Phụ phí kênh đào Panama tăng lên 100 USD/TEU, đè nặng logistics hàng châu Á

Phụ phí mà các hãng tàu áp dụng khi đi qua kênh đào Panama đã tăng lên 100 USD (khoảng 140.000 won) mỗi TEU, khiến chi phí logistics trên các tuyến từ châu Á đến bờ Đông và vùng Vịnh Mexico của Mỹ ngày càng nặng nề. Áp lực chi phí đến chủ yếu từ phụ phí đấu giá khung giờ qua kênh đào và phụ phí riêng của hãng tàu, chứ không phải từ việc tăng đồng loạt biểu phí thông hành chính thức.

Cơ quan quản lý kênh đào Panama (ACP - Panama Canal Authority) cho biết ngày 1 tháng 7 rằng mức mớn nước tối đa cho phép đối với tàu đi qua âu thuyền Neopanamax sẽ giảm xuống 49,0 feet kể từ ngày 24 tháng 7. Từ ngày 15 tháng 8, mức này tiếp tục giảm còn 48,5 feet.

Trong thông báo A-25-2026 công bố ngày 5, ACP cho biết sẽ hạ mớn nước tối đa cho phép xuống 48,0 feet từ ngày 26 và xuống 47,5 feet từ ngày 3 tháng 9. Thông báo này cũng nêu rõ ACP không cắt giảm thêm số khung giờ thông hành hàng ngày.

Mớn nước là độ sâu phần thân tàu chìm dưới mặt nước. Khi mức mớn nước cho phép giảm, tàu cỡ lớn buộc phải giảm tải trọng hoặc chuyển sang tuyến đường, lịch trình khác để đảm bảo an toàn vận hành. ACP giải thích đây là biện pháp quản lý nguồn nước nhằm ứng phó với mực nước hồ Gatún và diễn biến thời tiết, trong đó có ảnh hưởng của hiện tượng El Niño.

Theo báo cáo tổng kết vận hành kênh đào tháng 7 của ACP, số lượt tàu viễn dương qua kênh đào trung bình mỗi ngày đạt 34,03 chiếc, trong khi số khung giờ được phân bổ qua đấu giá trong tháng ghi nhận 247 lượt. Kênh đào không ngừng hoạt động, nhưng nhu cầu tập trung vào một số khung giờ và khung giờ dành cho tàu cỡ lớn khiến chi phí đấu giá trở thành gánh nặng riêng biệt.

S&P Global cho biết ACP đã tạm dừng đấu giá đối với các khung giờ cận kề kể từ ngày 25 tháng 7 và giảm số lượt thông hành hàng ngày từ 36 xuống còn 34 lượt. Đây là biện pháp có thời điểm khác với nội dung thông báo hồi tháng 8 rằng ACP sẽ không cắt giảm thêm khung giờ.

Financial Times đưa tin ngày 12 rằng giá đấu giá khung giờ qua kênh đào Panama đã tăng lên mức kỷ lục. Theo tờ báo này, chi phí đấu giá trung bình mỗi ngày trong tháng 8 vào khoảng 1,1 triệu USD (khoảng 1,6 tỷ won), trong khi mức giá đấu giá cao nhất cho tàu Neopanamax lên tới 3,78 triệu USD (khoảng 5,3 tỷ won).

Theo biểu phí chính thức của ACP, phí đặt chỗ dành cho tàu Neopanamax là 100.000 USD (khoảng 140 triệu won), còn phí đặt chỗ vào phút chót (last-minute) là 200.000 USD (khoảng 280 triệu won). Đây là các khoản phí cố định, tách biệt với phần đấu giá — nơi chi phí thực tế có thể biến động tùy theo nhu cầu tranh giành cơ hội thông hành vốn đang bị giới hạn.

Các hãng tàu đang chuyển phần chi phí tăng thêm này sang cước phí cho chủ hàng. MSC (Mediterranean Shipping Company) sẽ áp dụng phụ phí kênh đào Panama 100 USD/TEU từ ngày 19 tháng 8 đối với hàng hóa xuất phát từ Đông Nam Á, Trung Quốc, Hàn Quốc và Nhật Bản đi bờ Đông và vùng Vịnh Mexico của Mỹ.

CMA CGM cũng tăng phụ phí từ 40 USD (khoảng 60.000 won) lên 100 USD/TEU với lý do mực nước kênh đào sụt giảm. Động thái của hai hãng tàu cho thấy tình trạng vận hành kênh đào xấu đi đang được chuyển thành chi phí cho chủ hàng thông qua phụ phí riêng, thay vì thông qua việc tăng đồng loạt biểu phí thông hành cố định.

Căng thẳng tại eo biển Hormuz cũng là yếu tố gián tiếp khiến chi phí logistics đường biển thêm bất ổn. Theo AP, căng thẳng xoay quanh eo biển Hormuz vẫn tiếp diễn tính đến ngày 11. Trước đó, bất ổn tại Hormuz từng khiến giá dầu Brent tăng 5% chỉ trong một ngày, tác động đến cả thị trường năng lượng lẫn tâm lý vận tải biển.

The Guardian đưa tin Iran và Oman đã đạt đồng thuận về tọa độ tuyến hải trình đi qua eo biển Hormuz, nhưng chưa đạt được thỏa thuận cuối cùng.

Trong thông báo gửi khách hàng ngày 20 tháng 7, MSC cho biết sẽ áp dụng phụ phí kênh đào Panama 100 USD/TEU từ ngày 19 tháng 8 đối với hàng hóa xuất phát từ khu vực châu Á, bao gồm Hàn Quốc, đi bờ Đông và vùng Vịnh Mexico của Mỹ.

ACP dự kiến tiếp tục điều chỉnh mức mớn nước tối đa cho phép vào ngày 26 tháng 8 và ngày 3 tháng 9 theo đúng kế hoạch đã công bố. Điều kiện vận hành sau đó sẽ được quyết định dựa trên mực nước hồ Gatún và diễn biến thời tiết.