Ethereum tiến gần đến lời giải cho 'tam nan blockchain' nhờ ZK-EVM và PeerDAS

Ethereum tiến gần đến việc giải quyết hoàn toàn bài toán “tam nan” của blockchain

Ethereum đang tiến một bước dài trong việc giải quyết “từ tam nan blockchain” – một trong những thách thức lớn nhất của công nghệ này. Theo chia sẻ của nhà đồng sáng lập Ethereum, Vitalik Buterin trên nền tảng X ngày 3 (giờ địa phương), các công nghệ cốt lõi mới như PeerDAS và ZK-EVM đang giúp Ethereum phá vỡ giới hạn tưởng chừng bất khả thi giữa mở rộng mạng lưới, duy trì tính phi tập trung và hiệu quả đồng thuận.

Vitalik Buterin nhấn mạnh công nghệ “PeerDAS” hiện đang hoạt động trên mạng chính Ethereum, cho phép các nút xác minh tính khả dụng của dữ liệu qua phương pháp lấy mẫu mà không cần tải toàn bộ dữ liệu. Trong khi đó, “ZK-EVM” – Dự án máy ảo Ethereum có bằng chứng không kiến thức (zero-knowledge proof) – đã đạt đến hiệu suất vận hành thực tế, cho phép xác minh các giao dịch mà không cần toàn bộ mạng lưới cùng thực hiện lại, qua đó vừa đảm bảo tính toàn vẹn vừa nâng cao hiệu suất mạng lưới.

Với sự kết hợp của hai công nghệ này, Buterin cho rằng Ethereum không chỉ đơn thuần cải thiện hiệu năng, mà đang bước vào giai đoạn chuyển hóa thực sự, trở thành một mạng lưới phi tập trung hiệu quả cấp cao.

Ethereum và cuộc phá vỡ giới hạn “tam nan blockchain”

“Tam nan blockchain” từ lâu là lý thuyết mô tả sự khó khăn trong việc đạt được đồng thời ba mục tiêu: mở rộng quy mô, phi tập trung và bảo mật đồng thuận. Các hệ thống P2P đầu tiên như BitTorrent chỉ đạt được tính phân tán mà không có cơ chế đồng thuận. Bitcoin(BTC) thì duy trì đồng thuận mạnh, nhưng giới hạn về băng thông khiến khó mở rộng.

Trái lại, Vitalik Buterin cho rằng Ethereum đang tiếp cận được cả ba yếu tố: “từ phi tập trung, từ đồng thuận và từ hiệu suất cao”. PeerDAS cho phép tăng khả năng mở rộng hệ thống mà vẫn giữ tính phân tán nhờ phương pháp xác minh dữ liệu có chọn lọc. Còn ZK-EVM cho phép thay đổi cách xác minh bản chất: thay vì xác định “ai thực hiện giao dịch”, hệ thống giờ đây xác định “kết quả đã được chứng minh như thế nào” – mở ra một hướng đi hoàn toàn mới cho tương lai blockchain.

Lộ trình công nghệ gần 10 năm đang thành hiện thực

Vitalik Buterin khẳng định thành tựu hiện tại không đến từ đột phá tức thời, mà là kết quả của quá trình nghiên cứu dài hạn. Công nghệ nền tảng cho PeerDAS đã được nghiên cứu từ cách đây gần một thập kỷ. Trong khi đó, ZK-EVM bắt đầu được phát triển từ năm 2020 nhằm kiểm chứng khả năng ứng dụng bằng chứng không kiến thức trong thực hiện và xác minh giao dịch.

Buterin cũng cho biết từ năm 2026 đến 2030, Ethereum sẽ tiếp tục bước vào giai đoạn “mở rộng”. Mục tiêu là nâng ngưỡng “gas limit”, hoàn thiện xác minh bằng ZK-EVM, và thay đổi cấu trúc khối, tối ưu trạng thái hệ thống cũng như cải thiện chi phí giao dịch. Đặc biệt, từ năm 2027, ZK-EVM được kỳ vọng sẽ trở thành công nghệ xác minh chủ đạo trên mạng Ethereum.

Từ năm 2026 trở đi, những công nghệ như ePBS và BALs sẽ cho phép mạng lưới nâng cao năng lực xử lý một cách an toàn hơn. Theo dự kiến, Ethereum sẽ có thể xử lý lượng giao dịch lớn hơn mà không làm giảm tính bảo mật hay phi tập trung.

Mục tiêu tiếp theo: Phân quyền hóa quá trình tạo khối

Vitalik Buterin cũng đề cập đến thách thức dài hạn: sự tập trung trong quá trình tạo khối vẫn tiềm ẩn rủi ro cho tính minh bạch và bảo mật của hệ thống. Do đó, ông đặt ra mục tiêu “từ phân quyền hóa quá trình tạo khối” như bước tiến đáng quan tâm kế tiếp.

Tuy nhiên, ông cho rằng trong ngắn hạn, không nhất thiết phải thay đổi toàn bộ quy trình này. Thay vào đó, việc đa dạng hóa quyền lựa chọn giao dịch và xây dựng mạng lưới “người xây dựng khối bên ngoài giao thức” là mục tiêu thực tế hơn. Đây sẽ là công cụ quan trọng để ngăn chặn khả năng tập trung quyền lựa chọn giao dịch vào tay một số ít nhóm hoặc khu vực nhất định.

Ethereum đang đứng trước cơ hội lớn: nếu các cải tiến này tiếp tục được hiện thực hóa theo đúng lộ trình, mạng lưới có thể chuyển mình thành một nền tảng điện toán phi tập trung hiệu suất cao – vượt ra khỏi giới hạn của các blockchain hiện tại.

Tóm lại, với sự phát triển của “từ PeerDAS” và “từ ZK-EVM”, Ethereum không chỉ đang đưa ra lời giải cho bài toán “từ tam nan”, mà còn tái định hình cách thức xây dựng một mạng lưới blockchain phi tập trung, an toàn và linh hoạt hơn. Đây sẽ là điểm nóng đầu tư và theo dõi trong giai đoạn từ năm 2026 trở đi.

⏱ Theo dõi thêm!

- “Tam nan blockchain”: bài toán hội tụ 3 yếu tố – hiệu suất, bảo mật và phi tập trung – thường không thể đồng thời đạt được

- “ZK-EVM”: cốt lõi giúp mở rộng mạng lưới mà không đánh đổi tính tín nhiệm trong xác minh

- “PeerDAS”: công nghệ xác minh dữ liệu hiệu quả bằng phương pháp lấy mẫu, tránh tải dữ liệu toàn mạng

🟢 bình luận: Trong khi thị trường tiền mã hóa đang trải qua giai đoạn tái định vị, Ethereum với những tiến bộ kỹ thuật vượt bậc có thể thiết lập một kỷ nguyên mới – nơi blockchain không còn bị giới hạn bởi chính cấu trúc thiết kế căn bản của nó.