Trước 12/9, Cardano(ADA) xúc tiến sửa đổi hiến pháp cho kỷ nguyên Dijkstra

Cardano(ADA) đang song song tiến hành sửa đổi các rào chắn (guardrail) trong hiến pháp và thử nghiệm Leios trước khi bước vào kỷ nguyên Dijkstra (Dijkstra Era). Đây là công việc nhằm giúp cơ chế quản trị on-chain có thể xử lý các tham số giao thức có thể điều chỉnh, trước khi các tính năng node mới được triển khai lên mainnet.

Input Output cho biết trong bài viết công bố ngày 10/7 rằng đội ngũ đang chuẩn bị điều chỉnh hiến pháp Cardano theo hướng “một bản cập nhật kỹ thuật nhỏ và đơn thuần”. Kỷ nguyên Dijkstra sẽ bao gồm các tính năng như Ouroboros Leios và giao dịch lồng nhau (nested transactions), và trong quá trình này sẽ phát sinh thêm các tham số giao thức mới có thể điều chỉnh.

Hiến pháp Cardano quy định rằng các tham số chưa được nêu rõ không thể được thay đổi thông qua cập nhật tham số của quy trình quản trị. Nói cách khác, dù tính năng mới tạo ra tham số mới, nếu tham số đó không được đưa vào danh sách rào chắn trong phụ lục hiến pháp thì giá trị này có thể bị chặn điều chỉnh sau khi kích hoạt.

Input Output đề xuất phương án gộp các tham số liên quan đến Dijkstra thành một đề xuất tổng hợp duy nhất để trình lên. Mốc thời gian mục tiêu để nộp đề xuất là trước khi epoch thứ 655 bắt đầu, tức trước 4 giờ 44 phút sáng ngày 12/9 theo giờ Việt Nam (nguyên văn ghi là 6 giờ 44 phút sáng giờ Hàn Quốc).

Dijkstra hiện vẫn chưa bước vào giai đoạn thực tế. Tài liệu chính thức của Cardano xếp Dijkstra vào nhóm kỷ nguyên được lên kế hoạch trong tương lai, với các nhiệm vụ chính gồm Plutus v4, tích hợp đồng thuận - sổ cái (ledger), và hoàn thiện quá trình chuyển đổi kỷ nguyên Conway (Conway Era).

Đây là bước tiếp theo sau đợt hard fork Van Rossem áp dụng giao thức phiên bản 11.0. Vào thời điểm đó, hard fork Van Rossem không phải là bước chuyển sang kỷ nguyên mới, mà được xác định là công việc điều chỉnh quy tắc giao thức trong nội bộ kỷ nguyên Conway.

Leios là bản nâng cấp khả năng mở rộng nhằm tăng thông lượng xử lý của Cardano. Lộ trình chính thức đã đưa cấu trúc khối và mã hóa của Leios, các tham số giao thức Leios của sổ cái, cùng khả năng hỗ trợ các phiên bản node Cardano từ 11.x trở lên vào phạm vi của Dijkstra.

Tuy nhiên, lộ trình này không đồng nghĩa với việc sẽ được áp dụng ngay lên mainnet. Quá trình này còn phải trải qua các bước testnet công khai, kiểm thử tải, cập nhật mô hình rủi ro bảo mật, kiểm thử tương thích và giai đoạn bản phát hành thử nghiệm (release candidate).

Cardano đã khởi động testnet công khai mang tên Musashi Dojo vào ngày 23/6. Báo cáo phát triển chính thức ngày 17/7 cho biết testnet Leios đã được ổn định thông qua hai bản dựng nguyên mẫu (prototype) và bảng điều khiển bỏ phiếu.

Báo cáo phát triển ngày 24/7 cũng đề cập việc đội ngũ phụ trách sổ cái vẫn đang tiếp tục triển khai tích hợp Leios. Cùng báo cáo này, việc triển khai CIP-181 và công việc loại bỏ yêu cầu ủy quyền cho DRep (đại diện được ủy quyền) cũng được nhắc đến.

Rào chắn hiến pháp là cơ chế quy định phạm vi và điều kiện của các tham số giao thức mà cơ chế quản trị on-chain có thể thay đổi. Khi hard fork tạo ra tham số mới, tham số đó phải được đưa vào phụ lục hiến pháp và rào chắn phù hợp phải được xác định trước.

Phản ứng từ cộng đồng hiện tập trung vào thiết kế quản trị nhiều hơn là tiến bộ kỹ thuật. Trên các diễn đàn liên quan đến Dijkstra, có ý kiến cho rằng cần đưa các tham số mới vào hiến pháp trước, đồng thời cũng có ý kiến đề nghị xem xét song song các rủi ro bảo mật và vấn đề tập trung quyền lực ở DRep.

Nói cách khác, vấn đề được quan tâm không hẳn là bản thân đợt nâng cấp, mà là ai sẽ điều chỉnh, theo quy trình nào và trong phạm vi nào. Có đánh giá cho rằng khi Cardano càng mở rộng quản trị on-chain, thì việc triển khai kỹ thuật và cấu trúc ra quyết định càng cần được đảm bảo đồng bộ với nhau.

Một số hãng tin nước ngoài từng đưa lịch trình áp dụng Dijkstra chia thành hai mốc là cuối năm 2026 và quý 2 năm 2027. Tuy nhiên, lịch trình này không được xác nhận trong các tài liệu gốc chính thức, nên bài viết không thể xem đây là mốc thời gian đã được ấn định.

Quy trình hiện đã được xác nhận là mục tiêu nộp đề xuất sửa đổi hiến pháp trước 4 giờ 44 phút sáng ngày 12/9 theo giờ Việt Nam, cùng với công việc thử nghiệm và tích hợp Leios đang diễn ra. Để kỷ nguyên Dijkstra thực sự bước vào giai đoạn mainnet, việc triển khai node, gánh nặng đối với các nhà vận hành stake pool và việc xác minh tính nhất quán của các tham số hiến pháp đều phải được hoàn thiện đồng thời.

Nguồn kiểm chứng: Input Output, Cardano Docs, Cardano Constitution, Ouroboros Leios Roadmap, báo cáo phát triển hàng tuần của Cardano, U.Today.