Xóa nợ Pháp: phát biểu chỉ trích của Lagarde thực chất từ năm 2021

Chủ tịch Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB) Christine Lagarde bị cho là đã đánh giá đề xuất xóa nợ trái phiếu chính phủ Pháp do ngân hàng trung ương nắm giữ trong năm 2026 là "rủi ro về tài khóa", nhưng thông tin này không được xác nhận trong bất kỳ tài liệu chính thức nào. Vấn đề cốt lõi hiện được xác nhận là liệu đề xuất xóa nợ của Pháp có thể làm suy yếu kỷ luật tài khóa của khu vực đồng euro và tính độc lập của ECB hay không.

Bài phát biểu của bà Lagarde tại buổi tối của Bundesbank (Ngân hàng Trung ương Đức) ngày 9, được ECB công bố, đề cập đến hội nhập châu Âu và các lựa chọn kinh tế, nhưng không hề nhắc đến việc xóa nợ Pháp hay bất kỳ cụm từ liên quan nào. Bài phát biểu này nhấn mạnh việc tăng cường phản ứng chung của châu Âu.

Phát biểu duy nhất được xác nhận là bà Lagarde trực tiếp đề cập đến việc xóa nợ chính phủ do ngân hàng trung ương nắm giữ xuất hiện trong một cuộc phỏng vấn năm 2021. Khi đó, bà nói đây là điều "không thể tưởng tượng được" và cho rằng việc xóa nợ tương đương với hành vi tài trợ tiền tệ cho chính phủ, vốn bị các hiệp ước châu Âu cấm.

Tài trợ tiền tệ là việc ngân hàng trung ương trực tiếp hỗ trợ chi tiêu tài khóa hoặc nợ của chính phủ. Điều 123 Hiệp ước về Hoạt động của Liên minh châu Âu (TFEU) quy định ECB và ngân hàng trung ương các nước thành viên không được trực tiếp cấp tín dụng cho chính phủ hoặc trực tiếp mua lại nợ chính phủ.

Jean-Luc Mélenchon, lãnh đạo đảng cực tả Nước Pháp Bất Khuất (LFI), đưa ra ý tưởng xóa hoặc đóng băng trên thực tế số trái phiếu chính phủ Pháp mà Ngân hàng Pháp đang nắm giữ thay mặt ECB. Đề xuất này nhằm giảm khoản nợ mà chính phủ đang gánh với ngân hàng trung ương, qua đó tạo thêm dư địa tài khóa.

Bài kiểm chứng thông tin của AFP đăng trên DE FACTO cho biết ông Mélenchon đề cập đến khoảng 18% tổng nợ công của Pháp, tương đương 469 tỷ euro trong tổng số 2.613 nghìn tỷ euro nợ công tính đến ngày 31 tháng 5 năm 2026. Bài kiểm chứng của DE FACTO cũng dẫn giải thích của các chuyên gia luật và kinh tế rằng phương án này cần có sự đồng ý của ECB và các nước thành viên khu vực đồng euro.

Quy mô nợ công của Pháp là bối cảnh khiến đề xuất này không chỉ dừng ở khẩu hiệu chính trị mà còn gắn với vận hành tài khóa thực tế. Theo Cơ quan Thống kê Pháp (INSEE), tổng nợ công của Pháp tính đến cuối quý I năm 2026 đạt 3.536 nghìn tỷ euro, tương đương 117,5% GDP, tăng 7,56 tỷ euro so với quý trước. TokenPost từng đưa tin về tranh luận xoay quanh nợ công Pháp và việc hủy bỏ trái phiếu chính phủ do ngân hàng trung ương nắm giữ.

Thượng viện Pháp đưa ra kế hoạch phát hành ròng trái phiếu chính phủ trung và dài hạn năm 2026 ở mức 310 tỷ euro, đồng thời dự báo chi phí lãi vay nợ công vào khoảng 58 tỷ euro. Tài liệu ngân sách của Thượng viện cho thấy quy mô vay nợ và gánh nặng lãi vay đang tăng lên cùng lúc.

Phía ông Mélenchon lập luận rằng nếu đóng băng phần trái phiếu do ngân hàng trung ương nắm giữ, chính phủ sẽ có thêm dư địa tài khóa. Ngược lại, cũng có ý kiến cho rằng việc xóa nợ hay đóng băng vĩnh viễn có thể vấp phải các hiệp ước châu Âu và nguyên tắc độc lập của ECB.

DE FACTO kết luận rằng việc xóa nợ, đóng băng hay chuyển đổi thành trái phiếu vĩnh viễn về mặt lý thuyết có thể được bàn đến, nhưng khi triển khai thực tế sẽ vấp phải rào cản pháp lý và chính trị. Đặc biệt, thẩm quyền chính sách tiền tệ của ECB và sự đồng thuận giữa các nước thành viên vẫn là những điểm còn bỏ ngỏ.

Điều 123 Hiệp ước về Hoạt động của Liên minh châu Âu quy định ECB và ngân hàng trung ương các nước thành viên không được trực tiếp cấp tín dụng cho chính phủ hay trực tiếp mua lại nợ chính phủ. Văn bản hiệp ước chính thức của Liên minh châu Âu ghi rõ quy định này.

Việc xóa trái phiếu chính phủ do ngân hàng trung ương nắm giữ có thể khiến nợ công trông như giảm đi, nhưng đây là biện pháp làm thay đổi quan hệ tài chính giữa ngân hàng trung ương và chính phủ, nên khó có thể xem là một điều chỉnh kế toán đơn thuần. Việc có triển khai trên thực tế hay không phụ thuộc vào cách diễn giải hiệp ước cũng như quy trình đồng thuận của ECB và các nước thành viên khu vực đồng euro.

Phát biểu được xác nhận là căn cứ trực tiếp cho tranh cãi lần này không phải là phát ngôn mới của bà Lagarde trong năm 2026, mà là câu trả lời phỏng vấn từ năm 2021. Bài phát biểu chính thức ngày 9 tháng 9 năm 2026 không hề chứa cụm từ nào về việc xóa nợ Pháp hay đánh giá đây là "rủi ro về tài khóa".

Vì vậy, những gì được xác nhận cho đến nay chỉ là ý tưởng xóa nợ của ông Mélenchon cùng các tranh luận liên quan đến tính độc lập của ECB và vấn đề tài trợ tiền tệ. Thông tin cho rằng bà Lagarde mới chỉ trích ý tưởng này trong năm 2026, cũng như con số quy mô 60-636 tỷ euro, đều không thể xem là sự thật đã được xác nhận.

DE FACTO cho biết việc triển khai thực tế phương án xóa nợ hay đóng băng nợ cần có sự đồng ý của Hội đồng Thống đốc ECB và các nước thành viên khu vực đồng euro. Quy trình thể chế hóa cụ thể cũng như khả năng đạt được đồng thuận hiện vẫn chưa được đưa ra.