Đảo Man đi đầu thế giới công nhận dữ liệu là tài sản pháp lý, mở đường bùng nổ DeAI

Theo CoinDesk đưa tin ngày 10 tháng 4 năm 2025 (giờ địa phương), đảo Man trở thành nơi đầu tiên trên thế giới chính thức công nhận *“dữ liệu”* là *“tài sản pháp lý”*. Động thái này có thể trở thành bước ngoặt với ngành *“AI phi tập trung (DeAI)”*, vốn từ lâu phải hoạt động trong khoảng trống pháp lý liên quan đến *“dữ liệu”* và *“quyền sở hữu kỹ thuật số”*.

Quốc hội Tynwald của đảo Man đã thông qua “Đạo luật Quỹ (sửa đổi) 2025”, lần đầu tiên xác định rõ địa vị pháp lý của *“dữ liệu”*. Theo khuôn khổ mới, các bộ *“dữ liệu”* có thể được ghi nhận trên báo cáo tài chính, cấp *“giấy phép khai thác”*, dùng làm *“tài sản thế chấp”* hoặc chuyển nhượng trong các giao dịch tài chính. Trước đây, trong hệ thống thông luật Anh, *“dữ liệu”* không thuộc nhóm “tài sản vật chất” cũng không được xem là “quyền đòi nợ”, khiến việc xác định quyền sở hữu và định giá rất mơ hồ.

*“Bình luận”*: Đây là lần hiếm hoi một cơ chế pháp lý đi trước thực tiễn thị trường, trực tiếp nhắm đến nhu cầu *“tài sản hóa dữ liệu”* trong bối cảnh AI bùng nổ.

Theo khuôn khổ mới, hạt nhân của cải cách nằm ở mô hình *“Quỹ tài sản dữ liệu (DAF)”*. Đây là cấu trúc pháp lý được mở rộng từ luật quỹ năm 2011 của đảo Man, cho phép hình thành một pháp nhân chuyên biệt để nắm giữ và quản lý *“dữ liệu”* như một loại *“tài sản”* riêng biệt. Doanh nghiệp hoặc dự án có thể chuyển giao các bộ *“dữ liệu”* vào quỹ, thiết lập quy tắc truy cập, điều kiện khai thác và cơ chế chia sẻ giá trị, từ đó đưa *“dữ liệu”* vào phạm vi giao dịch, tài trợ và sản phẩm tài chính.

Nhà sáng lập công ty AI Cooling Strategies, Samuel Cooling (Samuel Cooling), nhận định: “Giá trị *dữ liệu* bùng nổ nhờ AI, nhưng cấu trúc sở hữu và pháp lý lại bị bỏ lại phía sau. Đảo Man đang lấp đúng khoảng trống này và rất có thể mở ra một thị trường hoàn toàn mới”.

Với các dự án *“DeAI”*, đạo luật mới được dự đoán sẽ giải quyết nhiều vấn đề mang tính cấu trúc. Thứ nhất, bộ *“dữ liệu huấn luyện”* – vốn là nền tảng của mọi mô hình – nay được coi là *“tài sản pháp lý”* rõ ràng, giúp làm sáng tỏ địa vị tài sản vốn mập mờ trước đây. Thứ hai, *“dữ liệu do cộng đồng đóng góp”* sẽ được quản lý theo cách có thể truy vết và kiểm toán, qua đó giảm đáng kể nguy cơ tranh chấp *“quyền sở hữu dữ liệu”* giữa người dùng, nhà phát triển và nhà đầu tư.

Ở góc độ huy động vốn, thay đổi lớn cũng được kỳ vọng. Các định chế tài chính và nhà đầu tư có thể xem *“dữ liệu nằm trong DAF”* là *“tài sản bảo đảm”* để cấp tín dụng hoặc rót vốn. Điều này có thể cải thiện mạnh khả năng tiếp cận vốn của các startup AI tập trung vào *“dữ liệu”* – nhóm doanh nghiệp thường nắm tài sản vô hình nhưng lại khó chứng minh giá trị trong hệ thống tài chính truyền thống.

Aga Strandskov (Aga Strandskov), phụ trách chiến lược dữ liệu tại chương trình “Digital Isle of Man”, nhấn mạnh: “Vấn đề không phải thế giới thiếu *dữ liệu*, mà là thiếu một cấu trúc khai thác đáng tin cậy. Luật mới cung cấp cả hạ tầng pháp lý lẫn hạ tầng quản trị cho việc sử dụng *dữ liệu*”.

So với các trung tâm tài chính lớn, bước đi của đảo Man càng nổi bật. Tại Anh, ý tưởng coi *“tài sản kỹ thuật số”* như một nhóm tài sản riêng đã được thảo luận nhưng chưa thành luật. Mỹ cũng chưa có một khung liên bang thống nhất để xác định *“tính chất tài sản của dữ liệu”*. Liên minh châu Âu (EU) hiện chủ yếu tập trung vào quyền truy cập, chia sẻ và di chuyển *“dữ liệu”* (như trong Đạo luật Dữ liệu), nhưng còn thiếu định nghĩa rõ ràng về *“dữ liệu như một loại tài sản”* có thể thế chấp và giao dịch tài chính.

Đảo Man đồng thời thiết kế cơ chế bảo vệ *“dữ liệu”* và *“tài sản dữ liệu”* trước các yêu cầu tiếp cận từ nước ngoài, tương tự như cách Mỹ áp dụng Đạo luật CLOUD đối với dữ liệu lưu trữ trên máy chủ. Cách tiếp cận này giúp củng cố tính độc lập về thẩm quyền tài phán, biến đảo Man thành một dạng “khu trú ẩn pháp lý” cho *“tài sản dữ liệu”* quốc tế.

*“Bình luận”*: Về mặt cấu trúc, động thái này giống giai đoạn Nhật Bản tái phân loại *“tiền mã hóa”* thành sản phẩm tài chính và đưa thị trường vào khuôn khổ giám sát – từ đó tạo tiền đề cho các sàn giao dịch và quỹ tiền mã hóa bùng nổ trong khuôn khổ luật pháp.

Khi *“dữ liệu”* không còn bị xem là nguồn lực mơ hồ mà trở thành *“tài sản pháp lý”* đầy đủ, nền tảng cho *“DeAI”* và toàn bộ ngành *“dữ liệu”* có thể thay đổi sâu sắc: từ cấu trúc sở hữu, mô hình gọi vốn, cho tới cách định giá và giao dịch *“dữ liệu”* trên thị trường quốc tế. Nếu các trung tâm tài chính lớn như Mỹ, EU hay Anh không sớm hoàn thiện luật chơi, cuộc cạnh tranh thu hút dòng *“dữ liệu tài sản hóa”* rất có thể sẽ nghiêng về những khu vực đi trước như đảo Man.