Vitalik: Blockchain là 'công cụ', đề xuất khung CROPS về kiểm duyệt và quyền riêng tư

Vitalik Buterin định nghĩa blockchain không phải là mục tiêu công nghệ mà là công cụ để giải quyết vấn đề, đồng thời đề xuất khả năng chống kiểm duyệt, tính mở, quyền riêng tư và độ an toàn là các giá trị cốt lõi.

Vitalik Buterin, đồng sáng lập Ethereum(ETH), phát biểu tại sự kiện ETH Taipei 2026 tổ chức ở Đài Loan ngày 13 rằng “blockchain không phải là mục đích, mà là công cụ để giải quyết vấn đề”. ABMedia đã đưa tin về nội dung bài phát biểu này của Buterin.

Khái niệm “CROPS” mà Buterin đưa ra được ghép từ chữ cái đầu của khả năng chống kiểm duyệt và chống thâu tóm (Censorship and Capture Resistance), mã nguồn mở (Open Source), quyền riêng tư (Privacy) và độ an toàn (Safety). Ý tưởng của ông là trước khi áp dụng blockchain, cần xác định rõ vấn đề cần giải quyết, sau đó mới lựa chọn công nghệ phù hợp.

Ông giải thích rằng ngoài blockchain vẫn có những công nghệ khác có thể đạt được cùng mục tiêu, và trong nhiều trường hợp việc sử dụng blockchain không thực sự cải thiện khả năng chống kiểm duyệt, tính mở, quyền riêng tư hay độ an toàn. Buterin cho rằng ngành công nghiệp cần từ bỏ cách áp dụng blockchain cho mọi vấn đề.

Buterin chỉ ra rằng trong 5-6 năm qua, ngành tiền mã hóa từng xem việc “được niêm yết” hay “đưa lên blockchain” tự nó là một sự đổi mới. Nhiều nỗ lực đã được thực hiện để ghi dữ liệu cá nhân, danh tính và các mối quan hệ xã hội lên blockchain, trong khi NFT và DeFi cũng được công nhận giá trị chỉ vì được xây dựng trên nền tảng blockchain.

Ông cũng cho biết trong lĩnh vực tài chính phi tập trung, từng có trường hợp oracle bị tập trung hóa cao độ, hay cầu nối liên chuỗi (cross-chain bridge) được quản lý bằng ví đa chữ ký tiềm ẩn nguy cơ cửa hậu. Dù vậy, chỉ cần gắn mác “DeFi” là đã có thể tạo được niềm tin nhất định.

Buterin phân tích rằng đà tăng giá cùng với các công cụ công nghệ còn hạn chế ở thời điểm đó đã củng cố xu hướng này. Vì blockchain là công cụ nổi bật nhất lúc bấy giờ, người ta đã cố gắng dùng blockchain để giải quyết mọi loại vấn đề.

Ông đánh giá rằng từ đầu năm nay, tư duy “crypto trước tiên” lấy blockchain làm trung tâm trên thực tế đã chạm giới hạn. Lý do là nếu hỏi các trường đại học, doanh nghiệp công nghệ châu Á và các tập đoàn lớn về công nghệ được chú ý nhất hiện nay, trí tuệ nhân tạo (AI) nhiều khả năng sẽ được nhắc đến trước blockchain.

Tuy nhiên, Buterin nhấn mạnh rằng những vấn đề mà blockchain từng muốn giải quyết không hề biến mất. Ông cho biết khi AI càng phát triển, tầm quan trọng của khả năng chống kiểm duyệt, quyền riêng tư, độ an toàn và nguồn thông tin đáng tin cậy lại càng tăng lên.

Ông giải thích rằng các quy trình làm việc phụ thuộc vào mô hình ngôn ngữ lớn độc quyền của những công ty như OpenAI hay Anthropic có thể tạo ra điểm lỗi tập trung duy nhất. Nhà cung cấp dịch vụ hoàn toàn có thể thay đổi chính sách, hạn chế quyền truy cập hoặc ngừng cung cấp dịch vụ bất cứ lúc nào.

Buterin cũng nêu rủi ro rò rỉ thông tin cá nhân trong quá trình sử dụng AI. Ông cho biết nội dung câu hỏi và lịch sử sử dụng của người dùng có thể bị phân tích, và trong quá trình huấn luyện mô hình, những thông tin nhạy cảm như mật khẩu cũng có nguy cơ bị lưu lại.

Ông cũng cho rằng tính ẩn danh không hẳn là an toàn. Buterin giải thích rằng AI chỉ cần dựa vào một lượng thông tin ít ỏi như cách hành văn, dữ liệu meta (metadata) hay thời điểm đăng bài cũng có thể suy đoán được danh tính người dùng; ngay cả ứng dụng nhắn tin mã hóa cũng không thể che giấu hoàn toàn dữ liệu meta như ai liên lạc với ai, vào lúc nào và với tần suất ra sao.

Buterin cho rằng “công nghệ tự do” tiên tiến nhất hiện nay có thể không phải là blockchain, mà là các mô hình ngôn ngữ lớn mã nguồn mở (open-weight). Dù vậy, ông khẳng định blockchain sẽ không biến mất, và trong thời gian tới sự kết hợp giữa blockchain với mật mã học sẽ trở nên quan trọng hơn.

Ông cho biết các công nghệ như bằng chứng không tiết lộ thông tin (zero-knowledge proof) và mã hóa đồng hình hoàn toàn (Fully Homomorphic Encryption) có thể mở rộng phạm vi ứng dụng của blockchain. Thảo luận trước đó cho biết Buterin đã nâng mức ưu tiên cho quyền riêng tư và tính an toàn trước máy tính lượng tử trong lộ trình phát triển Ethereum, điều này cũng phù hợp với định hướng công nghệ mà ông đề cập lần này.

Phát biểu lần này của Buterin đưa ra quan điểm rằng thay vì ưu tiên việc có áp dụng blockchain hay không, cần xem xét trước các mục tiêu như khả năng chống kiểm duyệt, tính mở, quyền riêng tư và độ an toàn. Ông cũng cho biết hướng kết hợp giữa blockchain và công nghệ mật mã học sẽ ngày càng trở nên quan trọng trong thời gian tới.