Iran tính thu phí eo biển Hormuz bằng tiền mã hóa để né trừng phạt Mỹ, Bitcoin(BTC) có được chọn?

Theo Financial Times(FT) đưa tin ngày 9 (giờ địa phương), chính quyền Iran đang xem xét hình thức thu *“phí lưu thông qua eo biển Hormuz”* bằng tiền mã hóa nhằm *tránh né lệnh trừng phạt* của Mỹ. Thông tin này lập tức thu hút sự chú ý của cộng đồng **“Bitcoin(BTC)”**, đặt ra câu hỏi liệu đồng tiền này có đang trở thành công cụ thanh toán trong các giao dịch quốc tế có rủi ro trừng phạt cao hay không.

Tuy nhiên, nội dung cụ thể về loại tài sản số Iran muốn sử dụng vẫn gây tranh cãi. Một số nguồn cho rằng Tehran không trực tiếp nhắm tới **“Bitcoin(BTC)”**, mà thiên về **stablecoin** hoặc **nhân dân tệ kỹ thuật số/các hình thức thanh toán bằng đồng nhân dân tệ**.

Theo FT, Iran đã cân nhắc yêu cầu các tàu chở dầu khi qua eo biển Hormuz phải thanh toán *phí lưu thông* bằng tài sản số, coi đây là cách *vượt qua hệ thống tài chính truyền thống* vốn bị Mỹ giám sát chặt. Eo biển Hormuz là tuyến đường hàng hải chiến lược, nơi trung chuyển khoảng **20% lượng dầu mỏ vận chuyển bằng đường biển trên toàn thế giới**, nên bất kỳ thay đổi nào về cơ chế thanh toán tại đây đều có thể tạo ra tiền lệ quan trọng.

Trong khi đó, nhà phân tích Alex Sohn từ Galaxy lưu ý rằng một số báo cáo đã *diễn giải quá mức* vai trò của **“Bitcoin(BTC)”**. Theo ông, trong nội bộ thị trường, kịch bản được thảo luận nhiều hơn là Iran sử dụng **stablecoin** (như USDT hoặc USDC) hoặc **thanh toán bằng đồng nhân dân tệ**, thay vì chuyển hẳn sang *Bitcoin*.

Ở chiều ngược lại, các nhà ủng hộ **“Bitcoin(BTC)”** cho rằng stablecoin lại phụ thuộc rất lớn vào tổ chức phát hành. Nhà đầu tư Justin Bekkel nhấn mạnh, các stablecoin phổ biến như USDT và USDC đều có *cơ chế danh sách đen (blacklist)*, cho phép đơn vị phát hành đóng băng tài sản của những địa chỉ ví bị chỉ định. Ông cho rằng các khung pháp lý mới của Mỹ, trong đó có dự luật được giới tiền mã hóa gọi là *GENIUS*, đang thúc đẩy mạnh hơn các công cụ kiểm soát này, qua đó làm suy yếu vai trò “trung lập” của stablecoin trong bối cảnh trừng phạt.

*“USDT và USDC đều tích hợp sẵn chức năng black list. Chỉ cần địa chỉ ví bị liệt kê, tổ chức phát hành hoàn toàn có thể đóng băng token của bạn”*, Bekkel nói.

Ngược lại, theo luận điểm của phe ủng hộ **“Bitcoin(BTC)”**, mạng lưới này không có tổ chức phát hành trung tâm, cũng không có cơ chế đóng băng đơn phương, nên về mặt lý thuyết có thể đóng vai trò *hệ thống thanh toán trung lập* giữa các quốc gia. Nếu Iran thực sự áp dụng **“Bitcoin(BTC)”** để thu phí qua eo biển Hormuz, đây sẽ là ví dụ điển hình cho việc tiền mã hóa này được sử dụng như *mạng lưới thanh toán thay thế* trong các giao dịch chịu rủi ro trừng phạt.

Về mặt kỹ thuật, giới phân tích đánh giá **QR code** sẽ là phương thức thanh toán khả dĩ nhất tại eo biển Hormuz. Alex Sohn ước tính mức phí cho mỗi tàu chở dầu qua khu vực có thể dao động từ **200.000 USD đến 2 triệu USD**. Cũng theo FT, phía Iran được cho là muốn mọi giao dịch phải hoàn tất trong *vài giây*, ngụ ý khả năng sử dụng **Lightning Network** – giải pháp mở rộng cho **“Bitcoin(BTC)”** cho phép giao dịch gần như tức thì, thay vì chờ khoảng 10 phút cho mỗi khối trên chuỗi chính.

Tuy vậy, **Lightning Network** hiện được cho là chỉ hỗ trợ hiệu quả đối với giao dịch có giá trị tối đa khoảng **1 triệu USD**, thấp hơn biên trên trong ước tính phí của Sohn. Do đó, vẫn còn nghi vấn về mức độ phù hợp khi dùng Lightning cho các khoản thanh toán hàng triệu USD trên thực tế. Sohn nhận định, một phương án thực tế hơn là Iran cung cấp **mã QR hoặc địa chỉ ví Bitcoin** riêng cho từng tàu đã được phê duyệt, sau đó xử lý việc xác nhận thanh toán ở tầng hạ tầng hoặc qua các thỏa thuận song phương.

*bình luận*: Việc Iran cân nhắc mô hình thanh toán này, bất kể cuối cùng chọn **“Bitcoin(BTC)”**, stablecoin hay nhân dân tệ, đều là tín hiệu cho thấy các quốc gia chịu trừng phạt đang chủ động tìm kiếm kênh thanh toán nằm ngoài quỹ đạo hệ thống USD. Điều này có thể thúc đẩy nhu cầu thử nghiệm các mạng lưới thanh toán phi tập trung, đồng thời gia tăng sức ép lên các nhà làm luật Mỹ và phương Tây trong việc kiểm soát tài sản số.

Hiện tại, thông tin quanh kế hoạch thu phí qua eo biển Hormuz của Iran vẫn còn mâu thuẫn, đặc biệt là về việc có sử dụng **“Bitcoin(BTC)”** thực sự hay không. Trong khi cộng đồng tiền mã hóa coi đây là phép thử xem **“Bitcoin(BTC)”** có thể vượt ra khỏi vai trò tài sản đầu tư để trở thành công cụ thanh toán xuyên biên giới hay không, thì giới quan sát cho rằng cần thêm các xác nhận chính thức về mô hình thu phí, loại tài sản số được lựa chọn và cơ chế kỹ thuật đi kèm, trước khi đánh giá tác động lâu dài lên thị trường tiền mã hóa toàn cầu.