9,62 giây: Xuất hiện tuyên bố bằng chứng Ethereum(ETH) chỉ cần 4 GPU

Một tuyên bố mới cho rằng số lượng GPU cần thiết để tạo bằng chứng thời gian thực (real-time proving) cho Ethereum(ETH) đã giảm xuống còn 4 card đồ họa (GPU). Độ trễ ghi nhận được nằm trong ngưỡng mục tiêu của Ethereum Foundation, nhưng các điều kiện cốt lõi như mức tiêu thụ điện năng và kích thước bằng chứng chưa được công bố, nên còn quá sớm để khẳng định đây là bước tiến hướng tới môi trường chứng minh tại nhà.

Theo CryptoSlate đưa tin, prover phiên bản v1.1.0-alpha của dự án ZisK đã đạt chỉ số p99 9,62 giây khi chứng minh khối Ethereum trên cụm 4 GPU Nvidia(NVDA) RTX 5090. Trang này cũng cho biết 99,7% số khối Ethereum được thử nghiệm hoàn tất trong vòng 10 giây, nhưng ZisK chưa công bố phạm vi công việc, khoảng khối được thử nghiệm, kích thước bằng chứng và tổng mức tiêu thụ điện của toàn hệ thống.

Chứng minh thời gian thực là quá trình chuyển đổi một khối Ethereum thành dạng có thể xác minh bằng bằng chứng không tiết lộ thông tin (zero-knowledge proof) trong đúng chu kỳ tạo khối tiếp theo. Chỉ số p99 cho biết 99% tổng số phép đo nằm trong khoảng thời gian nào. Do thời gian mỗi slot của Ethereum là 12 giây, việc thời gian chứng minh giảm xuống quanh mốc 10 giây được xem là điều kiện then chốt.

Tháng 7/2025, Ethereum Foundation đưa ra định nghĩa công việc cho chứng minh thời gian thực, gồm các điều kiện: chỉ số p99 của khối mainnet dưới 10 giây; mức tiêu thụ điện tại chỗ (on-premise) dưới 10kW; chi phí đầu tư thiết bị tại chỗ dưới 100.000 USD; bảo mật đạt tối thiểu 128 bit; và bằng chứng không cần thiết lập tin cậy (trustless) có kích thước dưới 300KiB. Mục tiêu là giúp validator xác minh bằng chứng mà không cần chạy lại toàn bộ giao dịch.

Vấn đề không chỉ nằm ở số lượng GPU. Chứng minh thời gian thực vừa là bài toán tốc độ, vừa là câu hỏi ai thực sự có thể vận hành loại thiết bị đó. Trong cùng tài liệu, Ethereum Foundation xem môi trường chứng minh tại nhà là một tuyến phòng thủ quan trọng.

Nếu việc tạo bằng chứng chỉ tập trung vào một số ít đơn vị vận hành hiệu năng cao, chi phí xác minh có thể giảm nhưng quá trình sản xuất bằng chứng lại có nguy cơ bị tập trung hóa. Vì vậy, cuộc đua chứng minh thời gian thực vừa là cuộc đua tốc độ, vừa là cuộc đua cân bằng giữa điện năng, chi phí thiết bị, mức độ bảo mật và kích thước bằng chứng.

Đã có những kết quả để so sánh. Theo OpenVM, phiên bản OpenVM 2.0 đạt chỉ số p99 9,8 giây với 8 GPU RTX 5090, và 6,3 giây với 16 GPU RTX 5090. Thử nghiệm này áp dụng cho 7.200 khối Ethereum mainnet tính từ khối thứ 24 triệu, với điều kiện bảo mật 100 bit và kích thước bằng chứng dưới 300kB.

Theo Brevis, sản phẩm Pico Prism của công ty này công bố thời gian chứng minh trung bình 6,91 giây với cấu hình 16 GPU RTX 5090, cùng tổng chi phí phần cứng khoảng 100.000 USD. Cả OpenVM và Brevis đều đưa ra kết quả gần với tiêu chuẩn chứng minh thời gian thực, nhưng do số lượng GPU, mức bảo mật và tiêu chí trung bình/p99 khác nhau, việc so sánh trực tiếp giữa các dự án còn nhiều giới hạn.

Trong bối cảnh đó, tuyên bố 4 GPU của ZisK có thể xem là trường hợp cắt giảm phần cứng mạnh tay nhất từ trước đến nay. Tuy nhiên, các tiêu chí so sánh mà OpenVM và Brevis đã công bố — như khoảng khối thử nghiệm, mức bảo mật, điều kiện chi phí — lại chưa được ZisK trình bày đầy đủ. Nếu chỉ xếp hạng dựa trên số lượng GPU, người đọc có thể bỏ lỡ bản chất thực sự của chứng minh thời gian thực.

Việc ghi nhận trên nền tảng xác minh công khai cũng còn hạn chế. Theo Ethproofs, trong danh sách zkVM, ZisK chỉ xuất hiện với các phiên bản 0.18.0, 0.16.0, 0.15.0, chưa có phiên bản v1.1.0-alpha.

Tài liệu API của Ethproofs định nghĩa proving_time là thời gian tạo bằng chứng, bao gồm cả witness generation, nhưng không tính thời gian lấy dữ liệu và độ trễ nộp kết quả. Đây là lý do khiến việc so sánh trực tiếp chỉ số p99 giữa các đội không đơn giản.

Vấn đề điện năng vẫn còn bỏ ngỏ. Theo thông số kỹ thuật chính thức của Nvidia, tổng công suất đồ họa (TGP) của RTX 5090 là 575W. Nếu chỉ cộng đơn giản 4 GPU, con số này là 2,3kW, nhưng đó là mức chưa tính CPU, bộ nhớ, ổ lưu trữ, hệ thống làm mát và hao hụt nguồn điện.

Việc tổng mức tiêu thụ điện của toàn hệ thống có nằm trong ngưỡng 10kW mà Ethereum Foundation đưa ra hay không vẫn cần được kiểm chứng riêng. Trong môi trường điện dân dụng, tải tức thời, hệ thống làm mát, tiếng ồn và cách bố trí thiết bị cũng là những điều kiện vận hành thực tế cần tính đến.

Ethereum hiện đang xử lý song song vấn đề chứng minh thời gian thực và tiêu chuẩn bảo mật, trong bối cảnh lịch nâng cấp lớn tiếp theo đã bị lùi sang quý 4/2026. Trong tài liệu bổ sung công bố tháng 12/2025, Ethereum Foundation một lần nữa đưa ra tiêu chuẩn bảo mật chứng minh được ở mức 128 bit và kích thước bằng chứng cuối cùng dưới 300KiB. Điều này cho thấy sau cuộc đua tốc độ, vấn đề bảo mật và khả năng tái lập kết quả mới là điều còn lại.

Kết quả của ZisK cho thấy ngưỡng phần cứng cần thiết cho chứng minh thời gian thực trên Ethereum có thể tiếp tục giảm. Tuy nhiên, khả năng so sánh giữa các dự án chỉ thực sự rõ ràng khi cùng khoảng khối, cùng định nghĩa p99, kích thước bằng chứng và dữ liệu điện năng toàn hệ thống được công bố đầy đủ.