Nasdaq đề xuất VanEck JitoSOL ETF: Bước thử nghiệm ETF liquid staking đầu tiên với Solana(SOL) tại Mỹ

Nasdaq vừa nộp đơn lên Ủy ban Chứng khoán và Giao dịch Mỹ(SEC) xin chấp thuận sửa đổi quy định để niêm yết *từ Solana(SOL)* và *từ JitoSOL* thông qua sản phẩm “VanEck JitoSOL ETF”. Động thái này có thể trở thành tín hiệu cho thấy làn sóng ETF tài sản số tại Mỹ đang bắt đầu mở rộng sang mảng *từ liquid staking* (staking thanh khoản), thu hút sự chú ý lớn từ giới đầu tư tiền mã hóa.

Theo Cointelegraph đưa tin ngày 24 (giờ địa phương), Nasdaq đã gửi hồ sơ đề nghị cho phép niêm yết và giao dịch VanEck JitoSOL ETF theo “Quy tắc Nasdaq 5711(d)” liên quan đến chứng chỉ quỹ ủy thác dựa trên hàng hóa. Cấu trúc sản phẩm này cho phép quỹ trực tiếp nắm giữ token *từ JitoSOL*, là liquid staking token được phát hành dựa trên lượng *từ Solana(SOL)* đã được staking trên mạng Solana. Nói cách khác, ETF không nắm SOL trực tiếp mà sở hữu JitoSOL – token đại diện cho SOL đã khóa staking kèm phần thưởng đi kèm.

Về cơ chế, *từ liquid staking* cho phép nhà đầu tư gửi token vào hệ sinh thái staking của mạng lưới sử dụng cơ chế đồng thuận bằng chứng cổ phần (PoS), đóng góp vào bảo mật mạng lưới, đồng thời nhận về một token có thể tự do chuyển nhượng, phản ánh cả phần vốn gốc và phần thưởng staking. Nhờ đó, người dùng có thể tham gia “kinh tế staking” mà không cần tự vận hành validator hay quản lý staking trực tiếp trên chuỗi, đồng thời vẫn duy trì thanh khoản cho tài sản của mình.

Trong trao đổi với Cointelegraph, Brian Smith (Brian Smith) – Giám đốc Jito Foundation – cho biết nếu VanEck JitoSOL ETF được SEC thông qua, phần thưởng staking sẽ không được chi trả riêng như cổ tức tiền mặt, mà sẽ được phản ánh trực tiếp vào giá trị tài sản ròng (NAV) của quỹ. Do *từ JitoSOL* được thiết kế để phần thưởng staking tự động tích lũy theo hình thức lãi kép (compounding), mỗi token JitoSOL trong quỹ sẽ đại diện cho cả lượng *từ Solana(SOL)* gốc đã gửi staking lẫn phần lợi nhuận staking thu được từ mạng Solana. Nhà đầu tư chỉ cần nắm giữ JitoSOL là có thể hưởng lợi từ phần thưởng staking, đồng thời vẫn có thể chuyển nhượng, giao dịch token trên thị trường với ít rào cản về thanh khoản.

Trong hồ sơ gửi *từ SEC*, Nasdaq dẫn lại lập luận mà cơ quan này từng sử dụng khi chấp thuận các ETP (sản phẩm giao dịch trên sàn tương tự ETF) spot *từ Bitcoin(BTC)* và *từ Ethereum(ETH)*. Trọng tâm vẫn là hai nhóm điều kiện: cơ chế giám sát thị trường và biện pháp phòng chống gian lận, thao túng giá. Đáng chú ý, *từ JitoSOL* hiện chưa có thị trường phái sinh được quản lý như hợp đồng tương lai niêm yết trên các sàn truyền thống. Nasdaq vì vậy dựa vào khái niệm “các biện pháp khác” (other means) mà SEC từng chấp nhận trong các quyết định trước đó, lập luận rằng yêu cầu giám sát và phòng chống thao túng có thể được đáp ứng mà không cần thị trường hợp đồng tương lai được quản lý làm “điểm tựa”.

Để tính toán NAV, quỹ dự kiến sử dụng chỉ số “MarketVector JitoSOL VWAP Close Index” – một chỉ số giá JitoSOL được xây dựng từ dữ liệu nhiều nền tảng giao dịch khác nhau, nhằm hạn chế rủi ro phụ thuộc quá lớn vào giá từ một sàn đơn lẻ. Hồ sơ cũng nêu rõ quỹ cho phép cơ chế tạo lập và mua lại chứng chỉ quỹ cả bằng tiền mặt lẫn bằng tài sản hiện vật (in-kind), linh hoạt hơn cho nhà tạo lập thị trường và nhà đầu tư tổ chức.

