IRS siết báo cáo thuế tiền mã hóa từ giao dịch năm 2025

Hệ thống báo cáo giao dịch tiền mã hóa của Sở Thuế vụ Mỹ (IRS) sẽ được siết chặt bắt đầu từ các giao dịch phát sinh trong năm 2025. Khi cả bên môi giới (broker) lẫn IRS cùng nắm giữ một bộ dữ liệu giao dịch, việc khai thiếu hoặc lệch số liệu sẽ dễ bị phát hiện hơn trước.

Theo CNBC đưa tin ngày 5 (giờ địa phương), khả năng IRS nắm bắt thông tin giao dịch tiền mã hóa trên diện rộng hơn khiến nguy cơ lộ sai sót trong khai thuế của người nộp thuế tăng lên. Trọng tâm của thay đổi này là quy định buộc các broker tài sản số phải nộp mẫu Form 1099-DA, trong đó ghi rõ thông tin giá trị giao dịch, cho cả người nộp thuế và IRS.

Theo hướng dẫn của IRS, nghĩa vụ báo cáo áp dụng cho các giao dịch phát sinh từ ngày 1/1/2025 trở đi. Với giao dịch năm 2025, broker chỉ báo cáo tổng số tiền thu được từ việc bán ra hoặc chuyển nhượng; còn giá vốn (cost basis) của những giao dịch đáp ứng một số điều kiện nhất định sẽ được báo cáo dần từ các giao dịch phát sinh từ năm 2026.

Tuy nhiên, Form 1099-DA không thay thế việc tự tính thuế. IRS khẳng định dù có nhận được mẫu này hay không, người nộp thuế vẫn phải kê khai toàn bộ thu nhập, lãi và lỗ liên quan đến tài sản số trong tờ khai thuế liên bang. Vì mẫu báo cáo cho giao dịch năm 2025 phần lớn chưa có thông tin giá vốn, người nộp thuế buộc phải tự tính giá vốn và lãi lỗ.

Việc khai thuế tiền mã hóa vốn phức tạp vì phạm vi giao dịch được xem là chuyển nhượng (disposal) khá rộng. Theo luật thuế Mỹ, IRS xếp tài sản số vào nhóm tài sản (property) chứ không phải tiền tệ. Ngoài việc bán Bitcoin(BTC) hay Ethereum(ETH), hành vi đổi sang đồng coin khác, hoặc dùng tiền mã hóa để thanh toán hàng hóa, dịch vụ cũng có thể bị tính là chuyển nhượng. Trường hợp trả phí giao dịch bằng tài sản số cũng cần được xem xét riêng.

Việc chỉ nắm giữ hoặc chuyển tài sản số giữa các ví cá nhân của cùng một người thường không bị coi là giao dịch chịu thuế. Tuy nhiên, nếu trong quá trình chuyển ví có trả phí bằng tài sản số, người dùng vẫn nên lưu lại chứng từ liên quan.

Một nghiên cứu đăng trên tạp chí học thuật Review of Accounting Studies, sau khi đối chiếu dữ liệu của IRS với các ước tính bên ngoài, đưa ra con số tỷ lệ người sở hữu tiền mã hóa tại Mỹ có khai báo giao dịch với IRS chỉ ở mức 32-56%. Nói cách khác, chỉ một phần trong tổng số người sở hữu được nhận diện qua dữ liệu của IRS.

Văn phòng Bảo vệ Người nộp thuế Quốc gia (National Taxpayer Advocate) cũng chỉ ra gánh nặng này đối với người nộp thuế. Trong thông cáo về báo cáo giữa kỳ trình Quốc hội năm 2026 mà IRS công bố, một trong những nhiệm vụ trọng tâm cho năm tài khóa 2027 là giúp người nộp thuế tuân thủ dễ dàng hơn các yêu cầu khai báo tài sản số. Điều này cho thấy dù năng lực nắm bắt giao dịch của cơ quan thuế đã tăng lên, gánh nặng tính toán và lưu trữ chứng từ vẫn đè lên vai người nộp thuế.

Trong thông báo gửi khách hàng, sàn Coinbase(COIN) cho biết họ phải phát hành Form 1099-DA cho khách hàng tại Mỹ kể từ năm thuế 2025. Mẫu năm 2025 sẽ ghi tổng số tiền thu được từ hoạt động bán và hoán đổi coin, còn thông tin giá vốn sẽ được bổ sung từ năm 2026.

Trong lĩnh vực tài chính phi tập trung (DeFi), tranh cãi về phạm vi báo cáo của broker vẫn tiếp diễn. Tổng thống Trump đã ký nghị quyết bãi bỏ quy định về nghĩa vụ báo cáo của broker DeFi vào ngày 10/4/2025. Ủy ban Tài chính và Thuế vụ Hạ viện Mỹ (House Ways and Means Committee) khi đó tuyên bố quy định này đặt gánh nặng báo cáo quá mức lên những người tham gia DeFi.

Tuy nhiên, quy định bị bãi bỏ chỉ liên quan đến nghĩa vụ báo cáo của các nền tảng DeFi với tư cách broker. Nghĩa vụ tự kê khai thu nhập, lãi và lỗ chịu thuế của từng người dùng DeFi vẫn không thay đổi.

Với cá nhân và tổ chức có nghĩa vụ nộp thuế theo luật Mỹ, chỉ dựa vào dữ liệu do sàn giao dịch cung cấp có thể chưa đủ để hoàn tất khai thuế. Ngay cả khi giao dịch tại các sàn ngoài nước Mỹ và không nhận được Form 1099-DA cho giao dịch năm 2025, người nộp thuế vẫn phải khai báo các giao dịch chịu thuế. Đây là lý do người dùng cần tự lưu lại lịch sử giao dịch theo từng sàn, thông tin chuyển ví cá nhân, phí giao dịch và giá trị quy đổi USD tại thời điểm hoán đổi coin.

Tâm lý lo lắng về việc khai thuế và tuân thủ quy định tiền mã hóa cũng đang bị kẻ gian lợi dụng để lừa đảo. TokenPost từng đưa tin về các vụ giả mạo thông báo thuế và cổng thông tin để lừa đảo (phishing) nhắm vào người sở hữu tiền mã hóa. Khi kiểm tra tài liệu liên quan đến thuế, người dùng nên xác minh riêng đơn vị phát hành và đường dẫn truy cập tài khoản.

Nhìn chung, Form 1099-DA là cơ chế đưa giao dịch tiền mã hóa vào hệ thống báo cáo thuế của broker. Nhưng vì thông tin giá vốn cho giao dịch năm 2025 còn hạn chế, người nộp thuế vẫn cần tự lưu giữ hồ sơ giao dịch để tính đúng lãi lỗ và số thuế phải nộp.