Cardano xem xét đề xuất ví kháng lượng tử CIP-0197

Cardano(ADA) vừa đưa một đề xuất cải tiến liên quan đến khả năng chống lại máy tính lượng tử cho ví Ada(ADA) vào giai đoạn xem xét công khai. Đây là bước đi cụ thể hóa chủ đề bảo mật kháng lượng tử vốn chỉ nằm trong chương trình nghiên cứu năm 2026, nay đã chuyển sang thảo luận ở dạng văn bản tiêu chuẩn.

Kho lưu trữ CIPs của Quỹ Cardano (Cardano Foundation) ghi nhận pull request có tên “CIP-0197 | Post-Quantum ZK Signatures for HD Wallets” được đăng ngày 7 tháng 8. Đề xuất này mô tả việc bổ sung một lớp chữ ký kháng lượng tử mang tính tùy chọn, gắn thêm vào ví HD của Cardano chứ không thay thế cấu trúc hiện có.

Điểm cốt lõi của đề xuất là giữ nguyên khóa, địa chỉ và cấu trúc phái sinh hiện tại, đồng thời gắn thêm bằng chứng không tiết lộ thông tin (ZK) lên trên khóa công khai sẵn có. Nói cách khác, đây là cách bổ sung thêm một lớp bảo mật lên hệ thống cũ, thay vì làm lại toàn bộ cấu trúc ví.

Tài liệu đề xuất chỉ ra rằng khóa của Cardano đang dùng thuật toán Ed25519, và cơ chế này có thể bị phá vỡ bởi kẻ tấn công lượng tử sử dụng thuật toán Shor. Đề xuất cũng giải thích rằng ví theo chuẩn CIP-1852 phái sinh toàn bộ cây khóa từ một seed gốc duy nhất, nên chỉ cần một số vô hướng chữ ký (signature scalar) bị khôi phục là đã đủ để phát sinh nguy cơ giả mạo giao dịch.

CIP-0197 không đề xuất thay thế hoàn toàn chữ ký hiện hành, mà đưa ra lộ trình vận hành song song giữa chữ ký cũ và bằng chứng mới. Ở giai đoạn 1, chữ ký hiện tại vẫn được giữ trên chuỗi (on-chain), trong khi ví, sàn giao dịch và các dịch vụ index sẽ xác minh bằng chứng ở ngoài chuỗi (off-chain).

Giai đoạn 2 hướng tới việc đưa bộ xác minh STARK gốc vào trong node, để bằng chứng có thể được dùng trực tiếp làm dữ liệu xác thực trên chuỗi. Tuy nhiên, giai đoạn này đòi hỏi thay đổi cơ chế đồng thuận và phải thu nhỏ kích thước bằng chứng, nên hiện chưa được xem là bước có thể triển khai ngay.

Các số liệu tham khảo trong đề xuất gồm: kích thước bằng chứng (proof) khoảng 219KB, thời gian xác minh khoảng 9–10 mili giây, thời gian ký khoảng 12,5 giây và thời gian cho một lần phái sinh khoảng 156 giây. Tác giả đề xuất nói thêm trong phần bình luận rằng đây là số liệu tham chiếu từ các nghiên cứu liên quan, không phải kết quả đo trên bản mẫu (prototype) của chính mình, và sẽ đo lại sau khi có bản triển khai riêng.

Người phản biện đặt câu hỏi về kích thước bằng chứng, mức sử dụng bộ nhớ đỉnh (peak memory) và khả năng chạy trên trình duyệt cũng như môi trường WASM. Nhìn chung, phản ứng công khai xoay quanh chi phí triển khai thực tế và tính khả thi vận hành, hơn là kỳ vọng về giá.

Trang chủ chính thức của Cardano từng công bố tài liệu “Cardano Vision 2026” vào ngày 19 tháng 6, gom 15 nhiệm vụ trọng tâm vào 6 trục công nghệ. Tài liệu này xác định khung mật mã kháng lượng tử theo hướng xây dựng từ dưới lên như một tuyến phòng thủ dài hạn.

Trong tài liệu định hướng này, bảo mật kháng lượng tử được xếp thành một trục riêng, song song với Leios, Peras, các công cụ ZK, danh tính phi tập trung và cơ chế quản trị đã được xác minh. Đề xuất lần này có thể xem là bước chuyển từ định hướng nghiên cứu sang văn bản tiêu chuẩn được xem xét công khai.

Cùng kho lưu trữ này, một pull request khác mang tên “CPS-0034 | Extending Plutus Core conformance testing” cũng được đăng ngày 12 tháng 8. Đề xuất này tách biệt với ví kháng lượng tử, tập trung mở rộng bộ kiểm thử tính tương thích cho Plutus Core.

Mục tiêu của CPS-0034 là mở rộng hệ thống kiểm chứng để xác nhận các bản triển khai node thay thế của Cardano hoạt động đúng như bản triển khai tham chiếu. Dù được đăng gần cùng thời điểm, đây không phải đề xuất liên quan đến lớp chữ ký kháng lượng tử như CIP-0197.

CIP là viết tắt của đề xuất cải tiến Cardano, còn CPS là văn bản định nghĩa vấn đề trước khi đưa ra giải pháp. Theo quy trình thông thường của các đề xuất tiêu chuẩn blockchain, một đề xuất phải trải qua các bước soạn thảo, xem xét công khai, chỉnh sửa rồi mới đến quyết định áp dụng, nên việc chỉ mới được đăng lên kho lưu trữ chưa đồng nghĩa với việc sẽ được triển khai thực tế.

Trước đó, Cardano từng mở khả năng tra cứu dữ liệu đề xuất và bỏ phiếu qua bảng điều khiển (dashboard) bên ngoài, qua đó mở rộng khả năng tiếp cận cơ chế quản trị. Lần thảo luận này cũng nằm trong xu hướng đưa các đề xuất cải tiến và văn bản định nghĩa vấn đề ra kho lưu trữ công khai để cộng đồng theo dõi.

Theo tài liệu công khai hiện tại, cả CIP-0197 và CPS-0034 đều mới ở giai đoạn bắt đầu xem xét. Việc áp dụng lên mạng chính (mainnet), lộ trình chuyển đổi cho người dùng hay việc có bắt buộc chuyển địa chỉ ví hay không đều chưa được xác định.