đầu tiên vào năm 2027.