Vitalik Buterin: Ethereum(ETH) đã giải mã 'tam nan blockchain' bằng công nghệ thực tế

Ethereum và “tam nan” blockchain: Vitalik Buterin tuyên bố đã giải quyết bằng công nghệ thực tế

Vitalik Buterin – đồng sáng lập Ethereum(ETH) – mới đây đã gây chú ý khi khẳng định mạng lưới đã bước đầu giải quyết được bài toán "tam nan" blockchain gồm: tính phi tập trung, bảo mật và mở rộng. Điều đáng nói, tuyên bố này không chỉ dựa vào lý thuyết, mà xuất phát từ nền tảng công nghệ đã được hiện thực hóa qua các dòng mã đang hoạt động trên Ethereum Mainnet.

Theo chia sẻ trên mạng xã hội X ngày 3 (giờ địa phương), Buterin cho biết sự kết hợp giữa hai công nghệ chủ đạo – PeerDAS (Peer-to-Peer Data Availability Sampling) và ZK-EVM (Máy ảo Ethereum dựa trên chứng minh không kiến thức) – đã mang lại bước nhảy vọt trong kiến trúc và hiệu năng của Ethereum. Ông nhấn mạnh rằng “tam nan” đã được “giải quyết bằng mã code thực, không chỉ là lý thuyết trên giấy”.

Cụ thể, công nghệ PeerDAS giúp xác minh tính khả dụng dữ liệu chỉ bằng cách kiểm tra một phần nhỏ của khối dữ liệu, giúp giảm tải và tăng tốc độ xác thực. Trong khi đó, ZK-EVM cho phép xử lý và xác minh giao dịch qua cơ chế “chứng minh không kiến thức”, đảm bảo đồng thời tính bảo mật, khả năng mở rộng và khả năng tương thích trực tiếp với Layer 1. Buterin cho biết ZK-EVM hiện đã đạt "hiệu suất cấp sản xuất" và dự án đang tiếp tục hoàn thiện độ ổn định.

So sánh với các hệ thống đời đầu như BitTorrent và Bitcoin(BTC), Buterin đánh giá Ethereum hiện đã vượt xa. BitTorrent cung cấp tốc độ cao nhưng thiếu đồng thuận, còn Bitcoin thì bảo mật và phi tập trung tốt nhưng mở rộng kém. Nhờ sự tích hợp liên tục các công nghệ như PeerDAS và ZK-EVM, Ethereum đang xây dựng một hệ thống đủ sức đáp ứng cả ba yếu tố truyền thống vô cùng khó cân bằng trong blockchain.

Tuy nhiên, Buterin không dừng lại ở hiện tại. Ông chia sẻ lộ trình kỹ thuật đến năm 2030, trong đó năm 2026 sẽ mở đầu cho việc vận hành các node dựa trên ZK-EVM. Dự kiến tới cuối thập kỷ, ZK-EVM sẽ trở thành hình thức xác thực khối chính của mạng Ethereum. Một trong những mục tiêu dài hạn là xây dựng kiến trúc “xây dựng block phi tập trung”, nhằm ngăn chặn một vài bên kiểm soát thứ tự giao dịch.

Tuy vậy, phản ứng của cộng đồng vẫn đa chiều. Một số người lạc quan cho rằng với việc PeerDAS đã hoạt động thực tế, tuyên bố của Buterin là có cơ sở. “Giờ đây chúng ta không còn bàn chuyện lý thuyết nữa”, một nhà phát triển nhận định. Ngược lại, nhà phát triển chính Mert Mumtaz từ dự án Solana(SOL) phản bác tuyên bố này, cho rằng “tam nan blockchain” vốn là một khái niệm lỗi thời và không còn thực tế.

Trong bối cảnh Ethereum đã thực hiện các nâng cấp lớn như Pectra hay Fusaka, nhiều người vẫn hoài nghi rằng: liệu tiến bộ kỹ thuật có đủ để giải quyết các thách thức về mức độ tập trung và giá trị thị trường? Dữ liệu năm 2025 cho thấy dù mức độ sử dụng và sự quan tâm từ tổ chức tăng lên, giá của Ethereum (ETH) vẫn không tăng tương ứng. Điều này dẫn đến sự chỉ trích rằng công nghệ tiến bộ không nhất thiết đem lại niềm tin đầu tư.

Buterin từng phát biểu rằng: “Nâng cấp công nghệ là không đủ. Nếu Ethereum đánh mất tính phi tập trung và khả năng tiếp cận của người dùng, chúng ta sẽ đánh mất bản chất của chính mình”. Bình luận này cho thấy, song song với đổi mới công nghệ, mạng lưới vẫn cần nỗ lực nhiều hơn để duy trì triết lý ban đầu của blockchain.

Bình luận: Tuyên bố táo bạo của Buterin đã dịch chuyển sự chú ý của thị trường từ các biến động giá ngắn hạn sang những vấn đề dài hạn về cấu trúc mạng và mở rộng hệ sinh thái. Đây có thể được xem là chiến lược tái định hướng niềm tin cho Ethereum – một mạng lưới đang tìm kiếm sự cân bằng giữa “phi tập trung”, “bảo mật” và “mở rộng”.

Chuyên gia hạ tầng Web3 – Daniel Tschinkel – cũng đồng ý với hướng đi này, khi nhận định: “Người dùng cuối cùng sẽ đặt niềm tin vào hệ thống năng suất cao, ổn định và có thể đoán trước được hành vi”.

Từ khóa: 'Ethereum', 'tam nan blockchain', 'PeerDAS', 'ZK-EVM'

Tóm lại, đột phá trong công nghệ tiêu biểu như PeerDAS và ZK-EVM không chỉ giúp mạng Ethereum đạt được các kỳ vọng về 'tam nan blockchain', mà còn mở ra hướng tiếp cận mới, tập trung vào kiến trúc mạng lưới thực tế thay vì chỉ là kỳ vọng lý thuyết. Tuy vậy, thách thức về tính 'phi tập trung' và niềm tin thị trường vẫn sẽ là những chủ đề được đeo bám trong thời gian tới.