Iran nối lại bốc dầu ở bến phía Tây đảo Kharg sau 25 ngày gián đoạn

Bến cảng phía Tây trên đảo Kharg (Kharg Island), trung tâm xuất khẩu dầu thô chủ lực của Iran, đã nối lại việc bốc dầu cho tàu chở dầu cỡ VLCC sau 25 ngày gián đoạn. Tuy nhiên bến dầu phía Đông và bến LPG vẫn trong tình trạng trống, cho thấy đây là sự khôi phục cục bộ chứ chưa phải hoạt động trở lại toàn diện.

Công ty tình báo hàng hải Windward cho biết trong hình ảnh vệ tinh chụp lúc 17h52 ngày 12/8 (giờ Hàn Quốc), một tàu chở dầu cỡ VLCC thuộc diện “tàu tối” (dark tanker), dài khoảng 333m, đã cập bến và đang bốc hàng tại bến phía Tây đảo Kharg. Đây là lần đầu tiên bến này hoạt động trở lại kể từ ngày 18/7.

Theo dữ liệu ngày 13/8 của Windward, con tàu VLCC nói trên vẫn tiếp tục neo đậu và bốc hàng. Trước đó, dữ liệu radar khẩu độ tổng hợp (SAR) lúc 23h11 ngày 11/8 (giờ Hàn Quốc) cho thấy cả ba bến của đảo Kharg đều trong tình trạng trống.

Đảo Kharg được xem là huyết mạch trong hoạt động xuất khẩu dầu thô của Iran. Theo dữ liệu của công ty phân tích hàng hải Vortexa, không ghi nhận chuyến tàu rời cảng nào tại đây trong khoảng thời gian từ 31/7 đến 11/8.

Việc nối lại bốc hàng lần này chưa đồng nghĩa với xuất khẩu trở lại bình thường. Bến dầu phía Đông đã trống suốt 14 ngày liên tiếp, bến LPG trống 17 ngày liên tiếp, trong khi tại khu vực chờ vẫn còn 16 tàu “tối” neo đậu.

Tàu “tối” là cách gọi những tàu tắt hoặc can thiệp vào hệ thống nhận dạng tự động (AIS), khiến việc xác định lộ trình di chuyển trở nên khó khăn. Trong các giao dịch dầu thô thuộc diện trừng phạt, hoạt động sang mạn giữa tàu với tàu, che giấu hải trình và can thiệp tín hiệu thường đi kèm với nhau, nên chỉ dựa vào dữ liệu vệ tinh và AIS khó có thể khẳng định chắc chắn mức độ phục hồi xuất khẩu thực tế.

Xét theo dòng thời gian, đảo Kharg bước vào giai đoạn đình trệ từ giữa tháng 7, đến ngày 12/8 mới ghi nhận một số hoạt động trở lại tại bến phía Tây. Vì chỉ một trong ba bến hoạt động trở lại, giới quan sát đánh giá đây là tín hiệu phục hồi từng phần, chưa phải sự khôi phục toàn bộ mạng lưới xuất khẩu.

Áp lực trừng phạt và phong tỏa trên biển của Mỹ vẫn tiếp diễn song song. Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) cho biết đã tái khởi động việc phong tỏa hàng hải đối với các tàu ra vào cảng biển và khu vực ven biển Iran từ 5h sáng ngày 15/7 (giờ Hàn Quốc), và ngày hôm sau đã vô hiệu hóa một tàu chở dầu không mang hàng đang hướng về phía đảo Kharg.

Trong danh sách các biện pháp gần đây của Văn phòng Kiểm soát Tài sản Nước ngoài thuộc Bộ Tài chính Mỹ (OFAC), các lệnh chỉ định liên quan đến Iran (Iran-related Designations) được bổ sung vào ngày 30/7 và 12/8. Điều này cho thấy áp lực thực thi trừng phạt vẫn được duy trì ngay cả khi có dấu hiệu dòng chảy xuất khẩu dầu thô nối lại.

Diễn biến tại đảo Kharg không chỉ là chuyện của một chuyến tàu đơn lẻ, mà còn phản ánh mối liên hệ giữa giá năng lượng và việc thực thi trừng phạt. Mức độ xuất khẩu thực tế của dầu thô Iran phụ thuộc vào việc tàu thuyền đi qua eo biển Hormuz, mức độ thực thi trừng phạt của Mỹ và hoạt động di chuyển của các tàu “tối” — tất cả cùng tác động qua lại lẫn nhau.

Trước đó, TokenPost từng đưa tin rằng lệnh phong tỏa hàng hải của Mỹ đã khiến xuất khẩu dầu thô của Iran ngưng trệ và hoạt động tại đảo Kharg bị đình chỉ.

Bên cạnh đó, trong bối cảnh bất ổn tài chính của Iran và vấn đề thông hành qua eo biển Hormuz từng được nhắc lại, việc nối lại bốc hàng lần này được xem là tín hiệu cho thấy một phần mạng lưới xuất khẩu từng ngưng trệ đã bắt đầu hoạt động trở lại. Tuy nhiên, mối liên hệ trực tiếp giữa nguồn cung dầu và tâm lý thị trường tài sản rủi ro khó có thể khẳng định chỉ dựa trên dữ liệu lần này.

Tài liệu gốc cho biết một tàu thuộc Công ty Tàu chở dầu Quốc gia Iran (National Iranian Tanker Company) đã bốc khoảng 2 triệu thùng dầu. Tuy nhiên, con số này chưa được xác nhận qua các nguồn đối chiếu công khai, nên bài viết chỉ ghi nhận việc nối lại bốc hàng tàu VLCC là thông tin đã được xác định.

Những gì được xác nhận hiện nay gồm: việc nối lại bốc hàng tại bến phía Tây, tình trạng trống tiếp diễn tại các bến còn lại, và sự hiện diện của các tàu “tối” tại khu vực chờ. Khả năng phục hồi xuất khẩu trong thời gian tới sẽ cần được xác nhận thêm qua các lần cập bến mới, hồ sơ tàu rời cảng và những thay đổi trong việc thực thi trừng phạt.

Nguồn tham khảo: Windward, GlobalSecurity.org/USCENTCOM, OFAC Recent Actions