Ethereum tuyên bố giải quyết bài toán 'tam nan blockchain' với zkEVM và PeerDAS

Ethereum tuyên bố đã giải quyết "tam nan blockchain": Kỷ nguyên mở cho mở rộng và bảo mật

Ethereum đang bước vào một giai đoạn phát triển đột phá khi nhà sáng lập Vitalik Buterin cho biết dự án đã giải quyết thành công “tam nan blockchain”—bài toán hóc búa giữa ba yếu tố: mở rộng, bảo mật và phân quyền. Sự kết hợp giữa máy ảo Ethereum sử dụng chứng minh không kiến thức zkEVM và công nghệ lấy mẫu dữ liệu PeerDAS được kỳ vọng sẽ làm thay đổi nền tảng mạng lưới Ethereum từ gốc rễ.

Theo CoinDesk đưa tin ngày 24 (giờ địa phương), Vitalik Buterin công bố trên nền tảng X rằng Ethereum đã trải qua “một sự chuyển đổi bản chất” nhờ loạt cải tiến công nghệ mới. Ông nhấn mạnh: “Đây không chỉ là một bản nâng cấp. Chúng tôi đang làm cho Ethereum trở thành một mạng lưới phân quyền mạnh mẽ hơn về bản chất.”

Tầm nhìn này là sự kế thừa gần 10 năm sau khi Buterin lần đầu tiên đề xuất khái niệm lấy mẫu khả dụng dữ liệu vào năm 2015.

Giải quyết "tam nan" qua zkEVM và PeerDAS

Trong thế giới blockchain, bài toán “tam nan” từ lâu được coi là một hạn chế mang tính cấu trúc—rất khó để đạt được đồng thời ba yếu tố: tốc độ xử lý nhanh, tính bảo mật và mức độ phân quyền cao. Bitcoin thể hiện tốt ở bảo mật và phân quyền, nhưng tốc độ xử lý thấp. Ngược lại, một số mạng blockchain tối ưu tốc độ lại đánh đổi bằng mức độ tập trung hóa cao hơn.

Tuy nhiên, Ethereum hiện nay đã vượt qua rào cản này nhờ hai bước tiến đột phá: zkEVM và PeerDAS.

- zkEVM là máy ảo Ethereum tương thích chứng minh không kiến thức, cho phép xác minh giao dịch và trạng thái một cách toán học. Nhờ zkEVM, thời gian chứng minh giảm từ 16 phút xuống chỉ 16 giây, chi phí cũng giảm còn 1/45 so với trước đây. Kết quả là, 99% các khối Ethereum có thể được xác nhận chỉ trong vòng 10 giây trên phần cứng mục tiêu.

- PeerDAS cho phép các nút mạng xác minh được tính khả dụng của dữ liệu mà không cần tải toàn bộ block, từ đó tăng tốc độ xử lý mà vẫn đảm bảo tính phân quyền.

Bình luận: Những đột phá này không chỉ giúp Ethereum mở rộng quy mô mà còn giảm phụ thuộc vào các giải pháp Layer 2—mở ra cơ hội lớn cho việc sử dụng trực tiếp Ethereum layer chính (on-chain) trong các ứng dụng thực tế.

An toàn vẫn là ưu tiên – mục tiêu bảo mật 128-bit vào năm 2026

Không đánh đổi bảo mật để lấy hiệu suất, Ethereum Foundation đặt ra lộ trình nâng cao tiêu chuẩn bảo mật lên mức 128-bit vào năm 2026 cho hệ thống zkEVM. Kế hoạch bao gồm tích hợp công cụ đo độ tin cậy “soundcalc” vào tháng 2 năm 2026 và đạt tiêu chuẩn bảo mật 100-bit vào tháng 5.

Ethereum Foundation cảnh báo: “Nếu hacker giả mạo được chứng minh, họ có thể phát hành token trái phép, thao túng trạng thái hệ thống và chiếm đoạt tài sản.” Nhà nghiên cứu George Kadianakis cũng nhấn mạnh “cần bảo vệ kiến trúc hệ thống khi nó còn đang được xây dựng, trước khi trở nên cố định.”

