Mainnet kháng lượng tử Quantus ra mắt ngày 9/9, công bố hiệu năng 430 QTPS

Quantus, dự án blockchain proof-of-work ứng dụng mật mã kháng lượng tử ngay từ khâu thiết kế, đã chính thức ra mắt mạng chính (mainnet) vào ngày 9/9. Ngay từ khối genesis, hệ thống đã tích hợp chữ ký kháng lượng tử và cấu trúc dựa trên bằng chứng không tiết lộ tri thức (zero-knowledge proof).

Theo sách trắng (whitepaper) chính thức của Quantus, thời điểm genesis của mainnet được ấn định vào ngày 9 tháng 9. Trên GitHub, dự án đã công bố cấu hình chuỗi mainnet cùng bản phát hành runtime sử dụng QuantusCoin (QTC). Tuy nhiên, số lượng người dùng, thợ đào thực tế cũng như khối lượng giao dịch sau khi mainnet đi vào hoạt động vẫn chưa được xác nhận.

Công nghệ mật mã cốt lõi của Quantus là ML-DSA, tiêu chuẩn chữ ký số được Viện Tiêu chuẩn và Công nghệ Quốc gia Mỹ (NIST) hoàn tất năm 2024. Trong tài liệu FIPS 204, NIST mô tả ML-DSA là thuật toán chữ ký số được thiết kế để chống lại các cuộc tấn công từ máy tính lượng tử quy mô lớn.

Theo tài liệu kỹ thuật, Quantus áp dụng dòng thuật toán ML-DSA cho cả chữ ký giao dịch lẫn xác thực giữa các node. Việc giao tiếp giữa các node sử dụng xác thực ML-DSA-87 kết hợp mã hóa ML-KEM-768.

Vấn đề mà Quantus muốn giải quyết là khi máy tính lượng tử đạt đến quy mô đủ lớn, thuật toán Shor có thể được dùng để phá vỡ chữ ký dựa trên đường cong elliptic mà các mạng như Bitcoin (BTC) hay Ethereum (ETH) đang sử dụng. Kịch bản được nhắc đến là kẻ tấn công có thể suy ra khóa riêng tư từ khóa công khai, từ đó giả mạo giao dịch hoặc chiếm đoạt tài sản.

Với các blockchain hiện hữu, việc thay thế hệ mật mã cũ bằng phương thức mới khi cần thiết đòi hỏi quá trình di chuyển địa chỉ, tài sản, đồng thời có thể phải thay đổi cả hạ tầng ví, validator và lưu ký. Quantus cho biết dự án đã chọn cấu trúc kháng lượng tử ngay từ đầu để tránh phải trải qua quá trình chuyển đổi phức tạp này.

Đổi lại mức độ bảo mật cao hơn, gánh nặng dữ liệu cũng tăng theo. Theo tài liệu kỹ thuật của Quantus, kích thước chữ ký ML-DSA-87 vào khoảng 4.627 byte, còn khóa công khai khoảng 2.592 byte — lớn hơn đáng kể so với chữ ký dựa trên đường cong elliptic truyền thống, khiến dung lượng giao dịch và chi phí lưu trữ có thể tăng lên.

Để giảm bớt áp lực này, Quantus giới thiệu cơ chế địa chỉ “wormhole” cùng cấu trúc gộp bằng chứng không tiết lộ tri thức. Cách làm này cho phép gộp trạng thái của nhiều giao dịch vào một bằng chứng duy nhất, thay vì buộc blockchain phải xử lý từng chữ ký riêng lẻ.

Trang chủ chính thức của Quantus công bố hiệu năng xử lý giao dịch mã hóa đạt 430 QTPS. Đây là con số do chính dự án đưa ra và cần được phân biệt với thông lượng thực tế khi mainnet vận hành trong thời gian dài.

Sách trắng cho biết hệ thống cung cấp cả địa chỉ minh bạch (transparent) lẫn địa chỉ mã hóa (encrypted). Địa chỉ mã hóa sử dụng cấu trúc bằng chứng không tiết lộ tri thức để không liên kết trực tiếp đường đi của dòng tiền, tuy nhiên quá trình tạo và xác minh giao dịch có thể trở nên phức tạp hơn.

Token của dự án là QuantusCoin (QTC), với tổng cung được thiết kế ở mức 21 triệu đồng. Theo sách trắng, lượng token dành cho nhà đầu tư, người sáng lập và đội ngũ chiếm 23% tổng cung, sẽ bị khóa trong một năm kể từ khi mainnet ra mắt, sau đó phân bổ tuyến tính trong 36 tháng tiếp theo.

Lượng QTC lưu thông thực tế cũng như việc niêm yết trên các sàn giao dịch lớn hiện chưa được xác nhận. Dự án cũng chưa công bố thông tin về việc niêm yết quy mô lớn hay quan điểm chính thức từ các nhà đầu tư tổ chức.

Việc kiểm toán bảo mật có sự tham gia của Neodyme, Eiger và Hashcloak. Quantus cho biết dự án cũng đã tổ chức một cuộc thi kiểm toán công khai toàn bộ chuỗi trên nền tảng Immunefi.

Tuy nhiên, kiểm toán và xác minh hình thức không thể loại bỏ hoàn toàn lỗi triển khai hay rủi ro vận hành. Sách trắng của Quantus liệt kê các yếu tố rủi ro gồm lỗi trong quá trình triển khai, khả năng thuật toán mật mã chuẩn hóa bộc lộ điểm yếu trong tương lai, và sự bất định về thời điểm máy tính lượng tử đủ mạnh xuất hiện.

Giống như chia sẻ trước đó của nhà sáng lập Quantus rằng các cuộc tấn công từ máy tính lượng tử có thể xuất hiện đầu tiên dưới hình thức chiếm đoạt ví, thách thức thực sự của công nghệ kháng lượng tử không chỉ nằm ở việc áp dụng thuật toán mà còn ở việc chuyển đổi cấu trúc ví và giao dịch. Mainnet lần này có điểm khác biệt so với các blockchain hiện hữu ở chỗ cấu trúc kháng lượng tử đã được đưa vào thiết kế ngay từ đầu, thay vì chuyển đổi sau khi vận hành.

Những yếu tố cần tiếp tục theo dõi ở Quantus là thông lượng thực tế của mainnet, mức tăng trưởng dữ liệu giao dịch, khả năng thu hút thợ đào và người dùng, cùng cấu trúc lưu thông của QTC. Việc các con số hiệu năng và tuyên bố bảo mật mà dự án đưa ra có được duy trì trong môi trường vận hành dài hạn hay không vẫn cần thêm thời gian kiểm chứng.