109,1 tỷ USD: Mỹ bỏ xa châu Âu trong đầu tư AI năm 2024

Đầu tư tư nhân vào trí tuệ nhân tạo (AI) tại Mỹ trong năm 2024 đạt 109,1 tỷ USD, kéo khoảng cách với châu Âu giãn rộng trên cả ba mặt: dòng vốn, số lượng mô hình phát triển và mức độ ứng dụng vào công việc. Giới phân tích nhận định cuộc đua AI đang mở rộng ra ngoài phạm vi hiệu năng mô hình, chuyển trọng tâm sang khả năng huy động vốn và hạ tầng tính toán.

Viện Trí tuệ nhân tạo lấy con người làm trung tâm của Đại học Stanford (Stanford HAI) cho biết trong báo cáo “2025 AI Index Report” rằng đầu tư tư nhân vào AI của Mỹ năm 2024 cao gấp khoảng 12 lần Trung Quốc (9,3 tỷ USD) và gấp 24 lần Anh (4,5 tỷ USD). Cùng năm, các tổ chức Mỹ tạo ra 40 mô hình AI đáng chú ý, trong khi châu Âu chỉ có 3 mô hình.

Khoảng cách đầu tư cũng thể hiện rõ ở mảng AI tạo sinh. Vốn đổ vào AI tạo sinh năm 2024 đạt 25,4 tỷ USD, tăng so với mức 21,8 tỷ USD của năm 2023.

Như vậy, chỉ trong một năm, vốn đầu tư vào AI tạo sinh đã tăng thêm 3,6 tỷ USD.

Ưu thế của Mỹ càng rõ nét khi nhìn vào vốn đầu tư lũy kế. Từ năm 2013 đến 2024, tổng vốn đầu tư tư nhân vào AI của Mỹ đạt khoảng 470 tỷ USD, trong khi con số này ở EU chỉ khoảng 50 tỷ USD. Không chỉ dòng vốn của từng năm, mà khoảng cách tích lũy vốn trong hơn một thập kỷ cũng đang chuyển hóa thành chênh lệch về năng lực hạ tầng và phát triển mô hình AI.

Việc phát triển mô hình AI đòi hỏi đồng thời chip xử lý đồ họa (GPU) quy mô lớn, nguồn điện, trung tâm dữ liệu và dịch vụ điện toán đám mây. Nguồn vốn càng dồi dào, doanh nghiệp và viện nghiên cứu càng có điều kiện huấn luyện mô hình lớn hơn và thử nghiệm nhiều hơn. Đây là lý do khoảng cách đầu tư tư nhân được xem không chỉ là chênh lệch quy mô vốn mạo hiểm, mà còn là nền tảng cho năng lực cạnh tranh công nghệ.

Châu Âu đang phản ứng bằng cách mở rộng hạ tầng điện toán. Ủy ban châu Âu (European Commission) cho biết ngày 30/7 đã mở thầu xây dựng tối đa 7 “nhà máy AI” (AI gigafactory) quy mô lớn. EU và các nước thành viên dự kiến hỗ trợ tối đa 10 tỷ euro, qua đó kỳ vọng thu hút thêm ít nhất 20 tỷ euro vốn đầu tư tư nhân.

AI gigafactory là tổ hợp tính toán quy mô lớn, kết hợp chip xử lý AI, công nghệ điện toán đám mây, mạng kết nối tốc độ cao và trung tâm dữ liệu tiết kiệm năng lượng. Mục tiêu là cung cấp năng lực tính toán cần thiết cho việc huấn luyện và suy luận của các mô hình AI tiên tiến cho viện nghiên cứu và doanh nghiệp.

Khoảng cách đầu tư còn đi kèm khoảng cách ứng dụng thực tế tại nơi làm việc. Đầu năm 2026, 43,0% người lao động Mỹ cho biết họ sử dụng AI trong công việc, trong khi tỷ lệ trung bình tại các nước châu Âu được khảo sát chỉ đạt 32%.

Tuy nhiên, khảo sát này chỉ phân tích mối liên hệ giữa mức độ áp dụng AI và năng suất lao động, chứ chưa khẳng định quan hệ nhân quả. Nói cách khác, tỷ lệ sử dụng AI cao không đồng nghĩa với việc năng suất chắc chắn vượt trội.

Với độc giả, câu chuyện này không dừng lại ở phép so sánh Mỹ và châu Âu, mà còn phản ánh xu hướng cạnh tranh đầu tư hạ tầng AI trên phạm vi toàn cầu. Mỹ đang dẫn trước về vốn tư nhân và số lượng mô hình được tạo ra, trong khi châu Âu song song đẩy mạnh hạ tầng thông qua các chính sách hỗ trợ công và quy định quản lý.

Doanh nghiệp và nhà đầu tư cũng cần theo dõi sát dòng vốn đổ vào bán dẫn AI, điện toán đám mây, trung tâm dữ liệu và hạ tầng mạng liên quan. TokenPost từng đưa tin về xu hướng nút thắt AI lan sang đầu tư mạng đường dài và làn sóng mở rộng đầu tư thiết bị AI làm nóng tranh luận về nhóm cổ phiếu dẫn dắt thị trường.

Xét trên các số liệu hiện có, Mỹ đang dẫn trước về vốn đầu tư tư nhân và số lượng mô hình AI được tạo ra, còn châu Âu mới bắt đầu mở rộng hạ tầng tính toán thông qua quy trình đấu thầu xây dựng gigafactory. Việc khoảng cách này có thu hẹp hay không sẽ phụ thuộc vào tốc độ nguồn hỗ trợ công của châu Âu chuyển hóa thành vốn đầu tư tư nhân thực tế và năng lực cung ứng điện toán trong thời gian tới.