Chỉ 0,6-7,5% giao dịch x402 khả thi thương mại là do AI agent thanh toán

Trong các giao dịch x402 mà AI agent tự động thực hiện thanh toán, tỷ lệ được xác định là do AI agent thực sự đứng sau chỉ ở mức 0,6-7,5%. Tổng giá trị thanh toán được phân tích là 52,7 triệu USD (khoảng 70,8 tỷ won), nhưng nếu chỉ dựa vào dữ liệu on-chain thì rất khó phân biệt giữa AI agent và các chương trình tự động thông thường.

Theo phân tích do TRM Labs công bố ngày 9 (giờ địa phương), công ty này đã khảo sát khoảng 198,9 triệu giao dịch x402 được ghi nhận trên Base, Solana(SOL) và Polygon(POL) kể từ tháng 5/2025. Tổng giá trị thanh toán trong phạm vi phân tích được ghi nhận vào khoảng 52,7 triệu USD.

x402 là giao thức thanh toán blockchain tận dụng phản hồi “402 Payment Required” của giao thức HTTP khi một trang web hoặc API yêu cầu thanh toán. Người dùng gửi thanh toán đã ký ngay trong quá trình gửi yêu cầu mà không cần qua tài khoản riêng hay màn hình thanh toán, còn việc xác minh thanh toán và quyết toán on-chain do bên trung gian (facilitator) đảm nhiệm.

Tuy nhiên, chỉ dựa vào dữ liệu thanh toán x402 thì khó xác định chủ thể thanh toán có phải là AI agent hay không, bởi các script thực hiện tác vụ định sẵn, hoạt động kiểm thử tải (load test) hay giao dịch tự thực hiện (self-trade) đều có thể thanh toán theo cùng cách thức.

TRM Labs đã loại trừ các khoản tự thanh toán, dòng tiền lớn tập trung vào một số ít ví, cũng như những người bán có dưới 10 người mua. Sau khi loại trừ, số tiền được phân loại là giao dịch có khả năng mang tính thương mại còn lại 25,62 triệu USD (khoảng 34,4 tỷ won).

Tiếp theo, TRM Labs ước tính tỷ lệ thanh toán của AI agent theo hai tiêu chí. Tiêu chí nới lỏng phản ánh các khoản thanh toán nhỏ và mức biến động của số tiền thanh toán, còn tiêu chí nghiêm ngặt chỉ tính những trường hợp duy trì cùng một mô hình hành vi trong nhiều tháng, đã đăng ký vào sổ đăng ký agent công khai, hoặc thanh toán cho nhiều người bán khác nhau.

Áp dụng cả hai tiêu chí, tỷ lệ thanh toán được cho là của AI agent dao động trong khoảng 0,6-7,5%. Nếu quy đổi theo giao dịch có khả năng mang tính thương mại, giá trị thanh toán của AI agent vào khoảng 150.000-1,92 triệu USD (khoảng 0,2-2,6 tỷ won).

TRM Labs giải thích rằng cách tính này có thể khiến tỷ lệ thực tế bị đánh giá thấp hơn, do các agent chuyên biệt chỉ lặp lại sử dụng một dịch vụ duy nhất có thể bị xếp nhầm vào nhóm script tự động theo tiêu chí phân tích.

Ngược lại, TRM Labs cũng lưu ý rằng xem toàn bộ khối lượng giao dịch x402 là quy mô thương mại hóa của AI agent cũng không phù hợp, vì bản thân quá trình thanh toán không đòi hỏi AI, nên các chương trình thông thường cũng có thể để lại cùng loại dữ liệu giao dịch.

Tài sản thanh toán gần như tập trung hoàn toàn vào USD Coin(USDC). Trong tổng số 52,68 triệu USD (khoảng 70,7 tỷ won) mà TRM Labs khảo sát, có 52,47 triệu USD (khoảng 70,5 tỷ won) được quyết toán bằng USD Coin(USDC), chiếm tỷ lệ 99,6%.

Dòng chảy giao dịch thay đổi theo từng giai đoạn. Cuối năm 2025 xuất hiện các giao dịch được cho là liên quan đến việc phát hành token meme, cùng với các khoản thanh toán cho một dịch vụ phân tích AI duy nhất.

TRM Labs cho biết đầu năm 2026 dòng vốn tập trung vào một hợp đồng thanh toán duy nhất, còn từ giữa năm 2026 trở đi các khoản thanh toán cho dịch vụ AI đã quay trở lại thông qua bộ định tuyến thanh toán dành cho agent (agent payment router).

Vấn đề đặt ra là khó xác định chủ sở hữu và chủ thể chịu trách nhiệm của các địa chỉ thanh toán. Dù đã có sổ đăng ký agent on-chain, việc khai báo quyền sở hữu vẫn mang tính tự nguyện, và phân tích cho thấy phần lớn người tham gia không sử dụng sổ đăng ký này.

Vì AI agent có thể thực hiện thanh toán mà không cần con người phê duyệt riêng, cách giám sát giao dịch truyền thống vốn lấy con người làm trung tâm cũng bộc lộ những giới hạn nhất định. Các vấn đề chính được nêu ra gồm khối lượng lớn các khoản thanh toán giá trị nhỏ, việc xác minh đối tác giao dịch và hệ thống đăng ký agent.

Coinbase($COIN) mô tả x402 là phương thức thanh toán tự động giữa AI agent và các dịch vụ.