Sam Altman thừa nhận thỏa thuận OpenAI–Lầu Năm Góc 'cơ hội và cẩu thả' sau làn sóng tẩy chay ChatGPT

Theo The Guardian đưa tin ngày 3 (giờ địa phương), Giám đốc điều hành OpenAI, Sam Altman (샘 올트먼), đã công khai thừa nhận quá trình công bố hợp tác với Bộ Quốc phòng Mỹ là “cơ hội chủ nghĩa và cẩu thả” (opportunistic and sloppy). Thỏa thuận cho phép triển khai công nghệ ChatGPT và các giải pháp **“OpenAI”** vào mạng lưới quân sự tuyệt mật của Mỹ đã thổi bùng làn sóng phản đối dữ dội từ cộng đồng người dùng, buộc Altman phải lên tiếng nhận trách nhiệm về cách thức truyền thông và tốc độ triển khai.

Trong loạt bài đăng trên X ngày 3 (giờ địa phương), Altman thừa nhận: việc vội vàng công bố thỏa thuận vào ngày thứ sáu là “một trong những sai lầm” của ông. Ông cho rằng OpenAI đã không giải thích rõ các khía cạnh phức tạp của hợp đồng, đặc biệt là những điều khoản liên quan đến sử dụng **“ChatGPT”** trong hạ tầng quân sự và các giới hạn về giám sát. Theo Altman, khoảng trống thông tin đã khiến dư luận nhanh chóng tin rằng đây là bước đệm cho giám sát nội địa và lạm dụng dữ liệu.

Thỏa thuận gây tranh cãi được công bố vào cuối tuần trước, cho phép triển khai công nghệ **“OpenAI”** vào “mạng quân sự tuyệt mật” của Mỹ. Về mặt kỹ thuật, điều này đồng nghĩa mô hình như **“ChatGPT”** có thể hoạt động trong các môi trường hạ tầng phòng thủ tối mật. Nhưng ngay sau thông báo, người dùng bắt đầu kêu gọi tẩy chay, xóa tài khoản và chấm dứt sử dụng dịch vụ, với lo ngại công nghệ của **“OpenAI”** sẽ phục vụ giám sát quần chúng, mở rộng khả năng tình báo và xói mòn tiêu chuẩn đạo đức doanh nghiệp.

Dữ liệu thị trường ứng dụng phản ánh rất nhanh làn sóng phản ứng. Theo Sensor Tower, được TechCrunch trích dẫn ngày 3 (giờ địa phương), số lượt gỡ cài đặt ứng dụng **“ChatGPT”** tại Mỹ đã tăng 295% chỉ trong 24 giờ sau thông báo. Trên App Store, chiến dịch “cancel” lan rộng, kéo theo số đánh giá 1 sao tăng tới 775%. Trong khi đó, đối thủ cùng ngành hưởng lợi rõ rệt. Appfigures ghi nhận ứng dụng AI đối thoại Claude của Anthropic vươn lên vị trí dẫn đầu bảng xếp hạng tải về trên Apple App Store tại Mỹ, cho thấy người dùng đang thử nghiệm các lựa chọn thay thế ngoài hệ sinh thái **“OpenAI”**.

bình luận: Phản ứng cực đoan trong thời gian rất ngắn cho thấy lòng tin của người dùng đối với các nền tảng AI đang ở trạng thái nhạy cảm. Chỉ cần nghi ngờ về sử dụng cho mục đích quân sự hoặc giám sát, dòng dịch chuyển sang đối thủ cạnh tranh có thể diễn ra tức thì.

Để xoa dịu lo ngại về giám sát, Altman cho biết hợp đồng với Bộ Quốc phòng sẽ được sửa đổi, bổ sung các điều khoản ràng buộc rõ ràng hơn. Cụ thể, ông dự kiến đưa vào hợp đồng ngôn ngữ “cấm tuyệt đối việc giám sát trong nước nhắm vào công dân Mỹ”, đồng thời viện dẫn Hiến pháp và các đạo luật an ninh quốc gia làm cơ sở pháp lý. Điều khoản mới sẽ ngăn chặn “truy vết và theo dõi có chủ đích” với người Mỹ, kể cả khi sử dụng “dữ liệu cá nhân mua từ bên thứ ba cho mục đích thương mại (commercially obtained personal data)”.

bình luận: Nếu điều khoản này được công bố và giám sát minh bạch, đây có thể trở thành chuẩn mực hợp đồng mới giữa các công ty AI và cơ quan an ninh, tạo thành tiền lệ về bảo vệ quyền riêng tư trong những ứng dụng nhạy cảm.

