Nhật Bản khó áp dụng mô hình DTCC cho cổ phiếu token hóa vì vướng Điều 12 khoản 2 luật chuyển khoản

Tại Nhật Bản, chưa có trường hợp nào chứng khoán nắm giữ qua tài khoản chuyển khoản sổ sách được giao dịch trên chuỗi (on-chain). Ban thư ký nhóm nghiên cứu thuộc Cơ quan Dịch vụ Tài chính Nhật Bản (FSA) chỉ ra rằng theo luật hiện hành, nước này khó áp dụng nguyên mô hình token hóa của Tổ chức Lưu ký và Thanh toán bù trừ Hoa Kỳ (DTCC).

FSA đã tổ chức cuộc họp đầu tiên của năm tài khóa 2026 thuộc 'Nhóm nghiên cứu ứng phó tài chính số và phi tập trung' vào ngày 20. Nhóm nghiên cứu xem xét các vấn đề pháp lý của tài chính số, gồm khuôn khổ stablecoin, token hóa tài sản và sàn giao dịch phi tập trung (DEX). Thông tin về việc chưa có giao dịch on-chain nào với các chứng khoán nắm giữ theo hình thức chuyển khoản sổ sách như trái phiếu chính phủ, trái phiếu doanh nghiệp, quỹ đầu tư và cổ phiếu nằm trong tài liệu giải trình của ban thư ký.

Nhóm nghiên cứu là phần tiếp nối của 'Chiến lược tài chính thúc đẩy đầu tư tăng trưởng' mà FSA công bố ngày 21 tháng 7. Trong chiến lược này, FSA đưa ra 'ý tưởng tài chính on-chain hướng tới kỷ nguyên AI', lập một diễn đàn và hai nhóm nghiên cứu. Nhóm nghiên cứu lần này phụ trách việc chuẩn bị môi trường thể chế. Giáo sư danh dự Hideki Kanda (神田秀樹) của Đại học Tokyo làm chủ tọa. Nomura Holdings và Securitize Japan đã trình bày tại cuộc họp. Ngân hàng Nhật Bản, Tập đoàn Sàn giao dịch Nhật Bản và JASDEC, tổ chức lưu ký tập trung chứng khoán, cũng tham dự.

Ban thư ký dẫn số liệu tổng hợp của RWA.xyz, cho biết tính đến tháng 7 năm 2026, tổng giá trị phát hành lũy kế của tài sản token hóa toàn cầu vượt 35 tỷ USD (khoảng 46.445 tỷ won). Token chứng khoán (ST) của Nhật Bản chủ yếu gắn với bất động sản. Quỹ đầu tư phải phát hành chứng chỉ thụ hưởng bằng giấy theo Luật Quỹ đầu tư nên việc token hóa diễn ra chậm. Ngày 7 tháng 4, ban thư ký Progmat, liên minh trong ngành công nghệ tài chính, đã đề xuất sửa luật để có thể phát hành mà không cần chứng chỉ vật lý.

Ở Nhật Bản, quyền đối với chứng khoán được xác lập theo ghi chép trong chế độ chuyển khoản sổ sách. Ngân hàng Nhật Bản đảm nhận vai trò tổ chức chuyển khoản với trái phiếu chính phủ, còn JASDEC đảm nhận với các loại chứng khoán khác. Các tổ chức quản lý tài khoản như công ty chứng khoán quản lý ghi chép theo từng tầng bên dưới.

Khi chuyển sổ sách này sang blockchain, ban thư ký nêu ba vấn đề cần xem xét. Thứ nhất là phân chia thế nào về chủ thể chịu trách nhiệm và thẩm quyền giám sát khi các bên tham gia cùng chia sẻ một sổ cái. Thứ hai là điều phối ra sao vai trò của tổ chức quản lý tài khoản và việc bảo vệ thông tin cá nhân, khi tổ chức chuyển khoản trực tiếp nhìn thấy số dư của từng nhà đầu tư. Thứ ba là kết nối quy trình chuyển khoản on-chain với chế độ hiện hành như thế nào.

DTCC, đối tượng so sánh, đã thúc đẩy kế hoạch token hóa sau khi nhận 'thư không hành động' (no-action letter) của Ủy ban Chứng khoán và Giao dịch Hoa Kỳ (SEC) năm 2025, và dự kiến chính thức ra mắt dịch vụ vào tháng 10 năm 2026. Theo mô hình này, bên tham gia chuyển quyền cần token hóa từ tài khoản của mình sang 'tài khoản tổng hợp số' để giữ cố định, đồng thời phát hành lượng token tương ứng vào ví của mình. Dù token được chuyển trên chuỗi, tổng số dư trong tài khoản tổng hợp vẫn được giữ nguyên. Ngày 15 tháng 7, DTCC đã hoàn tất giao dịch thực tế có giới hạn với tài sản lưu ký được token hóa trên mạng Canton, và mô tả đây là đợt thử nghiệm chịu tải cuối cùng trước khi ra mắt dịch vụ vào tháng 10.

Cấu trúc nắm giữ chứng khoán của hai nước cũng khác nhau. Tại Mỹ, DTCC là chủ sở hữu danh nghĩa của chứng khoán, còn bên tham gia nắm quyền lợi chứng khoán (securities entitlement) đối với DTCC, tức mô hình nắm giữ gián tiếp. Ở Nhật Bản, quyền thuộc trực tiếp về nhà đầu tư. Ban thư ký chỉ ra rằng Điều 12 khoản 2 Luật Chuyển khoản của Nhật Bản hạn chế mục đích mở tài khoản tự doanh của tổ chức chuyển khoản, nên theo luật hiện hành rất khó mở tài khoản tổng hợp số như DTCC.

