Hơn nửa eurozone dự kiến giá khí đốt bán buôn phản ánh trong 1-3 tháng

Tốc độ biến động giá khí đốt bán buôn được phản ánh vào giá gas tiêu dùng tại eurozone đã nhanh hơn so với cuộc khủng hoảng năng lượng năm 2022. Trong khi đó, việc mở rộng điện tái tạo đã làm suy yếu mức độ truyền dẫn từ giá khí đốt sang giá điện.

Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB) cho biết trong báo cáo kinh tế ngày 21 rằng cú sốc giá năng lượng năm 2026 nhỏ hơn giai đoạn 2021-2022, nhưng cơ chế truyền dẫn từ giá bán buôn sang giá bán lẻ đã thay đổi. Tác động của biến động giá khí đốt bán buôn lên giá tiêu dùng có thể xuất hiện nhanh hơn trước.

Trong khảo sát các ngân hàng trung ương quốc gia thuộc Eurosystem do ECB thực hiện, hơn một nửa số quốc gia eurozone dự kiến biến động giá khí đốt bán buôn sẽ được phản ánh vào giá gas tiêu dùng trong vòng 1-3 tháng. Khoảng 1/10 số quốc gia dự kiến thời gian 4-6 tháng, trong khi khoảng 1/3 dự kiến thời gian 7-12 tháng.

So với năm 2022, tốc độ truyền dẫn đã nhanh hơn rõ rệt. Khi đó, khoảng 40% số quốc gia cho biết biến động giá khí đốt bán buôn được phản ánh vào giá tiêu dùng sau 13-24 tháng, nhưng tỷ lệ này giảm xuống khoảng 5% vào năm 2026.

Sự khác biệt giữa các quốc gia vẫn lớn. Thời điểm giá bán buôn được phản ánh vào giá tiêu dùng phụ thuộc vào việc thị trường bán lẻ vận hành theo cơ chế thị trường hay không, tần suất nhà cung cấp điều chỉnh giá và tỷ trọng hợp đồng dài hạn.

Thuế và các khoản phụ thu cũng được xem là yếu tố làm chậm quá trình truyền dẫn. Tính đến năm 2025, thuế và phụ thu chiếm 31% giá gas bình quân tại eurozone và 27% giá điện.

Khi có nhiều nhà cung cấp mua năng lượng trước thông qua hợp đồng dài hạn, mức độ truyền dẫn của đợt tăng giá bán buôn ngắn hạn tới người tiêu dùng có thể bị hạn chế. Ngược lại, tại các thị trường có chu kỳ điều chỉnh giá ngắn, biến động giá bán buôn có thể xuất hiện nhanh hơn trong giá bán lẻ.

Giá điện có cơ chế truyền dẫn khác với giá gas. Khí đốt vẫn thường đóng vai trò là nguồn điện định giá biên, quyết định giá điện bán buôn. Tuy nhiên, khi tỷ trọng điện tái tạo tăng, mối liên hệ cơ học giữa giá khí đốt và giá điện bán buôn đã suy yếu.

Tại Tây Ban Nha, tỷ trọng điện tái tạo cao khiến số giờ giá khí đốt quyết định giá điện liên tục giảm. Trong khi đó, tại Italy, giá điện vẫn thường được quyết định bởi giá khí đốt.

Điều này cho thấy cùng một cú sốc giá khí đốt nhưng tác động tới giá điện có thể khác nhau tùy theo cấu trúc thị trường điện và cơ cấu nguồn phát của từng quốc gia. Tỷ trọng năng lượng tái tạo và phương thức điều tiết giá là những yếu tố quyết định tốc độ và mức độ truyền dẫn sang giá gas và giá điện.

ECB nhận định các cú sốc giá năng lượng gần đây được phản ánh vào giá tiêu dùng theo những cách khác nhau đối với khí đốt và điện. Giá gas có thể phản ánh biến động giá bán buôn nhanh hơn, trong khi tác động lên giá điện bị phân tán về thời điểm và mức độ do sự mở rộng của điện tái tạo cùng cấu trúc thị trường khác nhau giữa các quốc gia.

Trong tuyên bố chính sách tiền tệ tháng 9, ECB cho biết lạm phát tại eurozone trong tháng 8 tăng lên 3,3%, từ mức 2,9% của tháng 7. Tốc độ tăng giá năng lượng cũng tăng lên 14,3%, từ 10,3% trong tháng 7.

ECB giải thích rằng giá năng lượng càng duy trì ở mức cao trong thời gian dài, khả năng áp lực tăng giá lan sang các hàng hóa khác và tiền lương càng lớn. Tuy nhiên, do sự khác biệt về cơ cấu hợp đồng và cơ chế điều tiết giá giữa các quốc gia, không thể khẳng định toàn eurozone sẽ chịu một cú sốc giống nhau.

Trước đó, ECB đã xem xét các chỉ số lạm phát và tăng trưởng trong bối cảnh lạm phát eurozone tăng lên 3,3%. Phân tích lần này cho thấy cần xem xét cả cơ chế điều chỉnh giá bán lẻ, bên cạnh bản thân giá năng lượng, khi đánh giá diễn biến lạm phát.

ECB cho biết giá gas có thể phản ánh biến động giá bán buôn tương đối nhanh, nhưng cơ chế truyền dẫn sang giá điện lại khác nhau tùy theo tỷ trọng điện tái tạo và cấu trúc thị trường điện của từng quốc gia.