Lộ trình quốc tế về chuyển dịch khỏi nhiên liệu hóa thạch do Ban Chủ tịch COP30 Brazil công bố chia hợp tác thành ba giai đoạn từ năm 2027 đến 2033, nhưng không đặt mục tiêu cắt giảm hay thời hạn thực hiện riêng cho từng quốc gia.
Ngày 3/11, Ban Chủ tịch COP30 Brazil công bố hai lộ trình: một về chuyển dịch khỏi nhiên liệu hóa thạch, một về chấm dứt mất rừng và phục hồi rừng. Lộ trình về rừng đề cập mục tiêu chấm dứt mất rừng và phục hồi rừng vào năm 2030.
Bộ Môi trường và Biến đổi Khí hậu Brazil cho biết lộ trình nhiên liệu hóa thạch được giới thiệu ngày 10/11 tại COP31 ở Antalya, Thổ Nhĩ Kỳ. Công ước khung của Liên hợp quốc về biến đổi khí hậu (UNFCCC) thông tin COP31 sẽ diễn ra đến ngày 20.
Lộ trình nhiên liệu hóa thạch là tài liệu tiếp nối nhằm đưa thỏa thuận COP28 năm 2023 vào thực hiện. Khi đó, các nước nhất trí thúc đẩy quá trình chuyển dịch khỏi nhiên liệu hóa thạch trong hệ thống năng lượng theo hướng công bằng, có trật tự và bình đẳng, đồng thời hướng tới trung hòa carbon vào năm 2050 phù hợp với cơ sở khoa học.
Ban Chủ tịch COP30 cho biết hai tài liệu là hướng dẫn tự nguyện, không phải kết quả đàm phán chính thức được các bên tham gia thông qua. Lộ trình cũng không đặt mục tiêu cắt giảm riêng cho từng quốc gia hay thời hạn chấm dứt sử dụng nhiên liệu hóa thạch.
Trọng tâm của lộ trình là “Phương pháp tiếp cận mức độ sẵn sàng Belém” (Belém Readiness Approach), đánh giá mức độ phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch và năng lực chuyển dịch của mỗi nước qua ba khía cạnh: nhu cầu năng lượng, nguồn cung năng lượng và cơ cấu kinh tế.
Ở khía cạnh nhu cầu, tài liệu xem xét cách năng lượng được sử dụng trong giao thông, công nghiệp và các tòa nhà. Các nước được khuyến nghị đánh giá cơ cấu sử dụng năng lượng và điều kiện chuyển dịch của mình để lựa chọn công cụ chính sách phù hợp.
Ở khía cạnh nguồn cung, lộ trình đề cập cách điều chỉnh sản xuất nhiên liệu hóa thạch khi hệ thống năng lượng phát thải thấp mở rộng và nhu cầu giảm. Khía cạnh kinh tế xem xét mức độ phụ thuộc ngân sách, đầu tư, chi phí vốn và tín hiệu giá.
Lộ trình đề xuất dùng các chỉ số và phép đo để nhận diện điểm mạnh, thách thức của từng nước. Bên cạnh những công cụ chính sách có thể áp dụng chung, tài liệu cũng nêu các biện pháp triển khai phù hợp với điều kiện chuyển dịch của mỗi quốc gia.
Giai đoạn 2027–2028 tập trung đánh giá điều kiện năng lượng của từng nước, xây dựng kế hoạch và điều chỉnh thể chế. Cải tổ các chính sách hỗ trợ nhiên liệu hóa thạch và giảm phát thải methane cũng nằm trong nhóm ưu tiên.
Trong giai đoạn 2029–2030, lộ trình đề xuất điện khí hóa, mở rộng năng lượng phát thải thấp và nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng. Mở rộng lưới điện và hệ thống lưu trữ cũng được đưa vào chương trình hợp tác quốc tế.
Giai đoạn 2031–2033 đề xuất điều chỉnh nguồn cung theo thay đổi của nhu cầu năng lượng và mở rộng triển khai các công nghệ liên quan. Ba giai đoạn là các mốc cho chương trình hợp tác quốc tế, không phải trình tự thực hiện bắt buộc giống nhau đối với mọi quốc gia.
Lộ trình nhấn mạnh cần điều chỉnh đồng thời nguồn cung và nhu cầu. Tài liệu cho rằng nếu nguồn cung nhiên liệu hóa thạch giảm nhanh hơn nhu cầu, tình trạng thiếu hụt và biến động giá có thể xuất hiện; nếu sản xuất vẫn duy trì sau khi nhu cầu giảm, các khoản đầu tư liên quan có nguy cơ không được sử dụng.
Ban Chủ tịch COP30 cho biết khoảng 800 người dự sự kiện giới thiệu lộ trình tại COP31 ngày 10/11. Ban này đánh giá tài liệu nhận được sự ủng hộ rộng rãi từ chính phủ các nước, giới công nghiệp và học thuật. Tổng thư ký Liên hợp quốc António Guterres nói: “Khi rời Antalya, chúng ta cần biết rõ bước tiếp theo để thúc đẩy lộ trình này là gì.” Số người tham dự và các phát biểu ủng hộ không đồng nghĩa với việc các nước đã thông qua chính sách hay cam kết cấp vốn.
Ban Chủ tịch COP30 đề xuất phối hợp với các ban chủ tịch COP tiếp theo để tiếp tục đối thoại về việc thực hiện, đồng thời duy trì thảo luận trước Đợt Đánh giá Toàn cầu lần thứ hai vào năm 2028.
Comment 0