35 nhà máy lọc dầu châu Âu đóng cửa, công suất giảm 167,6 triệu tấn từ năm 2009

Công suất lọc dầu tại châu Âu đã giảm 167,6 triệu tấn so với năm 2009, nhưng Ủy ban châu Âu cho biết hiện chưa có lo ngại về an ninh nguồn cung dầu mỏ. Cần phân biệt điểm yếu mang tính cơ cấu do công suất giảm với tình trạng thiếu nhiên liệu thực tế ở thời điểm hiện tại.

Nhà kinh tế học Daniel Lacalle viết trong bài bình luận đăng trên trang web cá nhân ngày 11 tháng 10 rằng công suất lọc dầu suy giảm cùng chính sách năng lượng đã làm tăng gánh nặng giá diesel tại châu Âu. Ông gọi đây là “vấn đề được tạo ra bởi thiết kế chính trị”. Tuy nhiên, ông không đưa ra căn cứ xác định chính sách môi trường hoặc thuế là nguyên nhân khiến các nhà máy lọc dầu đóng cửa.

Hiệp hội ngành lọc dầu FuelsEurope thống kê đến cuối năm 2025, EU, Anh, Na Uy và Thụy Sĩ có 72 nhà máy lọc dầu thông thường đang hoạt động, với công suất xử lý sơ cấp dầu thô hằng năm là 625,4 triệu tấn. Trong thông báo công bố tháng 2 năm 2026, FuelsEurope cho biết 35 nhà máy lọc dầu ở châu Âu đã đóng cửa kể từ năm 2009 và công suất lọc dầu giảm 20%. Cả hai số liệu đều do hiệp hội ngành tổng hợp.

Ngày 8 tháng 9, Nhóm Điều phối Dầu mỏ của Ủy ban châu Âu cho biết nhu cầu nhiên liệu hàng không và diesel trong khu vực đang được đáp ứng bằng sản lượng lọc dầu nội khối và nguồn cung thay thế từ thị trường toàn cầu. Nhóm cũng cho biết khi đó EU không có lo ngại tức thời về an ninh nguồn cung dầu mỏ. Trong cuộc họp báo ngày 1 tháng 10, Ủy ban châu Âu tiếp tục nhận định nguồn cung ổn định.

Công suất lọc dầu là lượng dầu thô mà nhà máy có thể xử lý trong một khoảng thời gian nhất định, khác với sản lượng diesel thực tế hoặc lượng nhiên liệu được cung ứng. Vì vậy, chỉ dựa vào thống kê công suất giảm thì chưa thể kết luận hiện đang thiếu nhiên liệu. Áp lực giá cả và rủi ro do phụ thuộc nhập khẩu cũng cần được phân biệt với tình trạng thiếu hụt nguồn cung thực tế.

Daniel Lacalle cho rằng lượng diesel từ Nga mà Tổng thống Mỹ Donald Trump công bố ngày 9 tháng 10 sẽ không giải quyết được vấn đề của châu Âu. Ông Trump nói Nga sẽ cung cấp ngay hơn 300.000 tấn diesel, thêm 500.000 tấn trong tháng 11 và 1 triệu tấn sau đó. Các lượng hàng này chưa được xác nhận là đã giao thực tế.

Cùng ngày, Văn phòng Kiểm soát Tài sản Nước ngoài thuộc Bộ Tài chính Mỹ (OFAC) ban hành Giấy phép chung số 135, cho phép một số giao dịch bán, giao, dỡ hàng và nhập khẩu diesel Nga. Đây là biện pháp cho phép một số giao dịch nhất định của Mỹ, không đồng nghĩa EU cho phép nhập khẩu diesel Nga. Do đó, chỉ từ quy mô nguồn cung được công bố thì khó xác định lượng hàng sẽ đến châu Âu.

Điều kiện lọc dầu của Nga cũng cần được xem xét riêng với thông báo nguồn cung. Ngày 17 tháng 9, Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) cho biết lượng dầu Nga được xử lý trong tháng 6 đạt 3,8 triệu thùng mỗi ngày, thấp hơn khoảng 30% so với cùng kỳ năm trước. IEA ước tính sản lượng diesel của Nga cũng giảm gần 30% so với năm 2025.

IEA viện dẫn các cuộc tấn công ngày càng tăng của Ukraine nhằm vào cơ sở lọc dầu Nga và việc Nga hạn chế xuất khẩu nhiên liệu. Những số liệu này phản ánh điều kiện sản xuất tại Nga, nhưng không xác nhận việc vận chuyển hay lượng hàng đến châu Âu trong kế hoạch mà ông Trump công bố.

Ngày 6 tháng 10, Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen nói trước Nghị viện châu Âu rằng bà sẽ khởi động đối thoại chiến lược về các nhà máy lọc dầu tại châu Âu. Trong cuộc họp báo hai ngày sau đó, Ủy ban cho biết mục tiêu thảo luận và các biện pháp cụ thể sẽ được bàn tại cuộc họp chuyên gia.

Ủy ban châu Âu nhận định nguồn cung hiện ổn định, trong khi các cuộc thảo luận về nền tảng lọc dầu trung và dài hạn vẫn đang được tiến hành. Nhận định quy nguyên nhân đóng cửa nhà máy cho một chính sách hoặc loại thuế cụ thể là cách diễn giải của Daniel Lacalle; chưa có dữ liệu phân loại nguyên nhân đóng cửa được đưa ra.

Diesel được sử dụng trong vận tải hàng hóa, nông nghiệp và sản xuất. Bài viết trước đây của TokenPost về giá diesel và áp lực trên thị trường sản phẩm lọc dầu cũng chỉ ra rằng biến động của thị trường này khó có thể được giải thích chỉ bằng giá dầu thô. Chưa ghi nhận tác động trực tiếp của diễn biến lần này tới tài sản mã hóa hoặc ngành bán dẫn.