Lộ trình phát triển kéo dài đến năm 2030 – hướng tới mạng lưới phi tập trung toàn diện

Toàn bộ tiến trình này sẽ diễn ra trong bốn giai đoạn từ năm 2026 đến 2030:

- Giai đoạn đầu tập trung vào tăng giới hạn gas, phân tách vai trò người đề xuất và người xây dựng block (PBS).

- Từ năm 2026 đến 2028, Ethereum sẽ điều chỉnh giá gas, cập nhật cấu trúc dữ liệu trạng thái và chuyển đổi tải lệnh thực thi sang định dạng blob.

- Từ 2027 đến 2030, zkEVM sẽ trở thành phương thức xác minh mặc định, hỗ trợ xây dựng các khối dữ liệu có dung lượng cao hơn.

- Tầm nhìn cuối cùng là xây dựng “cấu trúc block phân tán”, giúp loại bỏ sự tập trung vật lý tại một điểm dữ liệu duy nhất.

Buterin cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của "việc tập trung vào mục tiêu dài hạn" thay vì chạy theo xu hướng nhất thời. Trong một bài viết ngày 1 tháng 1, ông cảnh báo rằng Ethereum không nên bị cuốn vào những trào lưu như token hóa USD hay memecoin chính trị. Thay vào đó, dự án cần ưu tiên xây dựng những ứng dụng có thể hoạt động bền vững ngay cả khi không còn nhà phát triển hay hệ sinh thái gặp trục trặc.

Bình luận: Đặt ra giới hạn cho sự phức tạp kỹ thuật là một thông điệp rõ ràng của Buterin – công nghệ càng khó hiểu, càng có nguy cơ khiến hệ thống phụ thuộc vào một nhóm nhỏ chuyên gia, làm suy giảm tính phi tập trung vốn là cốt lõi của Ethereum.

Thể chế hóa đang tăng tốc – dự báo TVL tăng 10 lần vào năm 2026

Dù vẫn còn tranh luận về sự cân bằng giữa phân quyền và độ phức tạp kỹ thuật, việc các tổ chức tài chính toàn cầu tích cực tiếp cận Ethereum cho thấy niềm tin thị trường đang tăng mạnh.

- JP Morgan đã ra mắt một quỹ ngắn hạn token hóa trị giá 100 triệu USD sử dụng nền tảng Ethereum.

- Deutsche Bank đang xây dựng mạng Layer 2 riêng dựa trên ZKsync.

- Tại Singapore, 24 tổ chức tài chính đang phối hợp thử nghiệm token hóa tài sản dưới sự giám sát của cơ quan quản lý.

Bình luận: Theo giới phân tích, nếu giữ vững lộ trình hiện tại và đạt chuẩn bảo mật 128-bit theo kế hoạch, Ethereum có thể chứng kiến tổng giá trị khóa (TVL) tăng gấp 10 lần vào năm 2026, mở đường cho ứng dụng blockchain quy mô lớn trong tài chính truyền thống.

Kết luận

Sự kết hợp giữa zkEVM và PeerDAS có thể là bước ngoặt công nghệ giúp Ethereum giải bài toán “tam nan” mà ngành blockchain theo đuổi suốt hơn một thập kỷ. Với tốc độ xử lý vượt trội, bảo mật nâng cao và khả năng duy trì tính “từ khóa” phân quyền, Ethereum đang củng cố vị thế như một nền tảng hạ tầng công nghệ lâu dài cho tương lai Web3.

Trong khi đó, việc các tổ chức tài chính truyền thống gia nhập mạnh mẽ, cùng tầm nhìn chiến lược kéo dài đến năm 2030, đang đưa hệ sinh thái Ethereum tiến gần hơn tới mục tiêu trở thành “máy tính thế giới” đích thực.