Nhu cầu điện bổ sung tại Đông Nam Á vượt 100 TWh vào năm 2030, xây lưới điện mất 5–15 năm

Nhu cầu điện bổ sung từ trung tâm dữ liệu, xe điện và các khu công nghiệp ở Đông Nam Á được dự báo vượt 100 TWh vào năm 2030. Nhu cầu mới có thể xuất hiện trong 1–3 năm, trong khi xây dựng lưới điện mất 5–15 năm, khiến việc mở rộng lưới trở thành trở ngại cho quá trình chuyển dịch năng lượng.

Bain & Company và Standard Chartered ước tính nhu cầu từ trung tâm dữ liệu ở mức 35–45 TWh, từ các khu công nghiệp là 25–60 TWh và từ xe điện là 10–15 TWh trong “Báo cáo kinh tế xanh Đông Nam Á 2026”. Báo cáo dự báo ba lĩnh vực này sẽ tạo thêm hơn 100 TWh nhu cầu điện trong giai đoạn 2025–2030.

Đầu tư vào lưới điện chưa theo kịp tốc độ tăng nhu cầu. Theo báo cáo, đầu tư vào truyền tải và phân phối điện tại Đông Nam Á giảm 3% trong giai đoạn 2015–2025, trong khi nhu cầu năng lượng tăng 5% cùng kỳ.

Đầu tư lưới điện năm 2024 đạt khoảng 11 tỷ USD (khoảng 14,674 nghìn tỷ won). Báo cáo ước tính khu vực cần đầu tư khoảng 29 tỷ USD (khoảng 38,686 nghìn tỷ won) mỗi năm đến năm 2035, với mức thiếu hụt đầu tư hằng năm khoảng 18 tỷ USD (khoảng 24,012 nghìn tỷ won).

Thiếu công suất lưới điện cũng cản trở các dự án năng lượng tái tạo. Báo cáo cho biết 50–60% dự án năng lượng tái tạo tại Việt Nam, Thái Lan và Indonesia đã bị hủy hoặc trì hoãn trong giai đoạn 2021–2025.

Các yếu tố gây trở ngại gồm hợp đồng mua bán điện (PPA) thiếu rõ ràng, cấp phép chậm và hạn chế kết nối lưới. Báo cáo cũng chỉ ra chính sách điện chưa đáp ứng yêu cầu của nhà đầu tư, sự hạn chế đối với doanh nghiệp tư nhân tham gia thị trường điện, cùng những bất ổn về chính sách và giá điện.

Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) dự báo nhu cầu điện tại Đông Nam Á tăng trung bình 5,4% mỗi năm trong giai đoạn 2026–2030 trong “Đánh giá an ninh năng lượng ASEAN”. Công nghiệp, nhu cầu làm mát và trung tâm dữ liệu được xác định là những động lực tăng trưởng chính.

IEA nhận định đầu tư vào lưới truyền tải và phân phối chưa theo kịp nhu cầu cũng như tốc độ triển khai năng lượng tái tạo, khiến tình trạng tắc nghẽn và hạn chế sản lượng phát điện gia tăng tại một số quốc gia. Cơ quan này đề xuất nâng đầu tư hằng năm của khu vực vào lưới điện và hệ thống lưu trữ từ khoảng 13 tỷ USD (khoảng 17,342 nghìn tỷ won) hiện nay lên 30 tỷ USD (khoảng 40,020 nghìn tỷ won) vào năm 2035.

IEA cũng khuyến nghị từng quốc gia hiện đại hóa lưới điện và tăng cường chia sẻ điện trong khu vực thông qua lưới điện ASEAN. Để các thành viên có thể chia sẻ năng lượng tái tạo, điện dự phòng và nguồn linh hoạt xuyên biên giới, cần xây dựng kế hoạch, quy tắc vận hành và cơ chế phân chia chi phí giữa các nước.