Hợp đồng tương lai vĩnh cửu 50 nghìn tỷ USD/năm chi phối giá Bitcoin(BTC)

Hợp đồng tương lai vĩnh cửu, sản phẩm phái sinh tiền mã hóa không có ngày đáo hạn, đang xử lý khoảng 50 nghìn tỷ USD (khoảng 70 triệu tỷ won) mỗi năm và vượt xa giao dịch giao ngay của Bitcoin(BTC).

Theo CoinDesk đưa tin ngày 27 (giờ địa phương), hợp đồng tương lai vĩnh cửu lần đầu xuất hiện trên BitMEX vào tháng 5 năm 2015 và sau 11 năm đã trở thành một trong những sản phẩm tài chính được giao dịch nhiều nhất thế giới. Trong ngành, sản phẩm này còn được gọi là perpetual swap, hay viết tắt là “perp”.

◇ Hợp đồng không đáo hạn loại bỏ gánh nặng rollover

Điểm cốt lõi của hợp đồng tương lai vĩnh cửu là không có ngày đáo hạn. Với hợp đồng tương lai thông thường, hợp đồng kết thúc và được thanh toán vào một ngày cố định. Nếu muốn giữ vị thế, nhà đầu tư phải chuyển sang hợp đồng kế tiếp, tức thực hiện rollover.

Quá trình này tạo ra basis, tức chênh lệch giữa giá hợp đồng tương lai và giá giao ngay. Nhà đầu tư vì vậy phải chấp nhận cả chi phí rollover lẫn rủi ro lệch giá.

Trong giai đoạn đầu của thị trường tiền mã hóa, cấu trúc này đặc biệt bất tiện. Giá hợp đồng tương lai thường cao hơn giá giao ngay, trong khi vị thế lại bị đóng vào mỗi kỳ đáo hạn. BitMEX, do Arthur Hayes (Arthur Hayes) và Ben Delo (Ben Delo) thành lập năm 2014, từng rút ngắn kỳ hạn hợp đồng từ theo quý xuống theo tháng, theo tuần, 48 giờ rồi 24 giờ, nhưng cách này vẫn chưa giải quyết tận gốc vấn đề.

Giải pháp của BitMEX là loại bỏ hoàn toàn ngày đáo hạn. Hợp đồng tương lai vĩnh cửu do Delo thiết kế không có ngày thanh toán cuối cùng và không cần rollover. Nhà đầu tư có thể nắm giữ trong vài giờ hoặc duy trì lâu hơn. Tuy nhiên, khi không còn mốc đáo hạn, thị trường cần một cơ chế riêng để giữ giá hợp đồng bám sát giá giao ngay.

◇ Phí funding giúp thu hẹp chênh lệch giá

Cơ chế đó là phí funding. Trên thị trường hợp đồng tương lai vĩnh cửu, khoản thanh toán giữa bên giữ vị thế mua và bên giữ vị thế bán diễn ra 8 giờ một lần. Nếu giá hợp đồng vĩnh cửu cao hơn giá giao ngay, bên mua trả tiền cho bên bán. Ngược lại, nếu giá hợp đồng thấp hơn giá giao ngay, bên bán trả tiền cho bên mua.

Mức thanh toán phụ thuộc vào độ rộng chênh lệch giữa hai mức giá trong 8 giờ trước đó. Khi nhu cầu vị thế mua tăng mạnh và đẩy giá hợp đồng vĩnh cửu lên cao, chi phí duy trì vị thế mua cũng tăng. Khi chi phí trở nên đắt đỏ, nhu cầu giảm xuống và chênh lệch giá có xu hướng thu hẹp.

Các nhà tạo lập thị trường cũng góp phần tăng tốc quá trình hội tụ giá. Khi premium mở rộng, họ có thể bán hợp đồng tương lai vĩnh cửu và mua tài sản giao ngay để thực hiện giao dịch chênh lệch giá.

Đòn bẩy là yếu tố khác giúp thị trường perp tăng trưởng mạnh. Các sàn cho phép nhà đầu tư mở vị thế lớn hơn số tiền ký quỹ, với giới hạn khác nhau tùy nền tảng và môi trường pháp lý. Trong giai đoạn đỉnh cao của BitMEX, mức đòn bẩy tối đa lên tới 100 lần. Khi giá Bitcoin(BTC) biến động 1%, lãi hoặc lỗ của vị thế dùng toàn bộ đòn bẩy có thể bị khuếch đại tới 100%.

Rủi ro được kiểm soát bằng hệ thống thanh lý tự động. Khi khoản lỗ tiến gần quy mô ký quỹ, hệ thống buộc đóng vị thế trước khi tài khoản rơi xuống số âm. Tốc độ và độ chính xác của công cụ thanh lý từng là lợi thế cạnh tranh của các sàn phái sinh đời đầu, và đến nay vẫn được xem là hạ tầng cốt lõi.

◇ Sân khấu phát hiện giá dịch chuyển từ giao ngay sang perp

Hợp đồng tương lai vĩnh cửu hiện đã trở thành trung tâm phát hiện giá của thị trường tiền mã hóa. Khi giá Bitcoin(BTC) biến động mạnh, điểm khởi phát thường nằm ở thị trường perp, còn thị trường giao ngay đi theo sau. Đây là lý do nhà đầu tư khó đọc toàn bộ thị trường nếu chỉ nhìn vào giá giao ngay.

Sự chú ý cũng đang lan sang tài chính truyền thống. Cơ quan quản lý Mỹ đang xem xét khả năng áp dụng cấu trúc này cho tài sản truyền thống, trong khi khả năng Sàn giao dịch hàng hóa Chicago niêm yết hợp đồng tương lai vĩnh cửu dựa trên cổ phiếu cũng được nhắc đến.

Tuy nhiên, không có ngày đáo hạn không đồng nghĩa với không có rủi ro. Phí funding có thể tích lũy thành chi phí theo thời gian, còn đòn bẩy cao có thể dẫn đến thanh lý chỉ sau những biến động nhỏ. Vì vậy, mức độ hiểu biết của nhà đầu tư về cấu trúc sản phẩm sẽ ngày càng quan trọng, trong khi thị trường tiếp tục theo dõi liệu mô hình perp có mở rộng sâu hơn sang tài chính truyền thống hay không.