Tài liệu cuộc họp cũng giới thiệu tuyên bố về chứng khoán token hóa mà SEC công bố ngày 28 tháng 1. Tuyên bố chia thành hai cách: nhà phát hành tự token hóa và bên thứ ba token hóa, trong đó cách của bên thứ ba lại gồm loại lưu ký và loại tổng hợp. Mô hình DTCC thuộc loại bên thứ ba lưu ký.

FSA ra mắt Dự án thúc đẩy thanh toán (PIP) vào tháng 11 năm 2025 và hiện hỗ trợ bốn đề tài. Đề tài đầu tiên là stablecoin yên do ba ngân hàng lớn cùng phát hành. Đề tài thứ hai là thử nghiệm thanh toán chứng khoán on-chain, được quyết định hỗ trợ vào ngày 13 tháng 2. Nomura Securities, Daiwa Securities cùng nhóm ba ngân hàng lớn sẽ thử nghiệm thanh toán đồng thời chứng khoán và tiền (DvP) bằng stablecoin và các công cụ khác.

Trong khuôn khổ thử nghiệm, Tập đoàn Tài chính Mizuho bắt đầu thử nghiệm đưa giao dịch bảo đảm bằng trái phiếu chính phủ Nhật Bản lên chuỗi từ tháng 4, còn Tập đoàn Tài chính Mitsubishi UFJ từ tháng 8.

Ban thư ký giải thích rằng nếu DvP on-chain trở thành hiện thực, tài sản có thể được chuyển ngay lập tức, đồng thời giảm rủi ro thanh toán và gánh nặng nghiệp vụ. Về dài hạn, ban thư ký cho rằng giao dịch chứng khoán 24/7 và việc thu hút nhà đầu tư nước ngoài cũng có thể trở thành khả thi. Tại cuộc họp, các thành viên được giao các đề tài thảo luận gồm lĩnh vực cần ưu tiên xem xét về pháp chế, stablecoin và token hóa tiền gửi, token chứng khoán, DEX và DeFi, các vấn đề pháp lý của chế độ chuyển khoản sổ sách, cùng những điểm cần lưu ý khi rút ngắn chu kỳ thanh toán.

Tại Hàn Quốc, Chủ tịch Ủy ban Dịch vụ Tài chính Lee Eok-won ngày 29 tháng 9 cũng đã gặp đại diện Nasdaq, DTCC và Sở giao dịch Hồng Kông để thảo luận về chế độ chứng khoán token và phương án rút ngắn chu kỳ thanh toán. Nhật Bản dự kiến đưa ra bản tổng kết giữa kỳ và lộ trình hợp tác công tư tại cuộc họp lần hai của diễn đàn, dự kiến vào đầu năm 2027.

Câu hỏi thường gặp

Vì sao Nhật Bản khó áp dụng nguyên mô hình cổ phiếu token hóa của DTCC?

Tại Mỹ, DTCC là chủ sở hữu danh nghĩa của chứng khoán và các bên tham gia nắm quyền đối với DTCC theo cấu trúc nắm giữ gián tiếp. Ở Nhật Bản, quyền đối với chứng khoán thuộc trực tiếp về nhà đầu tư. Điều 12 khoản 2 Luật Chuyển khoản của Nhật Bản hạn chế mục đích mở tài khoản tự doanh của tổ chức chuyển khoản. Ban thư ký chỉ ra rằng do điều khoản này, theo luật hiện hành rất khó lập một tài khoản như tài khoản tổng hợp số của DTCC.

Khi đưa chứng khoán lên blockchain, Nhật Bản còn những vấn đề nào?

Ban thư ký nêu ba vấn đề khi chuyển sổ sách sang blockchain. Cần xác định cách phân chia trách nhiệm và giám sát khi các bên cùng chia sẻ một sổ cái. Cần điều phối vai trò của tổ chức quản lý tài khoản và việc bảo vệ thông tin cá nhân nếu tổ chức chuyển khoản trực tiếp nhìn thấy số dư từng nhà đầu tư. Cách kết nối quy trình chuyển khoản on-chain với chế độ hiện hành cũng nằm trong diện xem xét.

Thử nghiệm thanh toán chứng khoán on-chain của Nhật Bản kiểm tra điều gì?

PIP của FSA hiện hỗ trợ bốn đề tài, trong đó đề tài thứ hai là thử nghiệm thanh toán chứng khoán on-chain. Nomura Securities, Daiwa Securities và nhóm ba ngân hàng lớn thử nghiệm phương án thanh toán đồng thời chứng khoán và tiền bằng stablecoin và các công cụ khác. Tập đoàn Tài chính Mizuho từ tháng 4 và Tập đoàn Tài chính Mitsubishi UFJ từ tháng 8 đã bắt đầu thử nghiệm đưa giao dịch bảo đảm bằng trái phiếu chính phủ Nhật Bản lên chuỗi. Ban thư ký giải thích rằng nếu DvP on-chain thành hiện thực, có thể chuyển giao ngay lập tức và giảm rủi ro thanh toán cũng như gánh nặng nghiệp vụ.