Tăng trưởng thấp nhất 30 năm: Ngân hàng Thế giới kêu gọi các nước đang phát triển ứng dụng AI

Tốc độ tăng trưởng bình quân của các nền kinh tế đang phát triển đã rơi xuống mức yếu nhất trong 30 năm qua, làm dấy lên nhận định rằng cần sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI) như một công cụ bù đắp năng suất. Thay vì tự xây dựng các mô hình siêu lớn, việc áp dụng các công cụ AI chi phí thấp phù hợp với điều kiện địa phương được xem là giải pháp thực tế hơn.

Nhóm Ngân hàng Thế giới (World Bank Group) cho biết trong báo cáo "Báo cáo Phát triển Thế giới 2026: Lời hứa của Trí tuệ nhân tạo" công bố ngày 5 (giờ Hàn Quốc) rằng nếu các nước đang phát triển thu hẹp khoảng cách về điện năng, internet, năng lực công nghệ và chất lượng thể chế, AI có thể giúp đạt được "những thành tựu vốn phải mất cả một thế kỷ chỉ trong 10 năm".

Hướng tiếp cận mà báo cáo đưa ra là quy trình từng bước gồm "Áp dụng, Thích ứng, Phát triển". Theo đó, các công cụ AI hiện có sẽ được đưa vào sử dụng trước, sau đó điều chỉnh phù hợp với ngôn ngữ, thể chế, dữ liệu và nhu cầu dịch vụ công của từng quốc gia, rồi về lâu dài mới xây dựng năng lực phát triển ở trình độ cao hơn.

Báo cáo giải thích rằng các nước đang phát triển không cần tự xây dựng các mô hình đa dụng tốn kém khổng lồ, nhưng việc chỉ đơn thuần nhập khẩu công cụ AI từ nước ngoài cũng chưa đủ. Nguyên nhân là các công cụ không phản ánh bối cảnh địa phương có thể kém hiệu quả khi triển khai trong lĩnh vực y tế, giáo dục và hành chính.

Các lĩnh vực ứng dụng AI được nêu ra gồm △chẩn đoán y tế △ra quyết định trong nông nghiệp △giáo dục △thu thuế △an sinh xã hội △ứng phó thiên tai. Phân tích cho rằng ở những quốc gia thiếu nhân lực chuyên môn và năng lực hành chính, AI có thể hỗ trợ công việc của bác sĩ, giáo viên và công chức.

Tỷ trọng việc làm hiện tại đối mặt với rủi ro tự động hóa do AI tạo sinh ở các nước thu nhập thấp và trung bình là 4,5%, thấp hơn 9,7 điểm phần trăm so với mức 14,2% tại các nước thu nhập cao.

Ngược lại, tỷ trọng việc làm mà AI có thể nâng cao năng suất một cách đáng kể được ghi nhận ở mức 16,2% tại các nước đang phát triển và 18,7% tại các nước thu nhập cao. Khác với khoảng cách về rủi ro tự động hóa, tiềm năng nâng cao năng suất giữa hai nhóm chỉ chênh lệch 2,5 điểm phần trăm.

Ông Indermit Gill (Indermit Gill), Phó Chủ tịch cấp cao kiêm Kinh tế trưởng của Nhóm Ngân hàng Thế giới, phát biểu trong thông cáo rằng "AI đã ném một sợi dây cứu sinh cho các nước đang phát triển". Ông giải thích rằng ngay cả khi không có các mô hình lớn hay trung tâm dữ liệu quy mô lớn, việc điều chỉnh các công cụ AI chi phí thấp cho phù hợp với điều kiện địa phương vẫn có thể giúp nhiều người tiếp cận dịch vụ y tế, giáo dục, tư pháp và nông nghiệp hơn.

Tuy nhiên, báo cáo cũng cảnh báo rằng việc ứng dụng AI không tự động thu hẹp khoảng cách tăng trưởng. Trong khi các hệ thống AI tiên tiến nhất đang tập trung ở một số ít quốc gia và doanh nghiệp, nhiều nước đang phát triển vẫn thiếu điện năng ổn định, internet, dữ liệu, nhân lực kỹ thuật và niềm tin vào thể chế.

Báo cáo chỉ ra rằng nếu để mặc khoảng cách nền tảng này, AI có thể làm gia tăng chênh lệch giữa các quốc gia cũng như bất bình đẳng trong nội bộ từng nước. Tình trạng tập trung quyền lực thị trường và niềm tin vào các cơ quan công quyền bị xói mòn cũng được nêu ra như những yếu tố rủi ro.

Các báo cáo số hóa trước đây của Ngân hàng Thế giới đã tổng hợp các điều kiện nền tảng cho AI thành khái niệm "4C", gồm kết nối, năng lực tính toán, dữ liệu theo bối cảnh và năng lực. Báo cáo lần này cũng không xem AI là giải pháp duy nhất, mà nhấn mạnh cần đồng thời chuẩn bị lưới điện, internet, giáo dục, mua sắm công và quản trị dữ liệu.

Báo cáo và thông cáo của Ngân hàng Thế giới không đề cập trực tiếp đến tiền mã hóa hay blockchain. Tuy nhiên, các vấn đề về tài nguyên tính toán, khả năng tiếp cận dữ liệu và sự phụ thuộc vào nền tảng có liên hệ gián tiếp với chương trình nghị sự của ngành Web3, vốn đề cao hạ tầng tính toán phân tán và xác thực dữ liệu.

TokenPost trước đó từng đưa tin về cuộc thảo luận gắn AI có trách nhiệm với vấn đề phổ cập tài chính. Báo cáo lần này cũng khẳng định rằng yếu tố quyết định hiệu quả ứng dụng AI không nằm ở bản thân công nghệ, mà ở việc hoàn thiện đồng thời thể chế và hạ tầng tại địa phương.