Nasdaq đồng thời nhấn mạnh *từ JitoSOL* có mối tương quan chặt với *từ Solana(SOL)* về mặt kinh tế. Dựa trên các bộ dữ liệu về tương quan giá, sàn giao dịch lập luận rằng các token liquid staking được thiết kế hợp lý có thể được xem xét tương tự tài sản cơ sở (ở đây là SOL) theo cách hiểu “chuẩn niêm yết chung” mà SEC đã thông qua từ tháng 9 năm ngoái. Lập luận này nhằm đẩy mạnh thông điệp: nếu *từ Solana(SOL)* đủ điều kiện làm tài sản cơ sở cho sản phẩm ETP, thì một liquid staking token như JitoSOL – vốn phản ánh giá trị SOL đã staking và phần thưởng đi kèm – cũng nên có cơ hội tương tự.

Theo quy trình, *từ SEC* sẽ phải đưa đề xuất lên Công báo Liên bang (Federal Register). Kể từ ngày đăng Công báo, cơ quan này có 45 ngày để ra quyết định chấp thuận hoặc từ chối, và có thể gia hạn thời gian xem xét lên tối đa 90 ngày nếu cần thêm phân tích.

Hiện tại, chưa có ETF nào tại Mỹ trực tiếp nắm giữ token liquid staking như *từ JitoSOL* dù các sản phẩm cho phép tiếp cận “kinh tế staking” theo khuôn khổ được quản lý đã xuất hiện. Tiêu biểu, REX-Osprey Solana+Staking ETF (SSK) đã bắt đầu giao dịch từ ngày 2 tháng 7 năm ngoái, kết hợp giá spot *từ Solana(SOL)* với phần thưởng staking on-chain để chi trả lợi tức cho cổ đông. Tháng 9 cùng năm, nhà quản lý này tiếp tục ra mắt REX-Osprey ETH+Staking ETF (ESK), sản phẩm cung cấp tiếp xúc với *từ Ethereum(ETH)* và phân phối lợi suất staking hàng tháng cho nhà đầu tư.

Grayscale cũng đang mở rộng mảng staking trong các sản phẩm của mình. Quỹ Grayscale Ethereum Mini Trust ETF và Grayscale Ethereum Trust ETF(ETHE) đã tích hợp chiến lược staking, trong khi Grayscale Solana Trust(GSOL) cũng áp dụng cơ chế tương tự và đang theo đuổi lộ trình nâng cấp thành ETP niêm yết chính thức sau khi được cơ quan quản lý chấp thuận.

Về mặt quy định, Bộ phận Tài chính Doanh nghiệp của SEC (Division of Corporation Finance) từng phát đi quan điểm hồi tháng 5 năm ngoái rằng trong nhiều trường hợp, hoạt động staking trên một số giao thức không cấu thành “chào bán hoặc bán chứng khoán” theo luật chứng khoán liên bang. Đến tháng 8, cơ quan này tiếp tục ban hành hướng dẫn nội bộ liên quan đến liquid staking và các token biên lai staking. Tuy nhiên, đây chỉ là định hướng ở cấp độ nhân sự, không phải quy định chính thức (rulemaking), nên không tự động đảm bảo việc phê duyệt cho từng sản phẩm ETF riêng lẻ.

Trong khi Mỹ vẫn chưa có *từ ETF liquid staking* nào được niêm yết, thị trường châu Âu đã đi trước một bước. 21Shares hồi tháng 1 năm nay đã đưa lên sàn một sản phẩm ETP *từ Solana(SOL)* tích hợp staking thông qua hạ tầng của Jito, cho phép nhà đầu tư tại châu Âu tiếp cận kết hợp giữa biến động giá SOL và lợi suất staking trong một chứng chỉ giao dịch duy nhất.

Dữ liệu từ DefiLlama cho thấy tổng giá trị khóa (TVL) của Jito hiện vào khoảng 1,1 tỷ đô la Mỹ (tương đương khoảng 1,5763 nghìn tỷ đồng). TVL của giao thức được ghi nhận đạt đỉnh hơn 3 tỷ đô la Mỹ (khoảng 4,2975 nghìn tỷ đồng) trong năm 2025 trước khi bước vào giai đoạn điều chỉnh cho đến đầu năm 2026.

bình luận Việc Nasdaq đề xuất niêm yết VanEck JitoSOL ETF đánh dấu bước thử nghiệm quan trọng của thị trường Mỹ với *từ liquid staking* trong khuôn khổ ETF. Nếu hồ sơ được *từ SEC* chấp thuận, đây có thể trở thành tiền lệ cho các sản phẩm ETF dựa trên liquid staking token khác, đồng thời đẩy nhanh cuộc thảo luận về cách quản lý tài sản “vừa là token staking vừa là tài sản giao dịch” trong hệ thống tài chính truyền thống. Ngược lại, nếu bị từ chối với lý do liên quan đến giám sát thị trường hoặc nguy cơ thao túng, quyết định này cũng sẽ gửi tín hiệu rõ ràng hơn về giới hạn chấp nhận của SEC với dòng sản phẩm *từ liquid staking ETF* trong giai đoạn hiện tại.