Altman cũng cho biết Bộ Quốc phòng Mỹ đã “xác nhận sẽ không cho phép các cơ quan tình báo, như Cơ quan An ninh quốc gia (NSA), sử dụng dịch vụ theo thỏa thuận hiện tại nếu không có điều chỉnh hợp đồng riêng”. Nói cách khác, việc sử dụng công nghệ **“OpenAI”** trong quân đội và trong các cơ quan tình báo được phân tách, và nếu mở rộng cho khối tình báo sẽ phải trải qua quy trình đàm phán, ký kết mới với các điều kiện riêng biệt. Đây được coi là một lớp “van an toàn” nhằm giảm bớt lo ngại công cụ như **“ChatGPT”** âm thầm chảy vào hạ tầng giám sát của giới tình báo.

Trong các bài đăng tiếp theo, Altman nhấn mạnh quản trị AI phải nằm dưới “sự giám sát dân chủ”, đồng thời khẳng định không một công ty tư nhân nào được quyền tự mình định đoạt con đường phát triển của xã hội. Ông nói OpenAI sẽ tiếp tục hợp tác với chính phủ, nhưng mọi hợp tác phải đi kèm cơ chế bảo vệ tự do dân sự (civil liberties) và giới hạn quyền lực nhà nước khi sử dụng công nghệ AI.

bình luận: Đây là thông điệp quan trọng, cho thấy OpenAI đang cố gắng tự định vị như một tổ chức “phục vụ lợi ích công”, chứ không chỉ đơn thuần là một doanh nghiệp thương mại. Tuy nhiên, khoảng cách giữa tuyên bố nguyên tắc và thiết kế hợp đồng thực tế vẫn là điểm cần được giám sát chặt chẽ.

Dư chấn nội bộ của sự cố cũng bắt đầu lộ diện. Altman tiết lộ ông sẽ tổ chức một cuộc họp toàn công ty (all-hands meeting) để giải thích chi tiết nội dung thỏa thuận với Bộ Quốc phòng, cũng như trấn an nhân viên lo ngại về định hướng mới của **“OpenAI”** với các dự án liên quan chính phủ. Ông mô tả đây là “một trong những quyết định lớn đầu tiên mà việc tích hợp trực tiếp với chính phủ được đặt ở trung tâm”. Nhiều nhân viên trong ngành AI, không chỉ tại **“OpenAI”**, bày tỏ lo ngại công nghệ họ xây dựng sẽ được tái mục đích cho chiến tranh, giám sát và kiểm soát xã hội, trái với lời kêu gọi “AI vì nhân loại” ban đầu.

Trong bối cảnh hệ thống AI ngày càng đi sâu vào hạ tầng công, đặc biệt là quân sự và an ninh, câu chuyện hợp tác giữa **“OpenAI”** và Bộ Quốc phòng Mỹ đang trở thành phép thử lớn về “niềm tin” và “trách nhiệm giải trình”. Nếu không có khung giám sát dân chủ và minh bạch, cả người dùng lẫn nhà phát triển đều có thể quay lưng. Ngược lại, nếu các ràng buộc như cấm giám sát nội địa, kiểm soát dữ liệu cá nhân và phân tách rõ ràng giữa quân đội – tình báo được thực thi nghiêm túc, mô hình này có thể trở thành khuôn mẫu cho cách ngành AI hợp tác với nhà nước trong tương lai.

bình luận: Vụ việc cho thấy với các nền tảng AI cỡ lớn như **“OpenAI”** và **“ChatGPT”**, tài sản cốt lõi không chỉ là mô hình hay dữ liệu, mà còn là niềm tin xã hội. Mất niềm tin, mọi lợi thế công nghệ có thể bốc hơi rất nhanh trong kỷ nguyên mà người dùng có quá nhiều lựa chọn thay thế.