Malaysia xét ngoại lệ cấm xuất khẩu đất hiếm thô

Malaysia đang xem xét cho phép xuất khẩu chọn lọc một phần quặng đất hiếm, trong khi vẫn duy trì định hướng cấm xuất khẩu toàn diện đối với đất hiếm thô. Động thái này nhằm tăng vị thế đàm phán của Malaysia trong chuỗi cung ứng đất hiếm toàn cầu, lĩnh vực hiện do Trung Quốc chi phối.

Malaysia đã cấm xuất khẩu quặng đất hiếm từ tháng 10 năm 2025. Jakarta Post cho biết biện pháp này được đưa ra để thúc đẩy các hoạt động tạo giá trị gia tăng trong nước như chế biến và tinh luyện. Gần đây, chính sách này đang có dấu hiệu chuyển sang hướng mở ra một số ngoại lệ có điều kiện.

Trữ lượng đất hiếm của Malaysia được ước tính khoảng 16,1 triệu tấn, đứng thứ ba thế giới. Năm 2025, Malaysia trở thành nước đầu tiên ngoài Trung Quốc sản xuất thành công dysprosium oxide. Dysprosium là nguyên liệu then chốt của nhóm đất hiếm nặng, được sử dụng trong nam châm vĩnh cửu cho động cơ xe điện và tua-bin gió.

Tuy nhiên, điểm nghẽn thực sự của thị trường đất hiếm không nằm ở khai thác mà ở khâu chế biến. Trung Quốc được cho là kiểm soát hơn 85% năng lực xử lý đất hiếm toàn cầu, bao gồm tinh luyện và chế biến. Điều này cho thấy ngay cả khi khai thác được quặng, các nước vẫn phụ thuộc lớn vào Trung Quốc ở giai đoạn biến quặng thành vật liệu sử dụng được.

Malaysia đã ký biên bản ghi nhớ(MOU) về khoáng sản thiết yếu với Mỹ vào năm 2025. Đến tháng 7 năm 2026, nước này bắt đầu hợp tác với công ty Pháp Carester và các doanh nghiệp phía Bỉ về chuyển giao công nghệ chế biến, cũng như xây dựng nhà máy tách đất hiếm.

Các doanh nghiệp Mỹ được cho là đã ký hợp đồng bao tiêu dài hạn với các cơ sở tại Malaysia. Một số hợp đồng bao gồm điều khoản bảo đảm giá sàn 110 USD/kg (khoảng 152.000 won) đối với một số loại oxide đất hiếm. Lynas, công ty khai khoáng của Australia đang vận hành cơ sở chế biến đất hiếm tại Malaysia, được xem là một trong những bên liên quan chính của các thỏa thuận này.

Malaysia được đánh giá có tiềm năng cung cấp tối đa khoảng 20% thị trường đất hiếm nặng ngoài Trung Quốc. Việc phân bổ hợp tác với cả Mỹ và châu Âu cho thấy nước này muốn giảm rủi ro phụ thuộc vào một nguồn cung hoặc một nhóm đối tác, đồng thời xây dựng tệp khách hàng không nghiêng hẳn về một bên.

Dù vậy, hoạt động của Lynas tại Malaysia nhiều lần vấp phải phản đối trong nước liên quan đến vấn đề môi trường. Nhiều thỏa thuận hợp tác với Mỹ và châu Âu cũng vẫn dừng ở cấp biên bản ghi nhớ, nên chưa thể xác nhận liệu các kế hoạch này có dẫn tới khởi công nhà máy và tăng sản lượng thực tế hay không.

Việc xem xét ngoại lệ cho lệnh cấm xuất khẩu quặng đất hiếm hiện vẫn ở giai đoạn chính sách. Phạm vi được phép xuất khẩu và thời điểm triển khai cụ thể chưa được xác nhận. Tác động đối với thị trường đất hiếm cần thêm dữ liệu để đánh giá.